Kurum Yönetmelikleri · Resmî Gazete: 2017-08-10
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/129418
ÜRÜN İHTİSAS BORSASININ KURULUŞ, FAALİYET, İŞLEYİŞ VE DENETİM
USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine
dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin güven, serbest rekabet ve istikrar içinde şeffaf ve kolay bir şekilde
işlem göreceği Borsanın kuruluşuna, faaliyetlerine ve bu faaliyetlerin denetimine ilişkin usul ve
esasları düzenlemektir.
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; Borsanın kuruluşuna, faaliyete geçmesine, organlarına, üyeliğe,
işlem ve faaliyetlerine, Bakanlık ile Borsanın görev, yetki ve sorumluluklarına ve Borsaca yapılacak
diğer faaliyetlere ilişkin hükümleri kapsar.
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği
ile Odalar ve Borsalar Kanununun 53 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) (Değişik:RG-2/7/2019-30819) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını,
b) Borsa : Elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem
sözleşmelerinin işlem gördüğü Ürün İhtisas Borsasını,
c) Borsa üyesi: Borsada aracılık yapmaya yetkili olanlardan borsa üyeliğine kabul edilenleri,
ç) Borsa yönergeleri: Borsan ın işleyiş esaslarını düzenleyen ve bu Yönetmelik çerçevesinde
Bakanlık ve Sermaye Piyasası Kurulunun uygun görüşü alınarak yönetim kurulunca hazırlanan ve
yürürlüğe konulan yönergeleri,
d) Elektronik kayıt kuralları: Elektronik ürün senetlerinin oluşturul masına, bu senetlere bağlı
tüm hak ve yükümlülükler ile işlemlerin ilgili taraflar itibarıyla kayden izlenmesine ilişkin EKK'nın
önerisi üzerine Bakanlıkça belirlenen usul ve esasları,
e) Elektronik Kayıt Kuruluşu (EKK): Elektronik ürün senetlerinin Sistem üzerinden
oluşturulmasını sağlamak, bu senetlere bağlı tüm hak ve yükümlülükler ile işlemleri ilgili taraflar
itibarıyla kayden izlemek amacıyla Bakanlıktan lisans almış anonim şirketi,
f) Kanun: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununu,
g) Lisanslı depo işletmesi: Tarım ürünlerinin depolanmasıyla iştigal eden ve 10/2/2005 tarihli ve
5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında geçerli bir lisans belgesine sahip
anonim şirketi,
ğ) Sistem: Elektronik ürün senetle rine ilişkin işlemlerin elektronik ortamda yapılmasını
sağlamak üzere EKK tarafından kurulan ve işletilen veri tabanını,
h) Ürün: Bakanlıkça çıkarılan tebliğlerle düzenlenen, depolanmaya uygun nitelikteki ve
standardize edilebilen temel ve işlenmiş tarım ürünlerini,
ı) Elektronik ürün senedi: Lisanslı depo işletmesince, elektronik kayıt kurallarına uygun olarak
Sistem üzerinden oluşturulan elektronik kaydı,
i) Vadeli işlem sözleşmesi: Satıcının satılan ürünü veya mevzuata uygun olarak ürünü temsilen
çıkarılan senetleri belli bir vade sonunda devir ve teslim etmeyi, alıcının ise ürün bedelini belli bir
vade sonunda ödemeyi taahhüt ettiği alım satıma ilişkin sözleşmeyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Kuruluş ve Faaliyet
MADDE 5 – (1) Borsa, Bakanlık ve Sermaye Piyasası Kurulunun teklifi üzerine Bakanlar Kurulu
Kararı ile verilen izinle anonim şirket statüsünde kurulur.
MADDE 6 – (1) Borsanın kurulabilmesi için;
a) Borsada işlem görecek elektronik ürün senedi ve vadeli işlem sözleşmele rine ilişkin piyasa
yapısının, derinliğinin ve ekonomik ihtiyaç ile etkinlik şartlarının uygun olması,
b) 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa uygun olarak anonim şirket şeklinde
esas sözleşmesinin hazırlanması,
c) Pay senetlerinin tamamının nama yazılı olması,
ç) Kurucu, pay sahibi, yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürün 7 nci maddede belirtilen
şartları haiz olması,
d) İlgili mevzuatla aranılan diğer şartlara sahip olunması,
gerekir.
MADDE 7 – (1) Borsa kurucularının, pay sahiplerinin, yönetim kurulu üyelerinin ve genel
müdürün;
a) Kendileri veya sınırsız sorumlu oldukları kuruluşlar hakkında iflas veya iflasın ertelenmesi
kararı verilmemiş ve konkordato ilân edilmemiş olması,
b) Faaliyet izni iptal edilmiş borsada ve faaliyet izinlerinden biri Sermaye Piyasası Kurulunca
iptal edilmiş kuruluşlarda bu müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan kişilerden
olmamaları,
c) Borsanın ve sermaye p iyasası araçlarının, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların
işlem gördüğü borsaların üyeliğinden sürekli olarak çıkarılmış kuruluşlarda, bu müeyyideyi gerektiren
olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,
ç) Tarım Ürünleri Lisanslı Depoc uluk Kanunu, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık
Kanunu, 13/11/1996 tarihli ve 4208 sayılı Kanun ve ödünç para verme işleri hakkında mevzuat ile
6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa aykırılıktan dolayı hükümlülüklerinin
bulunmaması,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler
geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da
devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet,
irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat
karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, bilişim sistemini engelleme, bozma, verileri yok etme v eya
değiştirme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması, suçtan kaynaklanan malvarlığı
değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı veya haksız mal edinme suçlarından mahkûm
olmaması,
e) Mali ve ticari itibar bakımından Borsanın itibarına zar ar verebilecek nitelikte engel bir
durumun bulunmaması,
gerekir.
(2) Tüzel kişinin yönetim kurulu üyesi olarak atanması halinde birinci fıkradaki şartlar tüzel
kişiyi temsil etmek üzere belirlenen gerçek kişiler için de aranır.
MADDE 8 – (1) Kuruluşu yapılan Borsa, Bakanlıktan faaliyet izni almadan borsacılık işlemlerinde
bulunamaz.
(2) Borsaya faaliyet izni verilebilmesi için;
a) Mevzuata uygun muhasebe kayıt, bilgi ve belge sistemi ile düzenli iş akışı ve haberleşmeyi
sağlayacak yeterli bir organizasyonun kurulmuş, teknik donanımın sağlanmış, iç kontrol, denetim ve
gözetim birim ve sistemlerinin oluşturulmuş ve işler hale getirilmiş olması,
b) Borsa bünyesinde bulunacak bütün varlıklar için hırsızlık, yangın, duman, infilak, deprem,
dahili su basması, sel, grev -lokavt-kargaşalık, terör, fırtına, yıldırım, yer kayması ve benzeri rizikolara
karşı sigorta yaptırılmış olması,
c) Borsa bünyesinde yeterli nitelikte ve sayıda uzman personelin istihdam edilmiş olması,
ç) İşlemlerin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir ortamda yapılması,
emirlerin iletilmesi, eşleştirilmesi ve sağlıklı fiyat oluşumu için gerekli bilgi işlem sistemlerinin ve
teknolojik altya pının kurulmuş olması, buna yönelik gerekli düzenlemelerin yapılması, işlemlerin
yedeklenmesi ve bilgi işlem altyapısını kötü niyetli yazılımdan korunması da dâhil tüm güvenlik
önlemlerinin alınması,
d) Borsa yönergelerinin hazırlanmış olması,
e) Borsa bün yesinde takas merkezinin oluşturulmuş olması veya takas işlemlerinin Borsa
dışında bir kurumca yapılacak olması halinde 23 üncü maddenin üçüncü fıkrası çerçevesinde Borsa ve
takas kuruluşu arasında bir sözleşmenin yapılmış olması,
f) Elektronik ürün senetl erinin alım satımında EKK ve Borsa arasında gerçekleştirilecek
işlemlere ilişkin olarak EKK ile bir sözleşmenin yapılmış olması,
gerekir.
MADDE 9 – (1) Faaliyet izni almak için bir dilekçe ile Bakanlığa başvuruda bulunu lur. Dilekçeye
aşağıdaki belgeler eklenir:
a) Yönetim, iç kontrol, denetim, gözetim, muhasebe, bilgi işlem ve gerekli diğer hizmet
birimlerinin oluşturulduğunu gösteren organizasyon şeması,
b) Personelin isim, unvan ve eğitim durumlarını gösteren personel listesi ile görev ve
sorumluluklarının yer aldığı iş tanımları,
c) Borsa bünyesinde bulunan bütün varlıklar için hırsızlık, yangın, duman, infilak, deprem, dahili
su basması, sel, grev -lokavt-kargaşalık, terör, fırtına, yıldırım, yer kayması ve benzeri riz ikolara karşı
düzenlenmiş sigorta poliçelerinin onaylı suretleri,
ç) Borsa yönergelerine ilişkin yönetim kurulu kararı,
d) Takas işlemlerinin Borsa dışında bir kurumca yapılacak olması halinde 23 üncü maddenin
üçüncü fıkrası çerçevesinde Borsa ve takas kuruluşu arasında imzalanan sözleşme,
e) Elektronik ürün senetlerinin alım satımında EKK ve Borsa arasında gerçekleştirilecek
işlemlere ilişkin olarak EKK ile imzalanan sözleşme.
MADDE 10 – (1) Faaliyet izni başvurusunda ibraz edilen belgel erdeki bilgilerin mevcut durumu
yansıtıp yansıtmadığını ve 8 inci maddede yer alan teknik ve idari şartların sağlanıp sağlanmadığını
mahallinde incelemek üzere, Bakanlık bünyesinden ve Sermaye Piyasası Kurulu ile Bakanlıkça uygun
görülecek diğer kurum ve k uruluşlardan, sayısı beşten az olmamak üzere teknik ve uzman kişilerden
oluşan bir inceleme komisyonu kurulur.
(2) İnceleme komisyonu, birinci fıkrada belirtilen hususlar ile Bakanlıkça gerekli görülen diğer
hususları inceler ve inceleme sonucunu gerekçele riyle birlikte bir ay içinde bir rapora bağlayarak
Bakanlığa sunar.
(3) İnceleme sonucu tespit edilen eksiklik veya sorunların giderilmesi Bakanlıkça talep edilir.
(4) Bakanlık, inceleme komisyonunca düzenlenen raporu yetersiz bulursa veya ihtiyaç görürse
konuyla ilgili ek ya da yeni bir inceleme yaptırabilir.
MADDE 11 – (1) Yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda; kuruluş izni aşamasında
aranılan şartları kaybetmemiş olan, 8 inci maddede öngörülen şartları taşıdığı anlaşılan ve 9 uncu
maddede belirtilen belgeleri ibraz eden Borsaya faaliyet izni verilir.
(2) Gerekli şartların sağlanmadığının veya güven ve ticarî itibarı sarsıcı ya da faaliyet izni
verilmesine engel geçerli bir sebebin varlığının tespiti hallerinde faaliyet izni verilmez.
(3) Borsanın faaliyet izni Resmî Gazete'de ilan edilir. Faaliyet izni alan şirket, ürün ihtisas
borsası anonim şirketi unvanıyla faaliyet gösterir.
(4) Borsanın faaliyet alanı tüm Türkiye’yi kapsar. Borsanın faaliyet alanı Türkiye dışındaki
ülkeleri de kapsayacak şekilde genişletilebilir.
MADDE 12 – (1) Borsanın faaliyetleri sırasında aşağıda yer alan ilkelere uyması zorunludur:
a) İşlem görecek araçların serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şe kilde alınıp
satılabilmesini sağlamak, bu amaçla gerekli platform ve sistemleri kurmak,
b) Piyasalarda aynı niteliktekilere adil işlem ilkeleri geliştirmek, sağlıklı fiyat oluşumu için
elverişli ortam hazırlanmasına dönük tedbirleri almak,
c) Oluşan fiyatların tespiti ve ilanı başta olmak üzere Borsada oluşan ve işlem yapanların karar
almalarını kolaylaştıracak yeterli nitelik ve kapsamdaki bilgiyi düzenli bir şekilde uygun araçlarla
açıklamak,
ç) Borsada işlem gören elektronik ürün senetler inin temsil ettiği ürünlere ilişkin ticaret
borsalarında oluşan miktar ve fiyat bilgileri ile piyasaya ilişkin diğer verileri Borsada işlem yapanların
bilgi ve kullanımına sunmak,
d) Piyasanın gelişmesine katkı sağlamak amacıyla; tarımsal piyasaları ilgile ndiren konularda
araştırmalar yapmak, bu konularda Bakanlığa bilgi ve öneriler sunmak, ulusal ve uluslararası
toplantılar düzenlemek, süreli ve süresiz yayın ile yazılı, sesli veya görüntülü eserler hazırlamak,
yayımlamak,
e) Borsa ile Bakanlık arasında dü zenli ve sistematik bilgi akışını sağlayacak mekanizmaları
kurmak,
f) Yapılan düzenlemelere uyulmasını sağlayacak yeterli mali kaynağı tahsis etmek ve
organizasyonu sağlamak,
g) İşlem yapanlar arasında ayrımcılık yapmamak,
ğ) Borsanın iş ve işlemlerini Bakanlık ile işbirliği ve koordinasyon içinde yürütmek,
h) Tarım ürünleri piyasasının gelişmesine katkı sağlamak için Bakanlık ve ilgili diğer kurum ve
kuruluşlar ile işbirliği ve koordinasyon içinde çalışmak,
ı) Borsanın mali yapısına, organizasyonuna ve piy asa faaliyetlerine ilişkin bilgileri düzenli
aralıklarla kamuya açıklamak.
(2) Birinci fıkrada sayılan ilkeler saklı kalmak kaydıyla; Borsa, kendisine verilen görevleri ve
yetkileri kendi sorumluluğu altında bağımsız olarak yerine getirir ve kullanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Borsanın Yönetimi
MADDE 13 – (1) Yönetim kuruluna Bakanlıkça ve Sermaye Piyasası Kurulunca birer üye atanır.
Bu hususa ilişkin düzenlemenin esas sözleşmede yer alması zorunludur. Bakanlıkça yönetim kurulu
üyeliğine Bakanlık mensupları arasından atama yapılır.
(2) Yönetim kurulu üyeleri en fazla üç yıl için seçilirler. Süresi biten üyenin tekrar seçilmesi
mümkündür. Yönetim kurulu üyeleri, görev süresi sona ermeden atayan kurum ya da seçen organ
tarafından görevden alınabilir ve yerle rine yeni üyeler atanır/seçilir. Bu üyeler görevden alınan
üyelerin görev sürelerini tamamlar.
(3) Genel kurulca seçilen üyeliklerde herhangi bir sebeple boşalma olursa, yönetim kurulu,
gerekli nitelik ve şartları haiz birini, geçici olarak yönetim kurulu üyeliğine seçip ilk genel kurulun
onayına sunar. Bu yolla seçilen üye, onaya sunulduğu genel kurul toplantısına kadar görev yapar ve
onaylanması hâlinde selefinin süresini tamamlar.
(4) Üçüncü fıkra çerçevesinde yönetim kurulu üyelerinde meydana gelen deği şiklikler,
değişikliği izleyen beş iş günü içinde Bakanlığa bildirilir.
(5) Yönetim kurulu üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanır ve kararlarını toplantıda hazır
bulunan üyelerin çoğunluğu ile alır.
(6) Yönetim kurulu ayda en az bir defa toplanır. Yöneti m kurulu toplantılarının gündemi, günü
ve saati yönetim kurulu başkanı tarafından belirlenir ve yönetim kurulu toplantıları yönetim kurulu
başkanı veya bulunmaması halinde vekili tarafından idare edilir.
MADDE 14 – (Değişik:RG-2/7/2019-30819)
(1) Yönetim Kurulu Türk Ticaret Kanununda belirlenen görev ve yetkilerinin yanı sıra;
a) Borsa yönergelerini karara bağlamak,
b) Kota alınma, kottan çıkarılma ile Borsada işlem görmeyi karara bağlamak,
c) Borsada işlem görmenin durdurulmasını sağlamak,
ç) Şirkete ilişkin iç düzenleme niteliğindeki yönergeleri karara bağlamak,
d) Borsacılık işlemlerinin yapılacağı platformların ve sistemlerin oluşturulmasına yönelik
hususları karara bağlamak,
e) Mevzuata, borsa düzenine ve piyasanın işleyişine uygun hareket etmeyen borsa üyeleri
hakkında gerekli hukuki işlemleri karara bağlamak,
f) Mevzuata uygun hareket etmeyen borsa personeli hakkında gerekli hukuki işlemleri yapmak,
g) İhtiyaç duyulabilecek komiteleri kurarak, üyelerini seçmek ve ç alışma esaslarını karara
bağlamak,
ğ) Borsa işlemlerine ilişkin gözetim sisteminin kurulmasına yönelik hususları karara bağlamak,
h) Borsanın personel kadrosunu karara bağlamak,
ı) Borsa gelir kalemlerinin miktar ve oranları ile bunların tahsil zamanı ve ş ekillerini karara
bağlamak,
i) Borsa adına imzaya yetkili olanları ve yetki sınırlarını karara bağlamak,
j) Personel atamalarını yapmak,
k) Borsanın görev ve yetki alanına giren hususlarda yerli ve yabancı diğer borsa ve kuruluşlar ile
uluslararası kuruluşlarla anlaşma yapılmasını karara bağlamak,
l) Borsa üyelik başvurularını karara bağlamak ve gerektiğinde Borsa üyelerinin üyelikten geçici
veya sürekli çıkarılmasına karar vermek,
m) Bakanlığın genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırması ve/veya genel kur ul gündemine
madde ilave edilmesini talep etmesi hallerinde gerekli işlemlere yönelik karar almak,
n) Gözetim, denetim, inceleme, araştırma ve soruşturma raporlarını karara bağlamak,
o) Şirketin organizasyon yapısını ve birimlerinin görev tanımları ile yet ki ve sorumluluklarını
karara bağlamak,
ö) Şirket personelinin işe alınmaları, işten çıkarılmaları, nitelikleri, yükselmeleri, performans
ölçütleri, sorumluluk ve yükümlülükleri ile disiplin konularını belirlemek,
p) Borsa üyelerinin kendi aralarında veya müşterileriyle emirlerin iletilmesi ve eşleştirilmesi ile
gerçekleşen işlemlere ilişkin yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmesi işlemlerinden doğan
uyuşmazlıkların çözümlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek, uyuşmazlık başvurusunun
incelenebilmesi için Bakanlık onayı alınmak suretiyle hizmet bedeli alınmasına karar vermek,
r) Mevzuatla kendisine verilen sair görevleri yerine getirmek,
ile görevli ve yetkilidir.
(2) Yönetim Kurulu; Türk Ticaret Kanunu uyarınca münhasıran kendisine bırakılmış gör ev ve
yetkiler ile bu maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (ç), (d), (e), (g), (ğ), (h), (ı), (i), (k), (l), (m), (n), (o),
(ö), (p) ve (r) bentlerinde yer alan görev ve yetkisi haricindeki diğer görev ve yetkilerini Yönetim
Kurulu üyelerinden bir veya bi rkaçına veya genel müdüre yazılı ve sınırları açıkça belirlenmiş olmak
şartıyla devredebilir.
MADDE 15 – (1) Borsada, ilgili mevzuat ve bu Yönetmelik ile yönetim kuruluna verilen
görevlerin yerine getirilmesinde yönetim kuruluna yardımcı olmak üz ere işin niteliğinin gerektirdiği
sayıda komite kurulabilir.
(2) Komitelerin kurulmasına, üyelerinin seçilmesine, çalışma usul ve esaslarına ilişkin ilkeler
Borsa yönergelerinde gösterilir.
MADDE 16 – (1) Yönetim kurulu başkanının teklifi üzerine yönetim kurulu ikinci fıkrada ve 7 nci
maddede belirtilen şartları haiz bir kişiyi genel müdür olarak atar. Genel müdürün yönetim kurulu
üyeleri arasından atanması halinde, genel müdür aynı zamanda yönetim kurulu başkanı olamaz.
Genel müdürün münhasıran bu görev için atanmış olması zorunludur.
(2) Genel müdürün üniversitelerin en az dört yıllık lisans düzeyinde eğitim veren iktisadi ve
idari bilimler, hukuk, mühendislik fakülteleri ile sermaye piyasaları veya bankacılık bölümlerinden
mezun olması, iyi de recede İngilizce bilmesi ve ürün piyasalarıyla ilgili kamuda veya özel sektörde en
az on yıl mesleki tecrübeye sahip bulunması gerekir.
(3) Borsa tarafından; genel müdürlüğe atanacak kişi ikinci fıkrada ve 7 nci maddede aranan
şartları taşıdığını gösteren belgelerle birlikte Bakanlığa bildirilir.
(4) Genel müdürün herhangi bir nedenle görevden ayrılması halinde bu durum en geç beş iş
günü içinde Borsa tarafından Bakanlığa yazılı olarak bildirilir.
MADDE 17 – (1) Yönetim kurulu, düzenleyeceği bir iç yönergeye göre yönetimi, kısmen veya
tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine ya da üçüncü kişiye devretmeye yetkilidir. Bu iç
yönerge şirketin yönetimini düzenler; bunun için gerekli olan görevleri tanımlar, yerlerini gö sterir,
özellikle kimin kime bağlı ve bilgi sunmakla yükümlü olduğunu belirler. Yönetim kurulu, istem üzerine
pay sahiplerini ve korunmaya değer menfaatlerini ikna edici bir biçimde ortaya koyan alacaklıları, bu
iç yönerge hakkında, yazılı olarak bilgilend irir. Yönetim, devredilmediği takdirde, yönetim kurulunun
tüm üyelerine aittir.
(2) Yönetim kurulu, temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür olarak
üçüncü kişilere devredebilir. En az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olması şarttır.
(3) Yönetim kurulu, temsile yetkili olmayan yönetim kurulu üyelerini veya şirkete hizmet akdi
ile bağlı olanları sınırlı yetkiye sahip ticari vekil veya diğer tacir yardımcıları olarak atayabilir. Bu
şekilde atanacak olanların görev ve yetk ileri, Türk Ticaret Kanununun 367 nci maddesine göre
hazırlanacak iç yönergede açıkça belirlenir. Bu durumda iç yönergenin tescil ve ilanı zorunludur. İç
yönerge ile ticari vekil ve diğer tacir yardımcıları atanamaz. Bu şekilde yetkilendirilen ticari vekil veya
diğer tacir yardımcıları da ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Bu kişilerin, şirkete ve üçüncü kişilere
verecekleri her tür zarardan dolayı yönetim kurulu müteselsilen sorumludur.
MADDE 18 – (1) Bu Yönetmelik ve ilgili mevzuatla Borsaya verilmiş görevlerin yerine getirilmesi
ve yetkilerin kullanılmasına ilişkin hususların düzenlenmesine yönelik olarak; Borsanın hizmet
birimleri, organizasyonu, birim ve kadroların görev tanımları ile yetki ve sorumlulukları Bors a
yönergeleri ile düzenlenir.
(2) Şirket personelinin işe alınması, nitelikleri, sözleşme esasları, ilerleme, yükselme ve
görevden alınma şekilleri, performans ölçütleri, disiplin esasları, hakları ve yükümlülükleri, unvanları
ve sayıları, yükselmeleri; pe rsonele ödenecek her türlü ücret, tazminat, ikramiye, prim gibi mali ve
özlük haklar ve menfaatler, sosyal haklar ve yardımlar, ödenekler, yolculuk, konaklama ve temsil
giderleri, aynî ve nakdî imkânlar, sigortalar ve benzeri teminatlar ile hizmet ikramiye si, bireysel
emeklilik katkı payı, insan kaynakları stratejileri kapsamında gerektiğinde işten ayrılmalarının
teşvikine ilişkin ödemeler ve benzeri her çeşit haklar ve menfaatler yönetim kurulu başkanının önerisi
üzerine yönetim kurulunca belirlenir.
(3) (Değişik:RG-22/8/2024-32640) Bilgi teknolojileri biriminde yönetici ve uzman statüsünde
bulunan personel hariç, Borsanın diğer birimlerinde aynı statüde bulunan personelin, üniversitelerin
en az dört yıllık lisans düzeyinde eğitim veren iktisadi ve idari bilimler, hukuk, mühendislik f akülteleri
ile sermaye piyasaları veya bankacılık bölümlerinden mezun olması gerekir.
MADDE 19 – (1) Borsanın organ ve komite üyeleri ile tüm personeli sıfat ve görevleri dolayısıyla
öğrendikleri; borsaya ve borsayla ilişkisi olan ortaklık, kurum ve diğer her türlü gerçek ve tüzel kişilere
ait sırların gizliliğine uymak ve sırları kanunla görevli ve yetkili kılınmış kişi ve mercilerden başkasına
herhangi bir suretle açıklamamak, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yarar ve zararına kullanmamakla
yükümlüdürler. Bu yükümlülük, ilgililerin borsadaki görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam
eder.
(2) Borsa personeli görevlerini ifa ederken, şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak
gözetmek, gerekli özeni göstermek, belirlenen ilke ve kurallara uygun hareket etmek, çağdaş
borsacılık ve uluslararası rekabetin gereklerine göre davranmakla yükümlüdür. Borsa personeli, Borsa
üyeleriyle herhangi bir menfaat ilişkisi kuramaz, özel bir kanuna dayanmadıkça herhangi bir kurum
veya kuruluşta görev alamaz, ticaretle uğraşamaz, Borsada işlem yapan ya da Borsa ile doğrudan ya
da dolaylı ilişkisi olan ortaklıklarda pay sahibi olamazlar. Borsa personelinden, Borsayı temsile ve
imzaya yetkili kılınanların kendileri ile bunların eşleri ve velayeti altındaki çocuklarının, Borsa
bünyesindeki platform ve sistemlerde alım-satım işlemi yapması yasaktır.
(3) Bu madde hükmüne aykırı hareket eden yönetim kurulu üyelerinin tespiti halinde borsa
genel kurulu en geç otuz gün içinde ilgili yönetim kurulu üyesinin görevden alınması gündemiyle
Bakanlıkça olağanüstü toplantıya çağrılır. Borsanın diğer yönetici ve personeli ise bu madde hükmüne
aykırılığın tespit edildiği tarihten itibaren görevlerinden istifa etmiş sayılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Borsa Üyeliği, İşlem ve Takas Esasları
MADDE 20 – (1) İlgili Yönetmelik çerçevesinde Borsada aracılık yapmaya yetkili olanların Borsa
üyeliğine kabul edilmesinde aranılacak şartlar, üyelik kayıt ve üyelikten kesin ya da geçici olarak
çıkarılma işlemleri ile Borsa üyeliğine ilişkin diğer usul ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
(2) (Ek:RG-22/8/2024-32640) Borsa, Borsa üyelerinin Borsaya verebilecekleri zararlar ile aidat,
komisyon ve diğer yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilmemesi halinde doğacak zararları
karşılayabilmek amacıyla Borsa üyelerinden Türk Lirası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
tarafından serbestçe alım satımı yapılan yabancı paralar ya da banka teminat mektubu şeklinde üyelik
teminatı alabilir. Yatırılacak teminatın miktarına, teminatların tah siline, eksik kalan kısmının
tamamlanmasına, kullanılmasına ve serbest bırakılmasına ilişkin usul ve esaslar ile Borsa üyeliğinin
herhangi bir nedenle sona ermesi halinde üyelik teminatının geri verilme zamanı ve şartları ile diğer
hususlar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
MADDE 21 – (1) Borsada işlemler, borsanın gözetiminde ve rekabet koşulları altında elektronik
ortamda eşleştirme yöntemiyle yapılır.
(2) (Değişik:RG-22/8/2024-32640) Bu Yönetmeliğe ve ilgili mevzuata uygun olarak; Borsa
bünyesindeki piyasalarda işlem yöntemi, emirler, emir türleri, emirlerin geçerlilik süresi, emirlerin
borsaya iletilmesi, eşleştirilmesi, kaydedilmesi, fiyatların ilanı, vadeli işle m sözleşmelerinde aranacak
şartlar ve vadeli işlem sözleşmelerinin alım satımları gibi hususlar ile işlemlere dair diğer usul ve
esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
MADDE 22 – (1) Borsada hesap, hesap tipi ve/veya Borsa üyesi bazında, belli bir anda veya
sürede toplam olarak yapılabilecek azami işlem miktarı, yönetim kurulu tarafından belirlenir. İşlem
limitlerini, Borsadaki işlem hacmini gözeterek suni fiyat oluşumuna yol açmayacak şekilde belirlemek
esastır. Bakanlık, gerekli gördüğü durumlarda işlem limitlerinin yeniden belirlenmesini talep edebilir
veya işlem limitini geçici süreyle re’sen belirleyebilir.
MADDE 23- (Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-22/8/2024-32640)
(1) Ödeme ve teslimat sürecinin ta mamlanması, temerrüt hali ve giderilmesine ilişkin esaslar
Borsa yönergeleri ile düzenlenir. Alıcı taraf nakdi ödemekle, satıcı taraf elektronik ürün senedini
teslimle yükümlüdür. Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin B orsa
tarafından belirlenen süre ve yöntemlerle Borsa üyeleri veya Borsa üyelerinin takas ve saklama
hizmeti aldığı kuruluşlar tarafından yerine getirilmesi suretiyle taraflar arasında nakit ve/veya
varlıkların transferi sağlanır. Borsa, üyelerinin veya Bor sa üyelerinin takas ve saklama hizmeti aldığı
kuruluşların müşterilerine karşı olan yükümlülüklerinden ve yükümlülüklerini ihlal etmelerinden
doğan zararlardan sorumlu değildir.
(2) Borsa işlemlerinden kaynaklanan teslim ve ödeme taahhütlerinin yerine geti rilmesinin
sağlanması için nakit ve teslim işlemlerini yürütmek, temerrüt halini ve bu halde alınacak önlemler ile
uygulanacak yaptırımları ve takas risklerinin önlenmesi amacıyla alınacak teminatları belirlemek,
teminat yükümlülüklerinin ifasına ilişkin i şlemleri yürütmek ile kurulması halinde garanti fonunu
yönetmek üzere Borsa bünyesinde bir takas merkezi oluşturulur veya takas hizmetleri konusunda
faaliyet gösteren bir kuruluşla anlaşma yapılır.
(3) Borsa dışında bir kurumun takas merkezi olarak belirle nmesi durumunda, Borsa ile takas
kuruluşu arasında her iki kurumun hak, yükümlülük, sorumluluk ve yetkilerinin belirleneceği bir
sözleşme yapılır. Borsa tarafından takas merkezi olarak belirlenen kurumun vereceği hizmetlere ilişkin
olarak alınacak ücret, komisyon, aidat ve benzeri yükümlülükler Borsanın görüşü üzerine Bakanlık izni
ile yürürlüğe girer.
(4) Borsada gerçekleştirilen işlemlerde devir ile bedelin ödenmesi, alıcı ve satıcının diğer
yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilmesi veya temerrüt ned eniyle oluşacak zararın tazmini
amaçlarıyla Borsa veya Borsaca takas merkezi olarak yetkilendirilen kuruluş tarafından, Borsa
üyelerine, Borsa üyelerinin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlara veya alım satımda bulunanlara
nakit, Devlet iç borçlanma s enedi ve banka teminat mektubu cinsinden maktu veya oransal teminat
yatırma veya bulundurma zorunluluğu getirilebilir. Bu fıkrada belirtilen teminatların türleri,
miktarları, oranları, kullanım esasları, iadesi, değerlendirilmesi, nemalandırılması ve temin atlara
ilişkin diğer hususlar Borsa yönergeleri ile düzenlenir. Bu fıkrada düzenlenen teminatlar tevdi
amaçları dışında kullanılamaz, üçüncü kişilere devredilemez, kamu alacakları için olsa dahi
haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
MADDE 24 – (1) Elektronik ürün senetleri ve vadeli işlem sözleşmelerinin alım satım
işlemlerinin Borsada kontrolü ve tescili zorunludur.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Görev, Yetki ve Sorumluluklar
MADDE 25 – (1) Borsanın her türlü işlem, hesap, kayıt ve defterleri Bakanlığın gözetim ve
denetimine tabidir. Bakanlık gerekli gördüğünde bağımsız denetim kurulu şlarına da denetim
yaptırabilir. Borsa organlarında bulunanlar ile Borsa personeli defter, belge ve kayıtlarını görevli
denetim elemanlarına ibraz etmek ve istenen bilgileri doğru olarak vermek zorundadır.
(2) Bakanlık, Borsanın güven, açıklık ve istikrar içinde faaliyet göstermesine ilişkin düzenlemeler
yapmaya, mevzuata aykırılık durumunda, kuruluş ve faaliyet şartlarının kaybedilmesi halinde veya
Borsada işlem yapanların haklarının ve kamu menfaatinin korunmasının gerektiği hallerde ya da
olağan dışı menfi gelişmelerde; mevzuata, piyasa istikrarına ve Borsanın amaç ve ilkelerine uygunluğu
sağlamak üzere uyarmaya, süre vererek eksikliklerin giderilmesini talep etmeye, talimat vermeye,
Borsa organlarında bulunanlar ile Borsa personelinin yetkilerini kısıtla maya veya kaldırmaya, diğer
her türlü tedbiri almaya, Borsa faaliyetlerini kısmen veya tamamen durdurmaya, faaliyet iznini askıya
almaya veya iptal etmeye, mahkeme kararıyla yönetimine ve malvarlığına el koymaya ve tasfiyesini
istemeye görevli ve yetkilidir.
MADDE 26 – (1) Borsa, 12 nci maddede belirtilen faaliyet ilke ve esaslarına, bu Yönetmelik
hükümlerine, Borsa yönergelerine ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak faaliyet göstermekle
yükümlüdür.
(2) (Değişik:RG-22/8/2024-32640) Borsa bünyesindeki piyasalarda Borsa veya takas merkezi
olarak yetkilendirilen kuruluş tarafından alıcı karşısında satıcı, satıcı karşısında alıcı rolü üstlenilerek
takasın tamamlanmasının taahhüt edildiği merkezi ka rşı taraf uygulaması yürütülebilir. Merkezi karşı
taraf uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
(3) (Değişik:RG-22/8/2024-32640) Borsada gerçekleştirilen işlemlerden doğan yükümlülüklerin
Borsa üyesi veya Borsa üyesinin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlar tarafından yerine
getirilmemesi durumunda veya temerrüt nedeniyle oluşan ve teminatlardan karşılanamayan zararlar,
garanti fonundan karşılanır. Borsanın veya Borsa tarafından takas merkezi olarak yetkilendirilen
kuruluşun takas işlemlerinde mali sorumluluğu, tesis edecekleri limitler dâhilinde ve alınacak
teminatlar ile garanti fonu varlıklarıyla sınırlıdır.
MADDE 27 – (1) Borsanın para hükmündeki evrak, senet ve sair malları aleyhine suç işleyen ve
bilanço, zabıtname, rapor ve diğer çeşitli kâğıt ve defterler üzerinde suç mahiyetinde değişiklik yapan
veya bunları kasten yok eden organ üyeleri ile personel hakkında Kanunun 76 ncı maddesi hükmü
uygulanır.
(2) Borsa tarafından talep edilmesi durumunda, Borsa üyeleri mali tablo ve raporları Borsaya
vermek zorundadır.
ALTINCI BÖLÜM
Mali Hükümler
MADDE 28 – (1) Borsanın gelirleri şunlardır:
a) Borsa üyelerinden tahsil olunan üyelik kayıt ücreti,
b) Borsa üyelerinden tahsil olunan yıllık aidatlar,
c) Borsa tescil ücretleri,
ç) Yapılan hizmetler karşılığı alınan ücretler,
d) Menkul, gayrimenkul sermaye iradı, şirket karları ve döviz gelirleri,
e) Belge ve yayın gelirleri,
f) Bağışlar ve yardımlar,
g) Sair gelirler.
(2) Bu maddede belirtilen gelir kalemlerinin, sair gelir ve bağışlar dışında kalanların miktar ve
oranları ile bunların tahsil zamanı ve şekilleri yönetim kurulunca belirlenir. Bu gelir kalemlerinden
üyelik kayıt ücreti, yıllık aidat ve borsa tescil ücreti Bakanlık onayı ile yürürlüğe girer.
MADDE 29- (Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-22/8/2024-32640)
(1) Borsa tarafından; Borsa veya takas merkezi olarak yetkilendirilen kuruluş nezdinde Bo rsa
üyelerinin, Borsa üyelerinin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşların ve/veya takas merkezinin
katılımı ile takas yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi durumunda kullanılmak üzere işletilen
piyasaların bir kısmı veya tamamı için ortak veya her bir piyasa için ayrı bir garanti fonu
oluşturulabilir.
(2) Garanti fonuna 23 üncü maddenin dördüncü fıkrasında teminat olarak kabul edilebileceği
belirtilen varlıklar arasından piyasalar itibarıyla belirlenecek miktar veya oranda katkı payı alınır.
Borsa üyel erinin, Borsa üyelerinin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşların garanti fonuna
yatıracakları katkı payları işlemlerden kaynaklanan riskleri ile orantılı olarak belirlenir. Buna ilişkin
usul ve esaslar Borsa yönergelerinde düzenlenir.
(3) Garanti fonu nun oluşturulması, işletimi, fona katılım, katkı paylarının tahsili,
nemalandırılması, kullanılması, fondan karşılanacak zararların limitleri, ödeme şartları, katkı
paylarının tamamlanması ve iadesi ile fonla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Borsa
yönergeleri ile düzenlenir.
(4) Garanti fonundaki varlıklar, tevdi amaçları dışında kullanılamaz, üçüncü kişilere
devredilemez, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas
masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
MADDE 30 – (1) Borsa tarafından, elektronik ürün senedi alım satım değeri üzerinden en çok
onbinde beş oranında tescil ücreti alınır. Tescil ücreti oranı Borsa yönetim kurulu tarafından belirlenir
ve Bakanlık tarafından onaylanır.
MADDE 31 – (1) Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun 24 üncü maddesi uyarınca
Borsada işlem gören elektronik ürün senedi alım satımından ta hsil edilecek borsa tescil ücretlerinin
yüzde onu ile Borsada işlem gören elektronik ürün senedi alım satım bedelinin binde yarımı, Borsa
veya takas merkezi tarafından aylık olarak lisanslı depoculuk tazmin fonuna aktarılır.
MADDE 32 – (1) Borsanın bütçe ve kesin hesabı, yönetim kurulunun teklifi üzerine genel
kurulca onaylanır.
MADDE 33 – (1) Yıllık kârın hangi tarihte ve ne şekilde dağıtılacağı, yönetim kurulunun teklifi
üzerine genel kurul tarafından kararlaştırılır.
YEDİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
MADDE 34 – (1) Elektronik ürün senetlerinin güven içinde ticaretinin ve takibinin
yapılabilmesini teminen Borsa ile lisanslı depo işletmesi arasında sözleşme yapılır. Sözleşmede;
elektronik ürün senetlerinin Borsaya kota ettirilmesi, hareketlerinin kontrol ve takibi, teyidi, iptali,
bilgi akışının düzenli olarak sağlanması, lisanslı depolardaki ürünlerin gerektiğinde (Ek ibare:RG -
2/7/2019-30819) elektronik ortamda Borsaca incelenmesi v e kontrolü ile aralarındaki bilgi iletişim
sistemine ilişkin hususlar yer alır.
MADDE 35 – (1) Borsa, ilgili mevzuattan kaynaklanan bir sınırlama veya engel olmadığı sürece
kendisini geliştirmek, daha iyi hizmet sunmak ve piyasadaki güven ve ist ikrarı artırmak amacıyla
ticaret borsalarıyla, çalışma konusu farklı diğer borsalarla, yabancı ülkelerdeki borsalarla, tarım
ürünleri piyasasında faaliyet gösteren diğer kurum ve kuruluşlar ile uluslararası kuruluşlarla teknik
hususlar da dahil çeşitli alanlarda iş birliği yapabilir.
(2) (Ek:RG-2/7/2019-30819) 5174 sayılı Kanunun 53 üncü maddesinin üçüncü fıkrası
kapsamında Borsa, ticaret borsaları ile acentelik sözleşmesi imzalayabilir.
MADDE 36 – (1) Elektronik ürün senetleri ve vadel i işlem sözleşmelerinin Borsada alım
satımına aracılık edilmesine, aracıların yetkilendirilmesi ile bu yetkinin askıya alınması ve iptaline,
aracıların gözetim ve denetimine ve elektronik ürün senetleri ve vadeli işlem sözleşmeleri üzerindeki
aracılık hizm etlerine dair diğer işlemlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Sermaye Piyasası
Kurulunun birlikte çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir.
(2) Elektronik ürün senetleri ve vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin gerçekleştirilen işlemler
üzerindeki gözetim ve d enetim faaliyetleri Bakanlık ve Sermaye Piyasası Kurulunun müştereken
çıkaracağı bir yönetmelikle düzenlenir.
MADDE 37 – (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, Kanunun, 5300 sayılı Tarım
Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun ve Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
MADDE 38 – (1) 9/3/2005 tarihli ve 25750 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ürün İhtisas
Borsalarının Kuruluş, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Genel Yönetmelik yürürlükten
kaldırılmıştır.
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Kanunun 53 üncü maddesinin sekizinci fıkrası gereğince Borsa faaliyete
geçinceye kadar elektronik ürün senetlerinin alım satımı konusunda yetkilendirilen ticaret
borsalarının söz konusu yetkileri, Borsanın faaliyet izninin Resmî Gazete’de ilan edildiği tarihte
başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona erer.
GEÇİCİ MADDE 2- (Mülga:RG-22/8/2024-32640)
MADDE 39 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 40 – (Değişik:RG-2/7/2019-30819)
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.
___________________
(1) 31/12/2020 tarihli ve 31351 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile,
2/7/2019 tarihli ve 30819 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet,
İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte Değişi klik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 8
inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “31/12/2020” ibaresi “31/12/2022” olarak
değiştirilmiştir. Bu itibarla 31/12/2020 tarihli ve 31351 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik
ile değiştirilen 23 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi 31/12/2022 tarihinde yürürlüğe girer.
Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi Sayısı
10/8/2017 30150
Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin
Tarihi Sayısı
1. 2/7/2019 30819
2. 22/12/2022 32051
3. 22/8/2024 32640