Kurum Yönetmelikleri · Resmî Gazete: 2019-04-20
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/151059
TÜRKİYE ÜRÜN İHTİSAS BORSASINDA ARACILIK FAALİYETLERİ İLE
ARACILARIN GÖZETİMİ VE DENETİMİ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Borsada faaliyet gösteren aracıların
yetkilendirilmesi, faaliyetleri, gözetimi ve denetimine dair usul ve esasları düzenlemektir.
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, elektronik ürün senedi ve elektronik ürün senetlerine
dayalı vadeli iş lem sözleşmelerinin Borsada alım satımına aracılık edilmesi, aracıların
yetkilendirilmesi, bu yetkinin askıya alınması ve iptali, aracıların gözetim ve denetimi ile aracılık
hizmetlerine dair diğer işlemleri kapsar.
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar
Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 53 üncü maddesinin on üçüncü fıkrasına dayanılarak
hazırlanmıştır.
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Aracı: Bu Yönetmelik kapsamında Borsada ar acılık yapmaya yetkili olan ürün piyasası
aracı kurumunu,
b) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını,
c) Borsa: Elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem
sözleşmelerinin işlem gördüğü Türkiye Ürün İhtisas Borsasını,
ç) Borsa yönergeleri: Borsanın işleyiş esaslarını düzenleyen, Bakanlık ve Sermaye Piyasası
Kurulunun uygun görüşü alınarak Borsa Yönetim Kurulunca hazırlanan ve yürürlüğe konulan
yönergeleri,
d) Elektronik kayıt kuralları: Elektronik ürün senetlerinin oluşturulmasına, b u senetlere
bağlı tüm hak ve yükümlülükler ile işlemlerin ilgili taraflar itibarıyla kayden izlenmesine ilişkin
EKK’nın önerisi üzerine Bakanlıkça belirlenen usul ve esasları,
e) Elektronik Kayıt Kuruluşu (EKK): Elektronik ürün senetlerinin oluşturulmasını sağlamak,
bu senetlere bağlı tüm hak ve yükümlülükler ile işlemleri ilgili taraflar itibarıyla kayden izlemek
amacıyla Bakanlıktan lisans almış anonim şirketi,
f) Elektronik ürün senedi (ELÜS): Lisanslı depo işletmesince, elektronik kayıt kurallarına
uygun olarak oluşturulan elektronik kaydı,
g) Kanun: 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve
Borsalar Kanununu,
ğ) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
h) Lisanslı depo işletmesi: Tarım ürünlerinin depolanmasıyla iştigal eden ve 10/2/2005
tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında geçerli bir lisans
belgesine sahip anonim şirketi,
ı) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracı kuruluş: 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanununun 37 nci maddesinin birinci fıkrasındaki yatırım hizmet ve faaliyetlerinden (a),
(b), (c), (e) ve (f) bentlerinde yer alanları münhasıran yapmak üzere Sermaye Piyasası Kurulu
tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Ba nkacılık
Kanununda tanımlanan bankaları,
i) Vadeli işlem sözleşmesi: Satıcının satılan ürünü veya mevzuata uygun olarak ürünü
temsilen çıkarılan senetleri belli bir vade sonunda devir ve teslim etmeyi, alıcının ise ürün
bedelini belli bir vade sonunda ödemeyi taahhüt ettiği alım satıma ilişkin sözleşmeyi,
j) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Çerçeve sözleşme: Bu Yönetmelik kapsamında aracılık
faaliyetinin yerine getirilebilmesi için faaliyetlere başlanmadan önce taraflar arasındaki ilişkiyi
genel olarak düzenleyen, müşteriye sunulacak hizmetler ile tarafların hak ve yükümlülüklerinin
yer aldığı, müşterilerle başlangıçta bir kez akdedilen ve münferit işlemlerin esasını oluşturan,
asgari hüküm ve koşulları Borsa tarafından belirlenen sözleşmeyi,
k) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Saklama: Aracılık faaliyetleri sebebiyle teminat olarak
emanetçi sıfatıyla veya her ne nam altında olursa olsun Borsa faaliyetleriyle ilişkili olarak hizmet
verilen kişi veya kuruluşlara ait saklamaya konu olabilecek, kayden veya fiziken tevdi veya teslim
edilen varlıkların, ilgili kişi veya kuruluş bazında tutulması ve izlenmesi ile bu varlıkların varsa,
faiz veya itfa bedeli tahsilatı işlemlerinin ilgili hesaplara yansıtılmasını,
l) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Takas: Piyasada gerçekl eşen işlemlerle ilgili olarak ortaya
çıkan yükümlülüklerin, Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen süre ve şartlarda, takas
merkezi üyesi kuruluşlar tarafından yerine getirilmesi suretiyle takas merkezi ve EKK tarafından
taraflar arasında nakit veya diğer varlıkların aktarımını sağlayan süreçlerin tamamını,
m) (Ek:RG-26/12/2023-32411)Takas merkezi: Borsa Yönetim Kurulu tarafından takas
merkezi olarak görevlendirilen merkezi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Aracılara Faaliyet İzni Verilmesi ile Esas Sözleşme
ve Ortaklık Yapısı Değişikliği
MADDE 5 – (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Borsada aracılık yapılabilmesi için Bakanlıktan faaliyet izni alınır. Faaliyet izni talebinde
bulunanın;
a) Anonim şirket şeklinde kurulması,
b) Paylarının yarısından fazlasının bir veya birden fazla ticaret borsasına ait olması,
c) Paylarının tamamının nama yazılı olması,
ç) Asgari 10 milyon TL nakden ve tamamen ödenmiş sermayeye sahip olması,
d) Şirket esas sözleşmesinin amaç ve konu bölümünde bu Yö netmelik hükümleri
çerçevesinde Borsada ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine yönelik aracılık
faaliyetinde bulunulmasına dair hükmün yer alması,
e) Şirkette pay sahibi gerçek kişilerin, pay sahibi ticaret şirketlerinin gerçek kişi
temsilcilerinin, şirketin yönetim kurulu üyelerinin ve genel müdürünün 10 uncu maddede
belirtilen şartları haiz olması,
f) Şirketin unvanında “Ürün Piyasası Aracı Kurumu” ibaresinin bulunması,
g) Faaliyet izni verilmesinden itibaren 6 ay içinde Borsaya karşı yükümlülü klerini yerine
getirerek Borsaya üyelik başvurusunda bulunacağına ilişkin yazılı taahhütname sunması,
ğ) Bakanlıkça belirlenen diğer şartları taşıması,
gerekir.
(2) Aracı kuruluşlar bu madde kapsamında faaliyet izni alacak olan şirkete ortak olabilir
ve/veya Bakanlıktan faaliyet izni alan aracılarla içeriği Borsa tarafından onaylanacak bir stratejik
iş birliği anlaşması yapabilir.
(3) Birinci fıkranın (ç) bendinde yer alan sermaye tutarı, her yıl 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Hazine ve Maliye
Bakanlığı tarafından ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır.
MADDE 6 – (1) Faaliyet izni almak için dilekçe ile Bakanlığa başvuruda bulunulur.
Dilekçeye aşağıdaki belgeler eklenir:
a) Şirket esas sözleşmesinin üç nüshası.
b) Pay sahibi ticaret şirketlerinin serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali
müşavirler veya bağımsız denetim kuruluşlarınca onaylanan son bir yıla ait finansal tabloları.
c) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Pay sahibi gerçek kişiler ile pay sahibi ticaret
şirketlerinin gerçek kişi temsilcilerinin 10 uncu maddede belirtilen şartları haiz olduklarına dair
beyanları ile Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde anılan şartların sağlandığ ını tevsik edici bilgi
ve belgeler.
ç) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Şirketin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürünün
10 uncu maddede belirtilen şartları haiz olduklarına dair beyanları ile Bakanlıkça gerekli
görülmesi halinde anılan şartların sağlandığını tevsik edici bilgi ve belgeler.
d) Personelin isim, unvan ve eğitim durumlarını gösteren liste ile görev ve
sorumluluklarının yer aldığı iş tanımları.
MADDE 7 – (1) Yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda 5 inci maddede ön görülen
şartları taşıyan ve 6 ncı maddede belirtilen belgeleri ibraz eden şirketlere, faaliyet iznini
gösteren bir yetki belgesi verilir.
(2) Aracılar Borsaya üye olmadan faaliyete başlayamaz. (Ek cümle:RG -26/12/2023-
32411) Borsa üyelik şartları, başvuru u sulü ve izni ile Borsa üyelerinin faaliyetleri süresince
uymaları gereken ilke ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
MADDE 8 – (1) Aracıların esas sözleşme değişiklikleri Bakanlık iznine tabidir.
(2) Şirk etin ortakları arasında yapılan pay devirleri hariç olmak üzere tüm pay devirleri
Bakanlık iznine tabidir. Her durumda, şirket paylarının yarısından fazlasının bir veya birden fazla
ticaret borsasına ait olması gerekir. Pay devirlerinde, payları devralacak gerçek kişilerde ve tüzel
kişilerin gerçek kişi temsilcilerinde 10 uncu maddede sayılan şartlar aranır.
MADDE 9 – (Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Aracıların merkez dışı örgütleri; şubeler ve aracının acentelik faaliyetini yürüten ticaret
borsaları ve aracı kuruluşlardan oluşur. Bu fıkrada belirtilen acentelik faaliyeti, ayrıntıları Borsa
yönergeleriyle belirlenmek üzere müşteriye çerçeve sözleşme imzalatılması ve/veya müşteri
emirlerinin aracılara iletilmesi ile emir sonuçlarının müşteriye bildirilmesine ilişkin faaliyetleri
ifade eder.
(2) Aracılar, Bakanlık izni ile merkez dışı örgütler açabilir. Merkez dışı örgütlerin
açılmasına ilişkin usul ve esaslar Borsa yönergeleriyle belirlenir. Borsa yönergelerine göre Borsa
tarafından alınan başvurular Bakanlığa sunulur.
(3) Aracıların herhangi bir merkez dışı örgütü faaliyete geçtikten sonra Bakanlık veya
Borsa tarafından yapılacak incelemeler sonucunda merkez dışı örgütün mevzuata aykırı iş ve
işlemlerinin tespiti hal inde Bakanlık tarafından aracıların merkez dışı örgüt faaliyetleri
durdurulabilir ve/veya aracıların merkez dışı örgüt açmasına kısıtlama getirilebilir.
(4) Aracılar, merkez dışı örgütlerinin faaliyetlerini düzenli olarak denetlemekle yükümlü
olup merkez dışı örgütlerin faaliyetleri nedeniyle Bakanlığın aracılara yönelik yaptırım uygulama
ve tedbir alma yetkisi saklıdır.
(5) Aracıların merkez dışı örgütlerinin işleyişine ilişkin usul ve esaslar Borsa yönergeleri ile
düzenlenir.
MADDE 10 – (1) Şirkette pay sahibi gerçek kişilerin, pay sahibi ticaret şirketlerinin gerçek
kişi temsilcilerinin, şirketin yönetim kurulu üyelerinin ve genel müdürünün;
a) Kendileri veya sınırsız sorumlu oldukları kuruluşlar hakkınd a iflas veya iflasın
ertelenmesi kararı verilmemiş ve konkordato ilân edilmemiş olması,
b) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Faaliyet izni iptal edilmiş aracılarda veya 6362 sayılı
Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde tanımlanan yatırım kuruluşlarında bu
müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,
c) Borsanın ve sermaye piyasası araçları, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli
taşların işlem gördüğü borsaların üyeliğinden sürekli olarak çıkarılmış kuruluşlarda , bu
müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,
ç) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Kanun, 5300 sayılı Kanun, 5411 sayılı
Kanun, 13/11/1996 tarihli ve 4208 sayılı Kanun ve ödünç para verme işleri hakkında mevzuat ile
6362 sayılı Kanuna aykırılıktan dolayı mahkum olmamaları,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen
süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis
cezasına ya da devletin güve nliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı
suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli
iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, bilişim sistemini engelleme,
bozma, verileri yok etme veya değiştirme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması,
suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı veya haksız mal
edinme suçlarından mahkûm olmaması,
e) Mali ve ticari itibar bakımından engel bir durumunun bulunmaması,
gerekir.
(2) Tüzel kişinin yönetim kurulu üyesi olarak atanması halinde birinci fıkradaki şartlar
tüzel kişi adına hareket etmek üzere tescil edilmiş gerçek kişiler için de aranır.
(3) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Genel Müdür olarak atanacak kişinin işletme, iktisat,
maliye, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler, hukuk, mühendislik, sermaye piyasaları veya
bankacılık alanlarında lisans veya lisansüstü öğrenim görmüş olması ve yükseköğrenim sonrası
mali piyasalar a lanında en az 7 yıllık mesleki deneyiminin olması ve Borsa düzenlemeleri ile
belirlenen kapsamda talep edilen Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu
tarafından verilen lisans belgelerine sahip olması zorunludur.
MADDE 11 – (1) Aracıların merkez ve şubelerinde yönetici ve uzman statüsünde bulunan
personelin 10 uncu maddedeki şartları taşımaları ve üniversitelerin en az dört yıllık lisans
düzeyinde eğitim veren bölümlerinden mezun olmaları gerekir.
(2) Borsa tarafın dan (Değişik ibare:RG -26/12/2023-32411) aracıların personelinin
yürütecekleri faaliyetlere göre farklı eğitim ve mesleki tecrübe şartları aranabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Aracıların Faaliyetleri, Yükümlülükleri ve Yapamayacakları İş ve İşlemler
MADDE 12 – (1) Aracılık faaliyeti, müşterilerin ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerine ilişkin alım veya satım emirlerinin müşteri adına ve hesabına aracılar taraf ından
Borsaya iletilmek suretiyle gerçekleştirilmesini ifade eder.
(2) Aracıların, müşterilerin alım ve satım emirlerini Borsaya iletmeleri ve Borsada
gerçekleştirecekleri diğer iş ve işlemler Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
(3) Aracılar, aracılık faaliy eti kapsamında fiziki ve/veya elektronik ortamda emir kabul
edebilirler.
(4) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerinin
sağlanmasına yönelik hizmetleri, aralarında akdedilecek bir sözleşme ile başka bir aracıdan
alabilir. Bu durum, aracıların mevzuattan kaynaklanan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
MADDE 12/A- (Ek:RG-26/12/2023-32411)
(1) Bu Yönetmelik kapsamında takas hizmeti ile saklama hizmeti aracılar tarafından
verilebileceği gibi anılan hizmetlerin müşterilere bir aracı kuruluş veya bir başka aracı vasıtasıyla
da sağlanması mümkündür.
(2) Takas ve saklama hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin usul ve esaslar, Borsa
yönergeleriyle düzenlenir.
MADDE 13 – (1) Aracılar, hizmet ve faaliyetlerin yürütülmesi sırasında aşağıdaki ilke ve
esaslara uyar:
a) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Faaliyetlerini, Borsa düzenlemeleri, müşteriyle
imzalanan çerçeve sözleşmede belirtilen esaslar, müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme
yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde yürütür.
b) Faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında basiretli bir tacir gibi davranır, işin gerektirdiği
mesleki dikkat ve özeni gösterir ve bu kapsamda gerekli önlemleri alır.
c) Faaliyetlerini sürdürmeleri için sahip oldukları kaynakları etkin bir biçimde kullanır.
ç) Müşterileriyle olan ilişkilerinde müşteriyi ilgilendiren tüm konularda yeterli
bilgilendirme ve şeffaflığı sağlar.
d) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin
Korunması Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan mevzuat çerçevesinde
müşterinin kişisel verileri ile müşteri emirlerinin gizliliğini korur, müşteriye ait emir bilgilerini
herhangi bir üçüncü şahsa, müşteri aleyhine ve üçüncü şahıs lehine müşterinin bilgisi ve rızası
olmaksızın aktaramaz. Piyasa bozucu eylemlere ilişkin mevzuat hükümleri ile Borsanın disiplin
hükümleri saklıdır.
e) Faaliyetlerine ilişkin yapacakları her türlü bilgilendirme, yayın, ilan, rekla m veya
duyuruda objektif davranır.
f) Faaliyetlerinin icrası sırasında müşterilerin fiyat, miktar ve benzeri hususlardaki
tercihlerini göz önüne alarak emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün
olan en iyi sonucu verecek şekilde emirleri yerine getirir.
g) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Saklama hizmeti veren aracı ya da aracı kuruluş, müşteriye
ait ELÜS’lere ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin müşteri bazında, nakitlere
ilişkin olarak ise toplu bazda veya müşteri bazında kendi nezdindeki hesap ve kayıtlar ile EKK ve
nakitlerin saklandığı kuruluşlar nezdindeki hesap ve kayıtlar arasında günlük mutabakat sağlar.
ğ) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Müşterilerinden aracılık faaliyetleri nedeniyle teminat
alınmasına ilişkin şartlar, müşterilere uygulanabilecek asgari ve azami komisyon oranları, anılan
teminatların saklanması ve kullanılmasına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Borsa
yönergelerinde yer alan hükümlere uyar.
MADDE 13/A- (Ek:RG-22/11/2024-32730)
(1) Aracılar, çerçeve sözleşmesinde müşterinin verdiği yetkiye bağlı olarak, gün içinde
herhangi bir müşteri emrine konu olmayan ve gün sonu itibarıyla alacak bakiye veren müşteri
hesaplarındaki nakitleri, yetkili oldukları faaliyetler, işletme politikaları ile müşterinin tercihleri
doğrultusunda, muhasebe sistemlerinde hesap bazında i zlemek kaydıyla, toplu olarak veya
müşteri bazında değerlendirebilirler.
(2) Söz konusu nakitlerin toplu olarak değerlendirilmesi halinde elde edilen gelirlerin
müşteri hesaplarına oransal olarak dağıtılması esastır.
(3) Aracıların, çerçeve sözleşmesinde a çıkça belirtmek kaydıyla müşteri hesaplarında
kalan nakit alacak bakiyelerinin kullanımında alt limit belirlemeleri mümkündür. Belirlenen bu
alt limite ilişkin değişikliklerin de ispat yükü aracıda olmak üzere müşterilere yazılı olarak veya
en seri iletişi m aracıyla bildirilmesi zorunludur. Belirlenen alt limitin altında kalan nakitlerin
kullanımına ilişkin esaslara sözleşmede ayrıca yer verilir.
(4) Müşterilerin hesaplarındaki nakit alacak bakiyeleri, müşteriler tarafından talep edildiği
takdirde en geç 1 iş günü içerisinde ödenmek ve anapara zarara uğratılmamak şartıyla,
belirlenen limitin altında kalan müşteri nakitleri çerçeve sözleşmedeki hüküm, getiri talep
etmeyen müşterilerin nakitleri ise çerçeve sözleşmeden ayrı olarak müşterilerden münferiden
alınacak yazılı/elektronik onay doğrultusunda, getirisi aracıda kalacak şekilde değerlendirilebilir.
(5) Bankalar nezdinde tutulmakta olan müşteri nakitlerinin aracı müşterileri için açılacak
olan münferit bir hesapta, aracının kendi nakit varlığından ayrı ola rak izlenmesi esastır.
Müşteriler adına açılacak olan hesap açıkça ilgili aracı müşterilerine ait olduğu belirtilecek
şekilde tanımlanır ve amacı dışında kullanılamaz. Müşteri nakit varlıklarının saklandığı hesaplar
kredi teminatı olarak gösterilemez, bu h esaplar üzerinde aracı lehine blokaj, rehin ve
benzeri takyidat tesis edilemez.
(6) Aracı tarafından müşteri hesabı olarak tayin edilmiş bir banka hesabı açtırılırken,
bankaya söz konusu hesaptaki paranın aracı müşterilerine ait olduğu ve herhangi bir şeki lde
aracının kendi hesabı ile birleştirilmemesi gerektiği hakkında yazılı bilgi verilmesi ve bankadan
konuya ilişkin onay alınması zorunludur. Açılan hesabın ismi aracının banka nezdindeki diğer
hesaplarından yeterince ayırt edilebilecek şekilde olmalıdır. Banka tarafından 15 iş günü
içerisinde konuya ilişkin onay verilmemesi durumunda aracı ilgili tutarı başka bir bankaya
aktarmak zorundadır.
MADDE 14 – (1) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, müşterileriyle işlem yapmaya
başlamadan önce, sunulacak hizmete ilişkin yazılı veya 8/2/2022 tarihli ve 31744 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak
Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisini n Kurulmasına
İlişkin Tebliğ (III -42.1) hükümlerine uygun olarak elektronik ortamda asgari şartları Borsa
düzenlemeleri ile belirlenecek bir çerçeve sözleşme yapmak zorundadır. Anılan sözleşmelerde
mevzuata aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracılar lehine tek
taraflı olağanüstü haklar sağlayan ve emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin
hükümlere yer verilmez.
(2) Aracılar, birinci fıkrada belirtilen sözleşme imzalanmadan önce müşterilerine ELÜS ve
ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin gerçekleştirilen işlemlere dair genel riskleri yalın
ve anlaşılır şekilde açıklamak, bu hususların okunup anlaşıldığına dair yazılı (Ek ibare:RG -
22/11/2024-32730) veya birinci fıkrada belirtilen Tebliğ hükümlerine uyg un şekilde elektronik
ortamda bir beyan almak ve bir örneğini müşteriye vermek zorundadır. Bu fıkra kapsamındaki
açıklamaların yapıldığına dair ispat yükü aracılara aittir.
(3) Sözleşme imzalanan her müşteriye ayrı bir müşteri numarası tahsis edilir. Bir
müşteriye verilmiş olan müşteri numarası, sözleşmenin sona erme tarihi üzerinden 10 yıl
geçmedikçe başka bir müşteriye verilemez.
(4) Aracılar, aracılık faaliyetleri ile şirketi tanıtıcı bilgileri içeren bir internet sitesi açmak
zorundadır. İnternet sitesinde asgari olarak;
a) ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin tanıtıcı bilgilere,
b) Alınan kişisel verilerin saklama ve kullanım koşullarına,
c) Emir iletimine ve işlemlerin gerçekleştirilmesine ilişkin bilgilere,
ç) Elektronik ortamda müşteriler tarafından yapılabilecek işlemler ile müşteriye elektronik
ortamda yapılacak bildirimlere ilişkin esaslara,
d) Borsa ve piyasa bilgilerine,
e) Bakanlık (Ek ibare:RG-26/12/2023-32411) ve Borsa tarafından gerekli görülecek diğer
hususlara,
yer verilmesi zorunludur.
(5) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Müşteriyle yapılan çerçeve sözleşme dâhil her türlü
sözleşme ile aracılık faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen tüm kayıt ve belgelerin Borsa
yönergelerinde yer alan hüküm ve koşullar çerçevesinde 10 yıl süre ile aracılar tarafından
saklanması, olağanüstü haller ve afetler için güvenli bir şekilde yedeklenmesi gerekir. Ses
kayıtları için saklama süresi 3 yıldır. Saklanması gereken belge ve kayıtlarda n ihtilaflı olanların
süre ile sınırlı olmaksızın ihtilaf kesin olarak sonuçlanıncaya kadar muhafazası zorunludur.
(6) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracılar ve merkez dışı örgütleri, Borsada yaptıkları
işlemlerin kaydedileceği Borsa işlem defteri ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret
Kanunu, 213 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde tutmak zorunda oldukları defter
ve kayıtları usulüne ve gerçeğe uygun şekilde tutar, belgeleri düzenler ve aracılık faaliyetlerine
ilişkin muhasebe kayıt, belge ve işlemlerinde Borsa yönergelerine uyar.
(7) Aracıların kullanacakları bilgi işlem altyapısının, tüm emirlerin alınış zamanına göre
sıralanmasına imkân verecek nitelikte (Ek ibare:RG-26/12/2023-32411) ve Borsa yönergelerine
uygun olması gerekir. Aracılar, bilgi işlem altyapılarının, reddedilen, gerçekleşmeyen, iptal
edilen ve değiştirilen emirler de dâhil olmak üzere gerçekleştirilen tüm işlemlere ilişkin tarih,
zaman, miktar, fiyat ve diğer tüm unsurları gösterecek şekilde müşterilere yansıtılan tüm fiyat
bilgilerini anlık olarak kaydetmesini sağlamakla yükümlüdür.
(8) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, ELÜS ile ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerinin teslimi, bedellerinin ödenmesi ve söz konusu araçlara yönelik takas ve saklama
hizmetleri de dâhil olmak üzere Borsada gerçekleştirilen işlemlerinin tümünden ve personelinin
görevleri esnasında yaptıkları işlerden, müşterilerine, diğer aracılara, Borsaya ve/veya üçüncü
kişilere verdikleri zararlardan sorumludurlar.
(9) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin
Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca hesap açmadan
önce müşterilerinin kimlik bilgilerini tespit ederler.
MADDE 15 – (1) Aracılar, aracılık faaliyeti dışında hiçbir ticari, sınai ve zirai faaliyette
bulunamaz.
(2) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, 5411 sayılı Kanunda tanımlandığı üzere
mevduat veya katılım fonu toplayamaz, mevduat veya katılım fonu topla ma sonucunu
verebilecek iş ve işlemler yapamaz, mevzuatın imkân verdiği haller hariç olmak üzere ödünç
para verme işlemleri yapamaz.
(3) Aracılar, müşterilerine ait ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri üzerinde
hak ve yetkileri olmaksızın kendil eri veya üçüncü şahıslar lehine herhangi bir tasarrufta
bulunamaz.
(4) Aracılar, çalışanlarına ve müşterilerine olağan müşteri -aracı ilişkisi dışındaki
imkânlardan yararlanmak suretiyle kendi nam ve hesaplarına işlem yapmalarına olanak
sağlayamaz.
(5) Arac ılar, müşterilerin hak ve yararlarını zedeleyici işlemlerde bulunamaz, iyi niyet
kurallarına aykırı hareket edemez, piyasa hakkındaki bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden
yararlanıp müşterilerin alım -satım kararlarını etkileyerek üçüncü kişiler veya ken di lehlerine
kazanç sağlayamaz.
(6) Aracılar, herhangi bir şekilde gelirlerini artırmak amacıyla müşterilerin gereksiz
ve/veya aşırı miktarda alım -satım yapmalarına ortam hazırlayamaz, müşterilerin işlemleri
nedeniyle ortaya çıkan zararların telafi edilmes i, işlem yapması veya belirli bir gruba dahil
edilmesi amacıyla müşterilere kaynak sağlayamaz, müşterileri bu amaçla yönlendiremez ve
müşteri talimatı olmaksızın müşteri hesabına işlem yapamaz.
(7) Aracılar, adli ve idari her türlü inceleme ve soruşturma k apsamında yetkililere bilgi
verilmesi durumları dışında müşteri sırlarını açıklayamaz ve bu sırları kendilerinin veya üçüncü
kişilerin menfaatine kullanamaz.
(8) Aracılar, yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgilere dayalı ve müşterilerin tecrübe veya bilgi
noksanlıklarını istismar edici, mutlak getiri ve/veya zarara karşı garanti taahhüdü içeren yayın,
ilan, duyuru ve reklam yapamaz, diğer yazılı ve sözlü açıklamalarda bulunamaz.
(9) Aracılar, ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerini kendi nam ve hesap larına
alıp satamaz. (Değişik cümle:RG -22/11/2024-32730) Aracıların ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli
işlem sözleşmelerinde müşteri işlemlerini gerçekleştirme faaliyetleri sırasında hatalı emir iletimi
neticesinde oluşabilecek hatalı işlemlerin düzeltilmesi ve Borsa düzenlemeleri çerçevesinde
ELÜS için belirlenen asgari emir miktarı altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri
doğrultusunda, söz konusu ELÜS’lerin aracılar tarafından alınıp satılması işlemleri bu kapsamda
değildir.
(10) Aracılar, yöneticileri ve şubeleri dâhil tüm çalışanları aracılığıyla müşterilerinden
ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine alım satım emri verme ve diğer belgeleri
imzalama, nakit ve ELÜS yatırma ve çekme, virman işlemi yapma gibi geniş yetkiler içeren
vekâletname alar ak veya bu sonucu doğuracak şekilde ya da müşterinin bu yöndeki sözlü
yetkisine istinaden müşteri adına veya hesabına işlem yapamaz.
(11) Aracılar, müşteri talebi doğrultusunda veya müşteri talebi olmaksızın ELÜS ve ELÜS’e
dayalı vadeli işlem sözleşmeleri hakkında, belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve getiri
tercihleri benzer nitelikteki bir gruba yönelik olarak yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde
bulunamaz. Bunun haricinde aracılar tarafından, belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve
getiri tercihleri benzer nitelikteki bir gruba yönelik olmamak kaydıyla, ELÜS ve ELÜS’e dayalı
vadeli işlem sözleşmeleri hakkında, müşterilere veya dağıtım kanallarına yönelik olarak
hazırlanan ve ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin mevcut veya gelecekteki fiyat
ya da değerlerine ilişkin yorum da dâhil, açıkça veya zımnen bir yatırım stratejisini öneren veya
tavsiye eden yönlendirici nitelikteki her türlü araştırma veya diğer bilgi sunulması faaliyeti ile
müşterilere veya dağıtım kanallarına sunulan bilgilerin müşteri ile birebir paylaşılması ve ELÜS
ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri ile piyasa eğilimleri hakkında yönlendirici nitelikte
olmayan yazılı veya sözlü bilgi sunulması bu kapsamda sayılmaz. Ancak sunulan bilgilerin
tarafsız ve dürüst olması, belli bir kişi veya grubun ihtiyaçlarının karşılanması amacını
taşımaması gerekir.
(12) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, mevzuatın imkân verdiği haller hariç olmak
üzere ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin belli bir getir i sağlayacağı yönünde
herhangi bir yazılı veya sözlü taahhütte bulunamaz.
(13) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar; fiktif hesap açamaz, işlemlerini kayıt dışı
bırakamaz ve gerçek mahiyetine uygun düşmeyen kayıtlar tesis edemez.
(14) (Ek:RG-26/12/2023-32411) (Mülga:RG-17/4/2025-32873)
(15) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Müşterilerin aracı nezdinde bulunan nakit, ELÜS
ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri, aracıların kendi mal varlıklarından ayrı olarak müşteri
bazında izlenir. Söz konusu varlıklar, müşterilerin yazılı açık izni olmaksızın tevdi edilen aracılar
tarafından tevdi amacı dışında kendilerine veya üçüncü kişilere menfaat sağlayacak şekilde
kullanılmaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Aracıların Gözetimi, Denetimi ve Uygulanacak Yaptırımlar
MADDE 16 – (1) Aracıların yeterlilik şartları ile bu Yönetmelik kapsamındaki her türlü
işlem, hesap, kayıt ve defterleri Bakanlığın gözetim ve denetimine tabidir.
(2) Bakanlık gerekli gördüğünde mali konularda bağım sız denetim kuruluşlarına da
denetim yaptırabilir.
(3) Bakanlık aracıların gözetim ve denetim faaliyetleri sırasında, inceleme yapmak
suretiyle, söz konusu inceleme sonuçları kapsamında ihtiyaç duyulması halinde Kurulun görev
ve yetki alanına giren konularda, Kuruldan yardımcı olmasını talep edebilir.
(4) Aracılar, denetim elemanlarının iş yerlerine girmesine engel olmamaya, defter, belge
ve kayıtlarını gizli de olsa göstermeye, incelenmesine yardımcı olmaya, istenilen bilgileri eksiksiz
ve gerçeğe uygun olarak vermeye ve diğer her türlü yardımı ve kolaylığı göstermeye mecburdur.
MADDE 17 – (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Bakanlık, aracıların bu Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuata aykırı hareket etmesi, mali
durumlarının bozulması veya Borsada işlem yapanların haklarının ve kamu menfaatinin
korunmasının gerektiği hallerde ya da olağan dışı menfi gelişmelerde, bu durumların mahiyet ve
önemini göz önüne alarak; aracıları uyarmaya, aracılardan verilen süre içerisi nde aykırılıkların
veya eksikliklerin giderilmesini istemeye, aracıların faaliyet iznini en fazla 6 aya kadar askıya
almaya, faaliyet iznini iptal etmeye ve diğer her türlü tedbiri almaya görevli ve yetkilidir.
(2) Aracıların faaliyet iznini askıya almayı gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin askıya alınmasının talep edilmesi.
b) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça tespit
edilmesi.
c) Bakanlığın uyarı sı ve talimatlarına rağmen aykırılıkların veya eksikliklerin Bakanlıkça
verilen süre içerisinde giderilmemesi.
(3) Aracıların faaliyet iznini iptal etmeyi gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin iptal edilmesinin talep edilmesi.
b) Faaliyet izninin yanlış veya yanıltıcı beyanlarda bulunularak ya da hukuka aykırı diğer
yollarla alınmış olması.
c) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça
tespitinden itibaren üç ayı geçmemek üzere Bakanlıkça verilen süre içinde bu şartların yeniden
sağlanamaması.
ç) Faaliyet izninin askıya alınmasını gerektiren aykırılıkların veya eksikliklerin süresi
içerisinde giderilmemesi.
(4) Aracıların faaliyet izinlerinin iptal edilmesine ilişkin Bakanlık kararının kendilerine
bildirildiği tarihten itibaren en geç 3 ay içinde sona erme kararı almaları veya esas
sözleşmelerini bu Yönetmelik kapsamındaki aracılık faaliyetlerini kapsamayacak şekilde
değiştirmeleri zorunludur. Bu değişikliklerin yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazete si, ilanı
izleyen 10 iş günü içinde Bakanlığa gönderilir.
(5) Borsa üyelerinin gözetim ve denetimi Borsa tarafından gerçekleştirilir. Bakanlığın
faaliyet iznine ilişkin tedbir uygulama yetkisi saklı kalmak kaydıyla Borsa, Borsa üyesi olan
aracıların Borsa düzenlemelerine aykırı faaliyetlerinin tespit edilmesi halinde aykırılıkların
Borsaca belirlenen bir sürede giderilerek ilgili mevzuata, işletme amaç ve ilkelerine uygunluğun
sağlanmasını istemeye, usul ve esasları Borsa yönergeleriyle belirlenen uyarı, üy eliğin askıya
alınması ve üyeliğin iptali şeklindeki disiplin cezalarını uygulamaya, aykırılıklarla doğrudan ilişkili
olduğu tespit edilen aracı yönetim kurulu üyeleri ve personeli hakkında Borsa yönergelerinde
yer alan disiplin cezalarının uygulanmasını a racıdan talep etmeye ve Borsa üyesi olan aracılar
hakkında Borsadaki aracılık faaliyetlerine yönelik gerektiğinde her türlü tedbiri almaya
yetkilidir. Bu kapsamda yapılan işlemlere ilişkin olarak Borsa tarafından Bakanlığa bilgi verilir.
MADDE 18 – (1) Bakanlıkça faaliyet izni askıya alınan, askı hâli kaldırılan veya faaliyet izni
iptal edilen aracılar derhal Borsaya bildirilir.
(2) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Faaliyet izni askıya alınan aracıların Borsadaki
işlemleri askı süresince durdurulur. F aaliyet izni iptal edilen aracıların Borsa tarafından üyeliği
iptal edilir. Borsa tarafından aracıların müşterilerinin hak ve menfaatlerini koruyucu tedbirler
alınır. Bu durumda aracılar, müşterilerinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla Borsa
yönergelerinde yer alan tedbirlere ve bu kapsamda Borsa tarafından verilecek talimatlara
uymak zorundadır.
(3) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Borsa tarafından Borsa yönergeleri uyarınca üyeliği
askıya alınan veya iptal edilen aracılar gerekçeleri ile birlikte der hal Bakanlığa bildirilir. Bu
durumda aracıların faaliyet izni Bakanlık tarafından askıya alınır veya iptal edilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Aracı kuruluşların ve diğer Borsa üyelerinin yetkilendirilmesi (Değişik başlık:RG -
MADDE 19 – (1) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) 31/12/2026 tarihinden itibaren
Bakanlık tarafından ürün piyasaları konusundaki yetkinlik ve tecrübesi yeterli görülen aracı
kuruluşlar, Kurulun uygun görüşüyle, bu Yönetmelikte tanımlanan “aracı” tanımı kapsamın da
yetkilendirilebilir.
(2) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında kurulan ortaklıklar veya
yapılan stratejik işbirliği anlaşmaları, birinci fıkradaki yetkinlik ve tecrübenin yeterliliğinin
değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
(3) Vadeli işlem sözleşmeleri için Bakanlık birinci fıkradaki tarihi erkene çekebilir.
(4) (Ek:RG-29/12/2021-31704) Borsa Yönetim Kurulu kararı ve Bakanlık izni ile Borsa
nezdinde teverruk piyasası oluşturulabilir. Bu piyasada faaliyet gösterecek kişiler Borsa Yönetim
Kurulu kararı ve Bakanlık izni ile belirlenir ve Borsa’ya üye olarak işlem yapabilir. Bu kapsamda
yürütülecek faaliyetlere ilişkin usul ve esaslar Borsa Yönergesi ile düzenlenir.
GEÇİCİ MADDE 1- (Ek:RG-17/4/2025-32873)
(1) Aracılar, 31/12/2025 tarihine kadar kimlik belgesi örneği, adres bilgisini teyit eden
belgeler ve diğer bilgilerini Borsa üzerinden kendilerine aktaran gerçek kişilerle, 14 üncü
maddenin birinci fıkrasında belirtilen Tebliğ hükümlerine tabi olmaksızın elektronik ortamda
çerçeve sözleşme kurabilir ve bu kişilerden aynı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen beyanı
elektronik ortamda alabilirler. Kimlik tespitine ilişkin ispat yükü aracılara aittir.
MADDE 20 – (1) Ticaret Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurul unca birlikte hazırlanan bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.
Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi Sayısı
20/4/2019 30751
Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî
Gazetelerin
Tarihi Sayısı
1. 29/12/2021 31704
2. 26/12/2023 32411
3. 22/11/2024 32730
4. 17/4/2025 32873