Tebliğler · No: 2021/6 · Resmî Gazete: 2021-08-24
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/180611
24 Ağustos 2021 SALI Resmî Gazete Sayı : 31578
TEBLİĞ
Ticaret Bakanlığından:
İTHALATTA KORUNMA ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN TEBLİĞ
(TEBLİĞ NO: 2021/6)
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ, 10/5/2004 tarihli ve 2004/7305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar ve 8/6/2004 tarihli ve 25486 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta
Korunma Önlemleri Yönetmeliği çerçevesinde 30/5/2020 tarihli ve 31140 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta
Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/4) ile açılan korunma önlemi soruşturması sonucunda alınan
kararı içermektedir.
MADDE 2 – (1) Ticaret Bakanlığı İthalat G enel Müdürlüğü tarafından yürütülerek tamamlanan soruşturma
kapsamında ulaşılan bilgi ve bulguları içeren özet sonuç raporu Ek-1’de yer almaktadır.
MADDE 3 – (1) İthalatta Korunma Önlemlerini Değerlendirme Kurulu soruşturma sonucunda yapılan tespitler
ışığında, 5503.20.00.00.00 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu altında sınıflandırılan eşyanın ithalatında 3 (üç) yıl
süreyle ek mali yükümlülük şeklinde korunma önlemi uygulanmasına; ek mali yükümlülüğün aşağıdaki tabloda
belirtilen şekilde birinci yıl 0,060 ABD Doları/Kg, ikinci yıl 0,058 ABD Doları/Kg ve üçüncü yıl 0,056 ABD Doları/Kg
şeklinde belirlenmesine, Dünya Ticaret Örgütü Korunma Önlemleri Anlaşmasının (Anlaşma) 12.3 maddesi gereğince
soruşturma konusu eşyanın ihracatçıları olarak önemli bir men faati olan DTÖ üyeleri ile talep olması halinde
istişarelerde bulunulmasına, Anlaşmanın 9.1 maddesi gereğince gelişmekte olan ülkelere muafiyet tanınmasına ve
önlemin istihsali hususunda Cumhurbaşkanlığına öneride bulunulmasına toplantıya katılan üyelerin oy çokluğu ile karar
vermiştir.
GTİP
EK MALİ YÜKÜMLÜLÜK (ABD Doları/Kg)
1. Dönem 2. Dönem 3. Dönem
5503.20.00.00.00 0,060 0,058 0,056
(2) Birinci fıkrada belirtilen önlem, ilgili Cumhurbaşkanı Kararının yürürlüğe girmesiyle uygulanmaya başlar.
MADDE 4 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.
Ek-1
POLYESTER ELYAF İTHALATINA YÖNELİK KORUNMA ÖNLEMİ
SORUŞTURMASINA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU
1. SORUŞTURMAYA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER
1.1. Başvuru
SASA Polyester San. A.Ş. (SASA) firması tarafından, firmanın üretimini gerçekleştirdiği
5503.20.00.00.00 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunda (GTİP) “ Poliesterlerden” şeklinde
tanımlanan polyester elyaf ithalatının mutlak ve nispi olarak arttığı ve bu durumun yerli sanayi
dalı üzerinde ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidi oluşturduğu iddiası ile ilgili ürünün ithalatında
korunma önlemi alınması için başvuruda bulunulmuştur.
Başvuru sahibi SASA, polyester elyaf, filament ve PET Cips’in de dâhil olduğu muhtelif
polimerlerin üretimini gerçekleştirmekte, söz konusu başvuruyu destekleyen diğer üretici Koza
Polyester San. Tic. A.Ş. (Koza Polyester) ise polimer ile tekstil sektörü için polyester kesik
elyaf üretimi yapmaktadır. Bahsi geçen firmalar, Türkiye polyester elyaf üretiminin önemli bir
kısmını gerçekleştirmektedir.
Bu durumda, başvuru sahibi firmanın İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği’nin 2 nci
maddesinde “yurtiçinde faaliyet gösteren ve benzer veya doğrudan rakip malların tamamını
veya önemli bir kısmını üreten üreticiler” şeklinde belirtilen “yerli üretici” tanımını karşıladığı
değerlendirilmektedir.
1.2. Soruşturma Açılması
30/5/2020 tarihli ve 31140 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İthalatta
Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/4) ile polyester elyaf ithalatına karşı
korunma önlemi soruşturması açılmıştır. Ayrıca, soruşturmanın açıldığına ilişkin bildirim,
8/6/2020 tarihinde G/SG/N/6/TUR/2 6 simgesi ile Dünya Ticaret Örgütü internet sitesinde
yayımlanmıştır.
1.3. İlgili Taraflar
Soruşturma açılış Tebliğ inde ilgili taraflara kendilerini tanıtmaları, varsa sözlü olarak
dinlenme taleplerini iletmeleri, istenen bilgi ve belgeleri sunmaları için 30 gün süre verilmiş
olup talep eden taraflar için bu süre 10 gün uzatılmıştır. Bu çerçevede, öngörülen süre içerisinde
16 adet yurtdışında yerleşik ihracatçı/üretici firma, 22 adet Türkiye’de yerleşik
ithalatçı/kullanıcı firma ve 11 adet yabancı hükümet, diplomatik temsilcilik ve sektör
kuruluşları niteliğinde diğer ilgili taraf olmak üzere toplam 49 ilgili taraf başv urusu alınmış
olup, ilgili tarafların listesi Ek-1’de yer almaktadır.
1.4. Yerinde İnceleme
Soruşturma kapsamında başvuru sahibi firma tarafından Bakanlığımıza iletilen ekonomik
göstergelerin doğruluğunu teyit etmek ve soruşturma konusu ürünün üretim sürecin e ilişkin
bilgi temin etmek amacıyla yapılması planlanan yerinde inceleme faaliyeti Covid-19 pandemisi
nedeniyle 10/9/2020 tarihinde yerli üretici SASA firması ve 22/9/2020 ta rihinde diğer yerli
üretici Koza Polyester firması ile video konferans yöntemi ile gerçekleştirilmiştir.
1.5. Soruşturma Dönemi
Soruşturma dönemi olarak yıl bazında 2016 - 2019 yılları esas alınırken, dönemsel olarak
anılan yılların yanı sıra 2020 yılının ilk 9 aylık dönemine ait verilere de soruşturmada yer
verilmiştir. Bunun yanında, ithalatın güncel durumunu gözlemleyebilmek amacıyla 2020
yılının tamamı ile 2021 yılının ilk 6 aylık ithalat verileri de ilgili bölümlerde gösterilmektedir.
1.6. Soruşturma Süreci
1.6.1. İlgili Tarafları Dinleme Toplantısı ve Bireysel Toplantılar
Soruşturma ilgili taraf soru formları soruşturma açılış Tebliğinin yayımı itibariyle
Bakanlığın internet sitesinde yayımlanmış olup yerli üreticiler, ithalatçılar, yurt dışında yerleşik
üretici/ihracatçılar ve diğer ilgili taraflara görüşlerin i iletmeleri için Tebliğin yayımından
itibaren 30 gün süre verilmiştir. Söz konusu süre, talepler dâhilinde 10 /7/2020 tarihine kadar
uzatılmıştır.
Soruşturma kapsamında ithalatçı, ihracatçı ve diğer ilgili tarafların görüşlerinin
dinlenilmesi amacıyla 21/8/2020 tarihinde kamu dinleme toplantısı, Covid-19 nedeniyle video
konferans yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Kamu dinleme toplantısı sonrasında 28/8/2020
tarihine kadar Bakanlığımıza ulaşan ilgili tarafların gizli olmayan görüşleri Bakanlığın
soruşturma sayfasında yayınlanmıştır.
2. SORUŞTURMA KAPSAMI ÜRÜN
2.1. Genel Bilgiler
Soruşturma konusu ürün, 5503.20.00.00.00 GTİP altında “Poliesterden” şeklinde
tanımlanan ve polyester elyaf adıyla bilinen, polyesterden sentetik devamsız liflerdir.
Polyester, petrokimya türevi olan MEG (Monoetilen Glikol) ile DMT (Dimetil Tereftalat)
veya PTA’nın (Purified Tereftalik Asit) kimyasal reaksiyonu sonucunda elde edilen bir
malzemedir. Polyester elyaf üretim süreci esterleştirme, polimerleştirme, filamentl eştirme,
birleştirme, çekme, kıvırcık verme, yağ verme, kesme ve balyalama evrelerinden oluşur.
Yapılan soruşturma neticesinde, başvuru sahibi üreticinin soruşturma kapsamı ürünlerin
yurt içi üretiminin önemli bir kısmını üretmekte olduğu ve buna göre İth alatta Korunma
Önlemleri Hakkında Mevzuat ile tanımlanan yerli üretici vasfını karşıladığı tespit edilmiştir.
2.2 Soruşturma Konusu Ürünün Kullanım Alanları
Polyester elyaf, yüksek mukavemet/ağırlık oranına sahiptir ve ticari kullanımda en
başarılı yapay elyaftır. Polyester elyaf, tekstil, teknik tekstil ile konfor ve dolgu elyaf olmak
üzere üç temel kullanım alanına sahiptir.
2.3 Soruşturma Konusu Ürünün Üretim Süreci
Polyester, petrokimya türevi olan MEG (Monoetilen Glikol) ile DMT (Dimetil
Tereftalat) veya PTA’nın (Purified Tereftalik Asit) kimyasal reaksiyonu sonucunda ortaya
çıkmaktadır.
Polyester elyaf üretimi,
- MEG ile DMT veya PTA’nın kimyasal bileşimi, ester değişim ve p olimerizasyon
safhalarından sonra elde edilen çıktının düzeler yardımıyla filament haline
getirilmesi,
- Bu filament demetlerine, birleştirme işlemi sonrasında çekme, kıvırcık verme ve
finiş (yağ verme) uygulamalarının tatbik edilmesi,
- Bu şekilde elde edilen ürünün istenilen boylarda kesilmesi ve balyalanması
süreçleri ile gerçekleştirilmektedir.
2.4 Benzer ve Doğrudan Rakip Ürün
İthal ve yerli polyester elyaf ürünü, b irbirlerinin yerine kullanılabilmekte ve fiziksel -
kimyasal özellikleri ile üretim teknolojileri açısından benzerlik göstermektedir. Bu faktörler
göz önüne alındığında yerli üretilen ürün ile ithal edilen ürün benzer ürün olarak
değerlendirilmektedir.
2.5 Soruşturma Konusu Ürünün İthalatında Uygulanan Mevzuat
2.5.1 Gümrük Vergisi ve Diğer Vergiler
5503.20.00.00.00 GTİP’inde yer alan polyester elyaf ithalatında 2021 yılı İthalat Rejimi
Kararı kapsamında uygulanan gümrük vergileri Ek -2’de bulunan tabloda gösterilme kte olup,
anılan eşya için %8 oranında KDV uygulanmaktadır. Bunun yanında, polyester elyaf ürününe
ilişkin ülkemiz tarafından Dünya Ticaret Örgütü’ne taahhüt edilen bağlı oran %25’dir.
2.5.2 İran Menşeli Polyester Elyaf İthalatında Uygulanan Korunma Önlemi
İran menşeli polyester elyaf ithalatında 21/9/2013 tarihinde uygulanmaya başlanan ve
22/11/2017 tarihli ve 30248 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2017/10799 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı eki Karar ile 3 yıl süreyle uzatılan korunma önlemi, 2020 yılında yürüt ülen
soruşturma ile gözden geçirilerek 5/5/2020 tarihli ve 31118 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
2486 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 3 yıl süreyle tekrar uzatılmıştır. Hâlihazırda %18,5
oranında ek mali yükümlülük şeklinde uygulanmakta olan önlemin yürü rlük süresi 20/9/2023
tarihinde sona erecektir.
2.5.3 Polyester Elyaf İthalatında Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin
Tebliğler
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğler ile Çin, Hindistan, Tayland,
Tayvan, Güney Kore ve Endonezya menşeli polyester elyaf ithalatında dampinge karşı önlem
uygulanmakta olup bu uygulamalara ilişkin ayrıntılar aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Ülke Dampinge Karşı Önlem Tebliğ No Tarih
Güney Kore %6,20
2018/13 20/4/2018
Endonezya %6,20-%12
Çin 0,21 ABD Doları/kg 2018/36 20/10/2018
Hindistan %8,5-%12
2019/26 4/8/2019 Tayvan %6,4-%7,1-%11,6-%12
Tayland %12
3 İTHALATIN SEYRİ VE GERÇEKLEŞME KOŞULLARI
Soruşturma konusu ürün için mutlak ve nispi ithalatın, ithalatın yurt içi piyasadan aldığı
payın ve ithalatın ülkelere göre dağılımının yıllar itibariyle seyri aşağıda verilmektedir.
3.1 İthalatın Miktar ve Oransal Değişimi
Soruşturma konusu ürünün soruşturma döneminde ithalatının seyri aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir. Buna göre, soruşturma konusu ürünün ithalatı 2016 yılından 2019 yılında
kadar sürekli artan bir seyir izlemiştir. 2016 yılında 152 bin ton olan ithalat 2019 yılında 214
bin ton seviyesine ulaşmıştır. Öte yandan, 2020 yılının 9 aylık ithalatında 2019 yılının aynı
dönemine göre %12 oranında gerilediği görülmektedir. İthalatta 2020 yılında yaşanan düşüşte,
Covid-19 salgınına bağlı olarak ortaya çıkan tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalar ve navlun
fiyatlarında artışın etkili olduğu değerlendirilmektedir.
İTHALAT Miktar (Kg) Değer (ABD $) B.F.
($/Kg)
Değişim %
Miktar
(Ton)
Değer
(ABD $)
B.F.
($/Kg)
2016 152.218.854 169.802.043 1,12 - - -
2017 192.040.046 233.953.155 1,22 %26 %38 %9
2018 211.764.816 292.815.820 1,38 %10 %25 %14
2019 214.311.376 261.695.847 1,22 %1 -%11 -%12
2019(9) 161.994.286 203.756.826 1,26 - - -
2020(9) 141.929.125 142.597.807 1,00 -%12 -%30 -%20
Bununla birlikte, ithalatın soruşturma dönemi ertesinde durumunu gözlemleyebilmek
amacıyla, soruşturma konusu ürünün 2020 yılı tamamı ile 2020 ve 2021 yılları ilk 6 aylık
dönemi ithalatı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
İTHALAT Miktar (Kg) Değer (ABD $) B.F
($/Kg)
Değişim %
Miktar
(Ton)
Değer
(ABD $)
B.F.
($/Kg)
2020 184.370.920 183.482.487 1,00 -%14 -%30 -%19
2020(6) 94.773.385 99.457.469 1,05 - - -
2021(6) 114.240.891 138.533.749 1,21 %21 %39 %16
Bu çerçevede, ithalatta 2020 yılı ilk 9 aylık dönemde salgın koşullarının etkisiyle yaşanan
gerilemenin 2020 yılının tamamına yayıldığı gözlenmektedir. Öte yandan, salgın koşullarının
etkisinin azalmaya başlamasıyla birlikte 2021 yılının ilk 6 aylık döneminde 2020 yılının aynı
dönemine kıyasla ithalatta önemli bir a rtış olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, bütün olarak
değerlendirildiğinde, 2020 yılı dışında incelenen dönem boyunca ithalat ın her yıl yükseliş
kaydettiği gözlenmektedir.
3.2 Nispi İthalat
3.2.1 İthalatın Yerli Üretime Oranı
Nispi İthalat 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
İthalat/Yerli Üretim
Endeks 100 122 106 78 100 56
Nispi ithalat, ithalatın yerli üretime oranına tekabül etmekte olup söz konusu veri
yukarıda yer alan tabloda endeks ve değişim oranlarıyla birlikte gösterilmiştir. İthalatın yerli
üretime oranı, ithalatın yerli üreticilerin üretimine miktar bazında oranlanması sonucunda elde
edilmiştir.
İthalatın yerli üretime oranının 201 6-2019 döneminde dalgalı bir seyir izlediği ve 2016
yılında 100 olan endeksin 2017 yılında 122 seviyesine yüks eldiği, izleyen dönemde ise
gerilediği görülmektedir.
3.2.2 İthalatın Piyasa Payı
İthalatın piyasa payı hesabında, SASA ve Koza Polyester firmalarının yurt içi satışları ile
ithalat istatistikleri kullanılarak yurt içi piyasa (tüketim) verisine ulaşılmış olup ithalatın
tüketime oranı ile ithalatın piyasa payı elde edilmiştir.
İthalat/Toplam Tüketim 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 98 105 89 100 76
Bu çerçevede, ithalatın piyasa payı endeksi, 2018 yılında 105 ile soruşturma döneminin
en yüksek seviyesine çıkmış, 2019 yılında ise 89 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, 2020
yılında Covid -19 salgınının etkisiyle ithalatta gözlenen gerileme sonucunda ithalatın piyasa
payında da bu yılda düşüş yaşandığı görülmektedir.
3.3 Ülkeler İtibariyle İthalat
Soruşturma konusu ürünün ithalatı 20 20 yılında toplam 29 ülkeden gerçekleşmiş olup,
anılan ithalata ilişkin 201 6-2019 yılları ile 20 19 ve 202 0 yılları Ocak -Eylül dönemine ait
verilere Ek-3’de yer verilmiştir. Mi ktar bazında polyester elyaf ithalatı 20 20 yılında ağırlıklı
olarak sırasıyla Malezya (%32), Güney Kore (%13) ve Hindistan’dan (%12) yapılmış olup söz
konusu ülkelerden yapılan ithalat toplam ithalatın %57’sine tekabül etmektedir.
Polyester elyaf ithalatına birim fiyatlar itibariyle bakıldığında ise, 201 6-2020 yıllarında
ithal birim fiyatları dalgalı seyir izlemiş olmakla birlikte, tüm ülkelerden ortalama ithal birim
fiyatının 2020 yılında soruşturma döneminin en düşük seviyesine gerilediği görülmektedir.
Bununla birlikte , ithalatta birinci tedarikçi konumun da bulunan Malezya’nın ithal birim
fiyatının soruşturma döneminde (2018 yılı dışında) ortalama birim fiyatın da altında seyrettiği
anlaşılmaktadır. (Ek-3)
3.4 Öngörülmeyen Gelişmeler
Dünya Ticaret Örgütü Korunma Önlemleri Anlaşması’nın dayanağını teşkil eden GATT
Madde XIX’a göre, soruşturma konusu ürünün yerli üreticileri üzerinde ciddi zarar veya ciddi
zarar tehdidin e neden olan ithalat artışının “öngörülmeyen gelişmeler” e bağlı olarak
gerçeklemiş olması gerekmektedir. Bu bölümde bahsi geçen husus incelenmiştir.
Aşağıdaki tabloda, soruşturma konusu ürünün 2019 yılı ihracat miktarına göre sıralanmış
olan dünya geneli ihracatının seyri yer almaktadır. International Trade Centre’dan edinilen
küresel ihracat verileri incelendiğinde, polyester elyaf dünya ihracat miktarının 2017 -2019
döneminde arttığı anlaşılmaktadır. Diğer yandan, önceki bölümlerde de görüldüğü üzere,
ülkemiz polyester elyaf ithalatı da aynı dönemde artış göstermiştir.
Dünya'da İlk 10 İhracatçı Ülke
Ülke Miktar (Ton) Değer (1000 ABD $)
2017 2018 2019 2017 2018 2019
Çin 1.003.140 1.026.635 978.464 1.028.400 1.237.360 1.042.946
Güney Kore 766.191 800.144 731.970 935.236 1.131.089 881.483
Tayland 276.182 306.007 332.232 308.108 403.574 370.605
Tayvan 382.210 352.505 302.757 457.101 489.054 363.487
Hindistan 218.421 250.886 274.274 243.589 321.901 295.011
Endonezya 141.463 180.048 264.734 158.997 226.186 282.302
Vietnam 57.753 107.414 193.364 73.874 157.028 185.596
Malezya 118.042 103.306 130.519 137.196 138.546 144.534
İrlanda 86.199 85.174 82.972 125.004 134.812 126.256
Romanya 52.232 70.122 73.763 63.645 91.359 93.085
Dünya 3.539.524 3.737.498 3.819.257 4.151.151 4.988.040 4.369.811
İhracat verileri ülkeler bazında değerlendirildiğinde , Çin’in miktar ve değer itibariyle
2017 ve 2018 yıllarında dünyadaki en büyük ihracatçı ülke olduğu, 2019 yılında ise ihracat
miktar ve değerinde azalma olduğu görülmektedir. Bunun yanında, 2017-2019 döneminde
Güney Kore ’nin ikinci büyük tedarikçi konumun u koruduğu anlaşılmaktadır . Ayrıca,
Malezya’nın da bu 3 yıllık dönemde ihracatını önemli oranda arttırdığı dikkat çekmektedir.
2018 yılında Çin, Güney Kore ve Tayland gibi ülkelerin 2019 yılında ise Endonezya,
Vietnam ve Malezya gibi ülkelerin bir önceki döneme kıyasla ihracat miktarlarında, ülkemizin
ithalat verileriyle de uyumlu şekilde, öngörülmeyen bir artış olduğu dikkat çekmektedir. Bu
durumun anılan ülkelerdeki kapasite ve üretim artışlarından kaynaklandığı düşünülmekte olup
ilerleyen yıllarda bahsi geçen ihracat rakamlarının artmasının ve özellikle ülkemizdeki iç piyasa
büyümesi karşısında anılan ihracatın ülkemize yönelmesinin muhtemel olduğu
değerlendirilmektedir. Bu nedenle, polyester elyaf ihracatının öngörülmeyen şekilde arttığı ve
anılan üründe önemli ihracatçı ülkelerin ihracatlarını ülkemize yönlendirdiği, ülkemizi hedef
pazar olarak belirledikleri ve ülkemiz piyasasında ithalatın payının artmasına neden oldukları
düşünülmektedir.
Malezya'nın İhracatında İlk 3 Ülke
Ülke Miktar (Ton) Değer (1000 ABD $) Pay (%)
2017 2018 2019 2017 2018 2019 2017 2018 2019
Türkiye 72.565 54.622 78.570 81.974 71.745 81.525 %61 %53 %60
Endonezya 10.554 11.420 11.056 12.432 15.793 13.869 %9 %11 %8
Çin 7.973 8.097 10.500 10.565 11.468 12.301 %7 %8 %8
Dünya 118.042 103.306 130.519 137.196 138.546 144.534 100% 100% 100%
Bu minvalde, Malezya’nın polyester elyaf ihracatı yukarıda yer alan tabloda ele
alınmıştır. Söz konusu tablodan da anlaşılacağı üzere, Malezya’nın soruşturma konusu ürün
ihracatının önemli bir kısmı ülkemize gerçekleşmekteyken, anı lan ihracatın ikinci ve üçüncü
sırasında eşit paylara sahip Endonezya ve Çin gelmektedir. Malezya’nın Türkiye’ye
gerçekleştirdiği ihracatın, miktar bazında 2017 -2019 döneminde arttığı , 72,6 bin ton olan
ihracatın 78,6 bin tona yükseldiği, Türkiye’nin Malezya’nın toplam ihracatı içindeki payının da
korunduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, Çin polyester elyaf üreticilerinin 2017 -2019 yılları arasındaki ortalama
kapasite kullanım oranı %72 olup, 2019-2021 döneminde Çin’in polyester elyaf üretiminin 1,5
milyon ton düzeyinde artacağı ve buna bağlı olarak polyester elyaf kapasite kullanım oranının
%69 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir (Kaynak: PCI, Wood Mackenzie Chemicals). Bu
bağlamda, Çin’i n artan atıl polyester elyaf üretim kapasitesi, ülkemiz üreticileri için risk
oluşturmaya devam etmektedir.
Bunların yanı sıra, ülkeler itibariyle ithal birim maliyetlerinin gösterildiği Ek -3
tablosundan da görüldüğü üzere, 2020 yılın da Malezya, Vietnam v e Çin gibi ülkelerden
ülkemize gerçekleşen ithal birim fiyatları önemli ve öngörülmeyen şekilde düşmüştür. Bu
çerçevede, soruşturma kapsamı ürünlerin dünya ihracatının artıyor olması, görece düşük birim
fiyatlı tedarikçi ülkelerin üretim kapasitelerini ve ihracatlarını arttırması, buna bağlı olarak söz
konusu ülkelerden ihracatın ülkemiz piyasasına yönelmesi ve ülkemizi hedef pazar olarak
belirlemeleri, soruşturma konusu ürünlerin ithalat miktarında artışa yol açan öngörülmeyen
gelişmeler olarak değerlendirilmektedir.
3.5 Fiyat Karşılaştırması
Fiyat Karşılaştırması Birim 2016 2017 2018 2019 2019
(9)
2020
(9)
Yurt İçi Satış Fiyatı
TL/Kg X X X X X X
$/Kg X X X X X X
Makul Satış Fiyatı Ticari Maliyet + %5 Kâr TL/Kg X X X X X X
Fiyat Karşılaştırması Birim 2016 2017 2018 2019 2019
(9)
2020
(9)
$/Kg X X X X X X
Ağırlıklı Ortalama Birim İthal Maliyeti $/Kg 1,18 1,28 1,48 1,3 1,34 1,07
Fiyat Kırılması % X X X -X -X -X
Fiyat Baskısı % X -X -X -X -X -X
Fiyat Yıpranması (Yurt İçi Satış Reel Fiyatı) TL/Kg X X X X X X
Dolar Kuru TL/$ 3,02 3,65 4,83 5,68 5,63 6,72
Kaynak: SASA, Koza Polyester, TÜİK, TCMB.
Yukarıdaki tabloda yerli üretim dalının birim yurt içi satış fiyatları ve maliyetleri ile ithal
birim maliyetlerine yer verilmiş olup bu kapsamda ithal ürünlerin yerli ürünlerin fiyatlarını
kırma ve baskılama oranları hesaplanmıştır. Bu hesaplamalarda, [(Y erli Fiyatı -İthal
Fiyatı)/Yerli Fiyatı] formülüyle ithal ürün maliyetinin yerli ürün fiyatı/maliyetinden ne düzeyde
düşük kaldığı görülmektedir. İthal maliyeti, inceleme konusu ürün CIF ithal fiyatına yürürlükte
olan gümrük vergileri ve %1 oranında diğer masraflar eklenerek belirlenmiştir.
Soruşturma konusu ürünlerin ithal birim maliyetleri ile yerli üretim dalının yurt içi birim
satış fiyatları karşılaştırıldığında, 2016-2018 yıllarında ithal ürünlerin birim maliyetlerinin yerli
ürünlerin yurt içi satış fiyatlarının altında seyrettiği görülmektedir. Bu çerçevede, 201 6-2018
yılları için hesaplanan fiyat kırılması oranları sırasıyla %X, %X ve %X ’dir. 2019 ve 2020
yılının ilk 9 aylık döneminde yurt içi satış fiyatındaki düşüşe bağlı olarak kırılma olmamıştı r.
Diğer taraftan, ithalatı gümrük vergisine ve dampinge karşı önleme tabi olmayan en önemli
tedarikçilerden olan Malezya ve Mısır’dan gerçekleştirilen ithalatın yakın dönemde de yerli
üreticilerin fiyatlarını kırdığı görülmüş olup Malezya için 2019 yılında %X ve 2020 yılı 9 aylık
dönemde %X oranında, Mısır için 2019 yılında %X ve 2020 yılı 9 aylık dönemde %X oranında
fiyat kırılması oranları tespit edilmiştir.
Fiyat baskısı hesaplanırken ise, yerli üreticinin ortalama ticari maliyetine %5 oranında
eklenen makul kârla bulunan “makul satış fiyatı” ile ithal birim maliyetleri karşılaştırılmıştır.
Bu çerçevede, fiyat baskısının yalnızca 2016 yılında oluştuğu görülmektedir.
Bunun yanında , yerli üreticinin yurt içi satış fiyatı üzerindeki enflasyon etkisinin
arındırılması amacıyla TÜFE ile hesaplanan reel yurt içi satış fiyatları, 201 6 yılında X TL/Kg
iken, 2020 yılı 9 aylık dönemde X TL/Kg seviyesine kadar gerilemiştir.
4. CİDDİ ZARAR VEYA CİDDİ ZARAR TEHDİDİ
Bu bölümde yer alan göstergeler başvuru sahibi SASA ve başvuruyu destekleyen Koza
Polyester firmaları tarafından sağlanan, 201 6-2019 yıllarını ve 2019 -2020 yıllarının 9 aylık
dönemini kapsayan verilerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Buna ek olarak, başvuruda sunulan
veriler, baz yıl olarak alınan 2016 rakamlarına göre endekslenmiştir.
4.1. Tüketim
Tüketim 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 170 266 297 100 103
Tabloda yer alan tüketim verileri, yerli üreticilerin yurt içi satış rakamları ile genel ithalat
rakamlarının konsolide edilmesiyle hesaplanmıştır. Soruşturma döneminde yurt içi tüketim yıl
bazında sürekli yükselen bir seyir izlemiştir. Buna göre, 2016 yılında 100 olan tüketim endeksi
2019 yılında 297’ye yükselmiştir. 2020 yılının 9 aylık döneminde 2019 yılının aynı dönemine
kıyasla artışın sürdüğü anlaşılmaktadır.
4.2. Üretim
Üretim 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 103 107 138 100 156
Yerli üretici lerin polyester elyaf üretim verileri incelendiğinde, 201 6-2019 yılları
arasında üretimin düzenli olarak artış gösterdiği, 2019 yılında üretimin soruşturma döneminin
en yüksek düzeyine ulaştığı görülmektedir. Üretim rakamı dönemsel verilerde de % 56 artış
göstermiştir.
4.3. Yurt İçi Satışlar
Yurtiçi Satışlar 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 132 132 167 100 141
Soruşturma konusu ürünün yurt içi satış miktarı 2017 yılında artış göstermiş, 2018 yılında
bir önceki yıl ile aynı seviyede gerçekleşmiş, 2019 yılında ise önceki yıla göre %27 oranında
artışla 167 endeks seviyesine yükselmiştir. 2020 yılının 9 aylık döneminde de yurt içi satışlar
2019 yılının aynı dönemine kıyasla %41 oranında artış göstermiştir.
4.4. Yurt Dışı Satışlar
Yurt Dışı Satışlar 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 68 68 120 100 289
Yerli üretici lerin polyester elyaf ihracatının ele alındığı yukarıdaki tabloda, ihracatın
2016-2019 yılları arasında dalgalı bir seyir izlediği, 2017 ve 2018 yıllarındaki düşüşün ardından
2019 yılında bir önceki yıla kıyasla %76 artışla 120 endeks seviyesine yükseldiği, 2020 yılının
9 aylık döneminde ise 2019 yılının 9 aylık dönemine göre %189 artışla 289 endeks düzeyinde
gerçekleştiği görülmektedir.
4.5. Kapasite
Kapasite 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 104 141 412 100 100
Endeks 100 99 76 34 100 156
Yerli üreticilerin toplam polyester elyaf üretim kapasitesi düzenli olarak artış göstermiş,
2016 yılında 100 olan endeks 2019 yılında 412 seviyesine yükselmiştir. Kapasite kullanım oranı
(KKO) ise soruşturma döneminde dalgalı bir seyir izlemekle birlikte, artan kapasite ile birlikte
2016 yılında 100 olan endeks 20 19 yılında 34 seviyesine gerilemiştir. Dönemsel verilerde
kapasite miktarında değişiklik olmazken, KKO %56 oranında artmıştır.
4.6. Stoklar
Stoklar 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 129 549 900 100 121
2016 yılında 100 olan polyester elyaf stok endeksi , izleyen yıllarda kapasitenin
arttırılmasına bağlı olarak artan üretimin de etkisiyle 2019 yılında 900 seviyelerine
yükselmiştir. 2020 yılının 9 aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre %21 oranında
artış gösteren stokların artış trendini koruduğu dikkat çekmektedir.
4.7. İstihdam
İstihdam 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Direkt işçi sayısı (Endeks) 100 120 108 165 100 106
Soruşturma döneminde, 2018 yılındaki düşüşün haricinde istihdam rakamı düzenli olarak
artış göstermiş, 201 6 yılında 100 olan istihdam endeksi 2019 yılınd a 165 seviyesine
yükselmiştir. 2020 yılının ilk 9 aylık döneminde istihdam %6’lık bir artış göstermiştir.
4.8. Verimlilik
Verimlilik 2016 2017 2018 2019 2019(9)* 2020(9)*
Endeks 100 86 99 84 100 147
*2019 ve 2020 dönemsel rakamlar yıllıklandırılarak hesaplanmıştır.
İstihdam edilen kişi başına düşen yıllık üretim miktarı olarak hesaplanan işgücü
verimliliği soruşturma döneminde dalgalı bir seyir izlemiştir. Verimliliğin 2020 yılının
dönemsel verisinde 2019 yılının dönemsel verisine kıyasla %47 oranında yükseldiği
görülmektedir.
4.9. Kârlılık
Kârlılık 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
Endeks 100 155 177 -4 100 304
Faaliyet kârının net ciroya oranlanmasıyla elde edilen kârlılık endeksi 2016 yılında 100
iken, 2018 yılın a kadar artış göstererek 177 seviyelerine ulaşmış, 2019’da ise -4 seviyesine
gerilemiştir. Dönemsel verilerde ise kârlılık oranında pandemi etkisiyle b irlikte iç pazara
yönelim sonrasında yükselme gözlemlenmiştir.
4.10. Yerli Üreticilerin Ekonomik Göstergelerinin Değerlendirilmesi
Yerli üretim dalının ekonomik göstergeleri incelendiğinde, ülkemiz polyester elyaf
tüketiminin soruşturma dönemi boyunca sürekli olarak artış gösterdiği görülmektedir. Bu
çerçevede, tüketimde görülen büyümeyle uyumlu şekilde, yerli üretim dalı 2018 ve 2019
yıllarında üretim kapasitesinde önemli ölçüde artışa gitmiştir. Bu çerçevede, 2019 yılında, yurt
içi piyasada yerli üretim dalının piyasa payı ise %X ile soruşturma döneminin en yüksek
seviyesine yükselmiştir. Ancak, önemli seviyede kapasite artışının yaş andığı ve yerli üretim
dalının piyasa payının yükseldiği bu yılda kârlılık negatif değer almıştır. Ayrıca, bu yılda üretim
kapasitesi %X oranında artmasına rağmen yerli üretim dalının piyasa payının yalnızca %X
oranında artışla %X’den %X’e çıkabildiği de k ayda değer bir husus olarak
değerlendirilmektedir. Buna paralel olarak, 2019 yılında kapasite kullanım oranı, beklenen
seviyenin altında, %X seviyesinde kalmıştır. Yine bu yılda yerli üretim dalının dönem sonu
stokları X bin ton ile incelenen dönemin en yü ksek seviyesine ulaşmıştır. Aynı yılda, genel
ithalat ise 214 bin ton ile önceki yıllara kıyasla en yüksek seviyesine ulaşmış, yine bu yılda
birinci ve en düşük fiyatlı ana tedarikçi olan Malezya’dan ithalat yıllık olarak %39 oranında
artmıştır. Öte yandan , 2019 yılında ve 2020 yılı 9 aylık dönemde, önceki tüm yıllarda
gerçekleşen fiyat kırılması gerçekleşmemiştir. Diğer taraftan, 2019 yılında ve 2020 yılı 9 aylık
dönemde, ithalatı gümrük vergisine ve dampinge karşı önleme tabi olmayan en önemli
tedarikçilerden Malezya ve Mısır’dan gerçekleşen ithalatın yerli üretim dalının fiyatlarını
kırmaya devam ettiği tespit edilmiştir. Bunun yanında, 2021 yılının ilk 6 aylık döneminde
toplam ithalat %21 oranında artış kaydederken görece düşük birim fiyatlı tedarikçilerden Mısır
ve Hindistan’dan ithalatın de ğişimi bu dönemde sırasıyla %172 ve %203 olmuştur. Bütün
olarak değerlendirildiğinde, yerli üretim dalı 2019 yılında devreye giren yatırımla birlikte
beklenen atılımı, artan ithalat nedeniyle, yapmaktan uzak kalmış, buna bağlı olarak yerli üretim
dalı artan ithalat karşısında yurt içi piyasadaki konumunu korumak adına fiyatlarını ve
dolayısıyla kârlılığını sürdürebilir seviyenin altına çekmek zorunda kalmıştır. Bu itibarla, 2019
yılı itibariyle yerli üretim dalının ar tan ithalat nedeniyle ciddi zarar tehdidine maruz kaldığı
değerlendirilmektedir.
Buna karşın, 2020 yılında Covid-19 salgınının etkisiyle piyasa koşullarında geçici süreli
önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bu çerçevede, Covid -19 nedeniyle başta maske olmak üzere
hijyen ürünlerine olan talepte artış, non-woven kumaş üretiminde kullanılan polyester elyaf
talebinde artışa yol açmıştır. Nitekim 2020 yılı ilk 9 aylık dönemde, salgın koşullarına rağmen,
polyester elyaf yurt içi tüketiminde artış olduğu görülmekte dir. Bununla birlikte, yine Covid -
19 etkisiyle uluslararası tedarik kanallarında ve lojistik sektöründe ortaya çıkan sorunlar ile
hammadde ve navlun fiyatlarında görülen artışlar nedeniyle 2020 yılında polyester elyaf
kullanıcıları tedarikte yurt içi kayna klara yönelmek durumunda kalmıştır. Bu çerçevede, söz
konusu yılda yerli üretim dalının yurt içi satışları kayda değer düzeyde artmıştır. Bunun
yanında, olağanüstü koşullara rağmen yerli üretim dalının yurt dışı satışlarının yüzdesel olarak
önemli düzeyde daha fazla artış gösterdiği görülmektedir. Yine, bu olağanüstü koşullara
rağmen yerli üretim dalı kârlılığı, incelenen yılların ilk döneminin gerisinde, %X seviyesinde
gerçekleşebilmiştir. Ayrıca, yine bu yılda yerli üretim dalında kapasite kullanım oranı %X
seviyesinde gerçekleşerek sürdürebilir seviyenin altında kalmıştır. Bu çerçevede, Covid -19
salgını etkisiyle belirli göstergelerde ortaya çıkan olumlu seyir, söz konusu koşulların geçici
olması sebebiyle, önceki döneme ait veriler üzerinden ulaşılan cid di zarar tehdidi tespitini
değiştirmemektedir.
Bunların yanı sıra, Rapor’un 3. 4 “Öngörülmeyen Gelişmeler” başlığı altında ele alınan
hususlar çerçevesinde yapılan tespitlere göre , dünya genelinde polyester elyaf ihracatı ve
tüketimi artarken özellikle düşük birim fiyatlı ülkelerden ülkemize ihracat da artmaktadır. Bu
durumun, gerek anılan ürünün bu ülkelerdeki kapasitesinin ve üretiminin son yıllarda
öngörülmeyen artışından, gerekse ülkemizdeki iç piyasa büyümesi karşısında ülkemizin
polyester elyaf ihra catının hedef pazarı haline gelmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Dolayısıyla, ülkemizin polyester elyaf ithalatının ilerleyen dönemlerde bahse konu ülkelerden
yapılan ithalat başta olmak üzere artışını sürdüreceği, dünya genelindeki polyester elyaf
kapasite ve tüketim artışının ülkemize yönlenmesinin muhtemel olduğu ve bu durumda
soruşturma konusu ürünün ithalatının yerli üretici üzerinde ciddi zarar tehdidi oluşturduğu
değerlendirilmektedir.
5. NEDENSELLİK BAĞI
Bu bölümde, soruşturma konusu ürünün i thalatındaki artış ile yerli üretimin ekonomik
göstergelerinde tespit edilen bozulma arasındaki nedensellik bağı incelenmiştir. Bu kapsamda,
ekonomik göstergelerdeki bozulma ile ithalattaki artış eğilimlerinin uyumu, soruşturma konusu
ürünün ithal ve yerli olanlarının piyasa koşulları ve diğer faktörlerin ciddi zarar ve ciddi zarar
tehdidi üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
5.1. Soruşturma Döneminde İthalat ve Ekonomik Göstergeler
Soruşturma konusu ürüne ilişkin ithalat ve yerli üreti min ekonomik göstergeleri gizlilik
nedeniyle endeks şeklinde Ek-4’te b ir arada gösterilmiş olup polyester elyaf ithalatının
soruşturma döneminde sürekli artarak 2019 yılında 2016 yılına kıyasla % 41 oranında
yükseldiği tespit edilmiştir. Bu tablodan da görüldüğü üzere, 201 6 yılından 2018 yılına kadar
tüketimin %X’inden fazlası ithalat ile karşılanmaktadır. Bu durum yerli üretimin iç piyasada
rekabetçi olmak adına fiyat düşür mesi ve yeni yatırımlar ile üretim kapasitesini arttır ması
sayesinde 2019 yılında değişmiş, ancak yapılan büyük ölçekli yatırıma rağmen ithalatın piyasa
payında önemli bir düşüş olmadığı görülmüştür.
Aynı dönemde üretimin 201 6 ve 2019 yılları arasında kapasite artışı sayesinde art tığı,
yurt içi ve yurt dışı satışlarının da benzer şekilde arttığı görülmektedir. Kârlılık verisinin ise,
2018 yılından sonra önemli ölçüde düştüğü dikkat çekmektedir. Stoklar ise inceleme konusu
dönemin sonunda en yüksek seyrine ulaşmıştır. 2020 yılında ise yerli üretim dalının genel
ekonomik görünümünde Covid -19 koşullarına bağlı olar ak belirli ölçüde iyileşme olduğu
görülmekle birlikte bu geçici durumun 2016 -2019 dönemine ait veriler üzerinden yapılan
değerlendirmeyi değiştirmediği hususu Rapor ’un 4.10. “Yerli Üreticilerin Ekonomik
Göstergelerinin Değerlendirilmesi” başlığında açıklanmıştır. Bu kapsamda, yerli üretim dalının
ithalat artışına bağlı olarak ciddi zarar tehdidine maruz kaldığı değerlendirilmektedir. Bunun
yanında, ithalat artışı ile ciddi zarar tehdidine işaret eden ekonomik göstergelerdeki bozulmanın
eş zamanlı olarak gerçekleştiği belirlenmiştir.
5.2. Diğer Faktörler
Bu bölümde, ithalatın artışı dışında kalan faktörlerin ciddi zarar tehdidi üzerinde etkili
olup olmadığı incelenecektir . Bu çerçevede, ilgili tarafların görüş ve iddiaları da dikkate
alınarak belirlenen faktör lerin ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidi üzerindeki muhtemel etkileri
değerlendirilmiştir.
Yerli üreticilerin üretim kapasitesinin artışı
Yerli üreticilerin polyester elyaf üretim kapasitesi 201 6 yılında X bin ton olup 2018
yılında X bin tona çıkmış tır. Ancak, soruşturma döneminin son yılı olan 2019 yılında büyük
ölçekte kapasite artışı gerçekleş tirilerek kurulu kapasite X bin tona yükselmiştir. Öncelikle,
soruşturma konusu ürünün yurt içi tüketiminin incelenen dönemde sürekli artan bir seyir
izlediği ve 2019 yılına kadar yerli üretim dalının aşırı kapasite ile çalıştığı görülmektedir. Bu
çerçevede, yapılan kapasite artışının yurt içi piyasa koşulları ile uyumlu olduğu görülmektedir.
Ayrıca, 2019 yılında devreye giren büyük ölçekli kapasite artışına rağmen yerli üretim dalının
piyasa payında yalnızca % X ve X puan düzeyinde artış olmuştur. Bu itibarla , ekonomik
göstergelerdeki bozulmaların kapasite arttırılmasına bağlı zararlardan doğmadığı, kapasite
artışının ciddi zarar tehdidi üzerinde etkisinin bulunmadığı değerlendirilmiştir.
Yerli üreticilerin üretim sırasında kullandığı teknolojinin yetersizliği
İlgili taraflarca başvuru sahibi yerli üretici firmanın eski teknolojiye sahip makineler ile
üretim yaptığı ve bu nedenle yüksek maliyetlerle karşı karşıya kaldığı, kalite ve ürün tipi
itibariyle ithalat ile rekabet edemediği iddia edilmektedir. Herhangi b ir yerli üreticinin eski
teknolojiye dayalı üretim yapması nedeniyle ithal ürünlerle rekabet etmede zorluk yaşaması
mümkündür. Ancak, ilgili taraf görüşlerinin değerlendirildiği Raporun 6. Bölümünde “İlgili
Tarafların Görüşleri ve Değerlendirilmesi” başlığ ı altında değinildiği üzere yerli üretici
tarafından gerçekleştirilen son dönem yatırımlarda kullanılan teknolojinin ürün tiplerini
genişletmekte olduğu ve üretim maliyetlerini azalttığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuru
sahibi firmanın ithalat ile rekabet etmede karşılaştığı zorluk teknolojik olarak eksiklikten değil
ithalatın ciddi, ani ve keskin bir şekilde artmasından kaynaklanmaktadır.
Yurt içi satış fiyatlarının yüksekliği
Özellikle kullanıcı/ithalatçı ilgili tarafların iddiasına göre, yerli ürünlerin yurt içi satış
fiyatlarının ithal ürünlerin birim fiyatlarına göre yüksek olması nedeniyle yerli ürünler
tüketiciler tarafından tercih edilmemektedir. Ancak “Fiyat Karşılaştırması” bölümünde de
detaylı olarak ele alındığı üzere, ithal ürün birim fiyatları yerli ürün fiyatlarını soruşturma
döneminin büyük kısmında kırmakta ve baskılamaktadır. Ayrıca, yurt içi satış fiyatlarının daha
yüksek seyretmesinin esas sebebi, ticari maliyetlerin ağırlıklandırılmış ithal birim
maliyetlerinin üzerinde seyretmesidir. Yerli üreticinin satışlarından kârlılık oranı da özellikle
2019 yılında düşmüştür. Bu çerçevede, yurt içi satış fiyatları ciddi zarar tehdidi üzerinde etkisi
olan bir faktör olarak değerlendirilememektedir.
6 İLGİLİ TARAFLARIN GÖRÜŞLERİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ
İlgili taraflarca dile getirilen görüşlerin tamamı incelenmiş olup anılan görüşler tekrarı
önlemek amacıyla konuları itibariyle birleştirilmiştir. Bu kapsamda toplulaştırılan görüşlere
ilişkin açıklamalara soruşturma ve yerinde inceleme sırasında elde edilen bilgiler ışığında
görüşlerin altında yer verilmiştir.
6.1. Yerli üreticilerin tüketim, kârlılık, kapasite, üretim, istihdam ve satışlar gibi bazı
ekonomik göstergelerinde iyileşme olduğu ve bu nedenle Korunma Önlemleri
Anlaşması’nda belirtilen ciddi zarar ya da zarar tehdidinin oluşmadığı düşünülmektedir.
Raporun 4. Bölümünde “Ciddi Zarar ve ya Ciddi Zarar Tehdidi” başlığı altında yerli
üreticinin ekonomik göstergeleri ve ithalat verileri ile konsolide edilen piyasa verilerine yer
verilmiştir. DTÖ Korunma Önlemleri Anlaşması çerçevesinde ciddi zarar ya da zarar tehdidi
tespitinde göstergelerin tek tek veya bir kısmında iyileşme görülmesinin ithalatın yerli üretici
üzerinde ciddi zarar ya da zarar oluşturmasına ilişkin tespiti zedeleye ceğine dair bir kural
bulunmamaktadır.
6.2. Soruşturma konusu ürünün ithalatında İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında
Mevzuat kapsamında belirtilen ölçüde ani, keskin ve öngörülmeyen bir artış söz konusu
olmamıştır.
Raporun 3. bölümünde “İthalatın Seyri ve Gerçekleşme Koşulları” başlığı altında anılan
hususlara ilişkin değerlendirmeler ve tespitler yapılmış olup ithalatın soruşturma döneminde
artış gösterdiği ifade edilmiştir.
6.3. Soruşturma öncesinde yapılan inceleme sırasında “öngörülmeyen gelişme” hususuna
yer verilmemiştir.
Raporun 3. 4 nolu “Öngörülmeyen Gelişme ler” başlığı altında anılan hususa ilişkin
değerlendirmeler ve tespitler yapılmış olup inceleme aşamasında hazırlanan raporda ayrı bir
başlık olarak belirtilmemekle birlikte soruşturma konusu ürünün ülkeler itibariyle ihracatı
değerlendirilmiş ve raporda bu hususlara yer verilmiştir.
Ayrıca, İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat çerçevesinde öngörülmeyen
gelişmelere ilişkin tespitin soruşturma sürecinde değil, inceleme aşamasında yapıl ması
gerektiğine ilişkin bir kural bulunmamaktadır.
6.4. Soruşturma konusu ürünün Türkiye’de ihtiyaç duyulan çeşitlilikte üretimi
bulunmamaktadır. Low-melt ve geri dönüşümden elyaf üretimi bulunmamaktadır.
Türkiye’de renkli polyester elyaf üretimi farklı firmalar tarafından düzenli olarak
yapılmaktadır. Başvuru sahibi SASA ile Koza Polyester firmalarının dışında, Ertona Tekstil,
Gama Polyester, Yılmaz Elyaf, Eurofiber firmaları renkli elyaf üretimi gerçekleştirmektedir.
Ayrıca low-melt polyester elyaf ü retimi için SASA’ nın kapasite artışı ile birlikte eski
hatların bir kısmı low -melt için projelendirilmiş olup firmanın 2021 yılı itibariyle üretime
başlaması beklenmektedir. Ayrıca Ertona Tekstil ve Gama Polyester firmaları da hâlihazırda
rejenere elyaf ür etimi gerçekleştirmektedir. Bununla birlikte, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
tarafından verilen yatırım teşvikleri kapsamında son dönemde geri dönüşüm tesislerinin sayısı
artmakta olup bu tesislerde atık pet şişelerden elyaf ve cips elde edilmektedir. Sonuç olarak,
iddiaların aksine Türkiye’de polyester elyaf üretimi yeterli çeşitliliği karşılamaktadır.
6.5. Soruşturma konusu ürün işçilik ve enerji giderlerinin toplam maliyet içerisindeki
payının çok düşük olduğu bir sektör olduğu için ilave korunma önlemi uygulaması doğru
değildir.
DTÖ Korunma Önlemleri Anlaşması çerçevesinde yürütülen korunma önlemi
soruşturmaları sektör ve ürün ayırt etmeksizin, artan ithalat sebebiyle ciddi zarar ve/veya ciddi
zarar tehdidiyle karşılaşan yerli üreticilerin zararını tel afi etmek amacıyla yürütülen
soruşturmalardır. Bu sebeple maliyetleri oluşturan bileşenlerden ziyade, ithalat artışı ve bunun
neticesinde oluşan zarar esas alınmaktadır.
7 REKABETE UYUM PLANI
Korunma önlemi uygulamaları ile yerli üreticilerin piyasa koşullarına uyumunun
kolaylaştırılması amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, başvuru sahibi firma tarafından sunulan
rekabete uyum programı kapsamında muhtemel bir korunma önlemi uygulaması süresince
rekabete uyum planı çerçevesinde yerli üretici tarafından sunulan hususlara göre anılan firma;
2020 yılında gerçekleştirilen polyester elyaf kapasite artışı ile birlikte eski üretim
hatlarının projelendirilerek low -melt polyester elyaf üretimi ni 2021 yılında devreye
sokmayı,
Polyester elyaf hammaddelerine yönelik olarak, Adana Yumurtalık bölgesinde yer alan
ve 2022 yılında tamamlanması beklenen 1,5 milyon ton PTA üretim kapasiteli
yatırımları ile hammaddeleri kendileri üretmeyi ve bu bağlamda sabit hammadde
maliyetini azaltarak bu durumu satış fiyatlarına yansıtmayı,
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı`na yapılan Ar -Ge merkezi başvurusunun ilgili
Bakanlığın Ar -Ge Merkezi Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından kabul
edilmesini takiben geliştirilen Ar-Ge merkezi ile yeni ürünler geliştirerek sektöre katma
değerli ürünler üretmeyi,
Yeni yatırımlardan gelen ek kapasitelerle maliyeti azaltmayı,
İç piyasadan artan kapasiteyi ihracat pazarında değerlendirmeyi planlamaktadır.
8 GELİŞME YOLUNDAKİ ÜLKELERDEN GERÇEKLEŞEN İTHALAT
DTÖ Korunma Önlemleri Anlaşması’nın 9 uncu madde si “ Gelişme yolunda üye ülke
menşeli bir ürüne karşı, bu ülkenin ilgili ürünün ithalatçı üye ithalatındaki payı yüzde 3'ü ve
toplu olarak yüzde 3'ten daha az ithalat payına sahip gelişme yolundaki üye ülkelerin ilgili
ürünün toplam ithalatının yüzde 9'unu geçmediği sürece, korunma tedbirleri
uygulanmayacaktır.” hükmünü içermektedir.
Bu hüküm çerçevesinde, gelişme yolundaki ülke statüsündeki ülkeler ile diğer ülkelerin
2020 yılı içindeki ithalat payları incelenmiştir. Buna göre, soruşturma kapsamındaki ürün lerin
toplam ithalatı içerisinde GYÜ statüsünde değerlendirilen Malezya %31,5, Mısır %7,65, Beyaz
Rusya %6,98 ve Vietnam %6,13 oranındaki paylarıyla önlemden muafiyet sağlamak için
gerekli olan %3’ün üzerinde ithalat payına sahip olduğundan, herhangi bir ö nlem gelmesi
durumunda mezkûr ülkelerin muaf ülke kapsamında yer almayacağı değerlendirilmektedir. Bu
çerçevede, muafiyet tanınacak ülkeler listesi Ek-5’de yer almaktadır. Söz konusu muafiyet, her
bir muaf ülke için 2020 yılı toplam ithalatının %3’ü (5.531 ton) ve tüm muaf ülkeler için toplam
ithalatın %9’u (16.593 ton) seviyesinde belirlenecek tarife kontenjanı şeklinde uygulanacaktır.
ÜLKE STATÜSÜ
2020
Ülkeler Miktar
(Ton)
İthalat Payı
(%)
GYÜ MALEZYA 58.080 %31,50
MISIR 14.110 %7,65
ÜLKE STATÜSÜ
2020
Ülkeler Miktar
(Ton)
İthalat Payı
(%)
BEYAZ RUSYA 12.869 %6,98
VİETNAM 11.298 %6,13
UKRAYNA 1.818 %0,99
PAKİSTAN 612 %0,33
NİJERYA 509 %0,28
GÜNEY AFRİKA CUM. 208 %0,11
TAYLAND 81 %0,04
ENDONEZYA 61 %0,03
İRAN 12 %0,01
Toplam İthalatın %3'ünden Fazla Payı Olanların Toplamı 96.357 %52,26
Toplam İthalatın %3'ünden Altında Payı Olanların
Toplamı 3.301 %1,79
GYÜ Toplamı 99.659 %54,05
Diğer Ülkeler Toplamı 84.712 %45,95
Toplam İthalatın %9'u 16.593 %9,00
Toplam İthalatın %3'ü 5.531 %3,00
Genel Toplam 184.371 %100,00
9 SONUÇ
Soruşturma konusu polyester elyaf ithalatı, soruşturma dönemi içerisinde önemli düzeyde
artış göstermiştir. 2016 yılından 2019 yılına miktar bazında %41 oranında yükselen ithalat 2017
ve 2018 yıllarında önceki yıllara kıyasla sırasıyla %26 ve %10 oranların da artmıştır. 2020
yılında Covid-19 salgınının etkisiyle uluslararası tedarik koşullarında yaşanan sorunlar ithalatta
%14’lük bir düşüşün gerçekleşmesine yol açmıştır. Öte yandan, salgın koşullarının değişmeye
başlamasıyla birlikte genel ithalatta 2021 yıl ı Ocak-Haziran döneminde kayda değer düzeyde
bir artış görülmüş olup söz konusu artışın ekonomik normalleşmenin yaygınlaşmasıyla birlikte
sürmesi beklenmektedir.
Bunun yanı sıra, yerli üretim dalı, yurt içi tüketimde görülen genişlemeye paralel olarak
üretim kapasitesini 2018 ve 2019 yıllarında arttırmıştır. Ancak, özellikle düşük birim fiyatlı
kaynaklardan yapılan ithalattaki artış nedeniyle yerli üretim dalı 2019 yılında yurt içi piyasa
payını yalnızca X puan arttırabilmiş, buna karşın piyasadaki konumun u korumak adına düşük
kârlılık ile çalışmak durumunda kalmıştır. Yine bu yılda kap asite kullanım oranı, stoklarda
yaşanan artışa rağmen, sürdürebilir seviyenin uzağında kalmıştır. Bu çerçevede, yerli üretim
dalının artan ithalat karşısında ciddi zarar tehdidine maruz kaldığı değerlendirilmektedir. Bunun
yanında, 2020 yılında Covid -19 salgınının etkisiyle yerli üretim dalının ekonomik
göstergelerinde gözlenen kısmi toparlanma, söz konusu koşulların geçici olduğu gerçeğinden
hareketle, ciddi zarar tehdidi tes pitini değiştirmemektedir. Sonuç olarak, soruşturma konusu
ürünün dünya genelinde üretim kapasitesinde öngörülmeyen şekilde artış olduğu, ülkemiz
piyasasının bu dönemde canlılığını koruduğu ve özellikle düşük birim fiyatlı ürünler için cazip
bir pazar konu muna geldiği, önlem alınmaması durumunda ithalat artışının artarak devam
etmesinin kuvvetle muhtemel olduğu ve bu çerçevede yerli üretim dalının öngörülmeyen ithalat
artışına bağlı olarak ciddi zarar tehdidine maruz kaldığı düşünülmektedir.
Bunun yanında, yerli üretimin durumunu etkileyebilecek diğer faktörlerin ciddi zarar
tehdidi üzerinde etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, ithalat artışı ile ciddi zarar
tehdidi arasında nedensellik bağının bulunduğu ve soruşturma konusu ürünlerin ithalatına karşı
korunma önlemi uygulanması için İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat
kapsamında gerekli şartların oluştuğu değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede, Mevzuat gereğince önlemin dönemler itibariyle liberalize edilmesi
gerektiği husus u da göz önü ne alındığında, önlemin üç yıl boyunca 0,0 60 ABD Doları /Kg,
0,058 ABD Doları /Kg ve 0,0 56 ABD Dola rı/Kg şeklinde belirlenmesinin uygun olacağı
düşünülmektedir.
GTİP
EK MALİ YÜKÜMLÜLÜK (ABD Doları/Kg)
1. Dönem 2. Dönem 3. Dönem
5503.20.00.00.00 0,060 0,058 0,056
Ek-1: İlgili Taraflar
NO İLGİLİ TARAF
TÜRÜ ÜLKE UNVAN
1 DİĞER AB AB Türkiye Delegasyonu
2 DİĞER BREZİLYA Brezilya Federatif Cumhuriyeti Büyükelçiliği
3 DİĞER MISIR Mısır Ticaret ve Endüstri Bakanlığı
4 DİĞER MALEZYA Malezya Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanlığı
5 DİĞER MEKSİKA Meksika Büyükelçiliği
6 DİĞER TAYVAN Tayvan Ekonomi ve Kültürel Misyonu
7 DİĞER ENDONEZYA Endonezya Büyükelçiliği
8 DİĞER TÜRKİYE İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği
(İTHİB)-İTKİB
9 DİĞER TÜRKİYE Akdeniz İhracat Birlikleri Genel Sekreterliği
10 DİĞER TÜRKİYE Akdeniz Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği
11 DİĞER TÜRKİYE Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası
12 İTHALATÇI TÜRKİYE Adana Mensucat San. Tic. A.Ş.
13 İTHALATÇI TÜRKİYE Bakırlar Tekstil Sanayi Ve Tic. A.Ş.
14 İTHALATÇI TÜRKİYE Balsuyu Mensucat San. Ve Tic. A.Ş
15 İTHALATÇI TÜRKİYE Bey-Dağ Tekstil San. ve Tic. A.Ş
16 İTHALATÇI TÜRKİYE ÇMS Çavuş Metal Tesk. Loj. Ve Taş. San. Tic. A.Ş.
17 İTHALATÇI TÜRKİYE Gençer Tekstil Gıda San. Tic. Ltd. Şti.
18 İTHALATÇI TÜRKİYE İşkur Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
19 İTHALATÇI TÜRKİYE Karacasu Tekstil Tic. Ve San. A.Ş.
20 İTHALATÇI TÜRKİYE Karteks Tekstil Sanayi Ve Ticaret A.Ş.
21 İTHALATÇI TÜRKİYE Kimteks Tekstil İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.
22 İTHALATÇI TÜRKİYE Kipaş Mensucat İşletmeleri A.Ş.
23 İTHALATÇI TÜRKİYE Kıvanç Tekstil San. Ve Tic. A.Ş.
24 İTHALATÇI TÜRKİYE Matesa Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş.
25 İTHALATÇI TÜRKİYE MEM Tekstil San ve Tic. A.Ş.
26 İTHALATÇI TÜRKİYE Microfiber Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
27 İTHALATÇI TÜRKİYE Midaş Tekstil San. Tic. A.Ş.
28 İTHALATÇI TÜRKİYE Nipaş Tekstil San. ve Tic. A.Ş.
29 İTHALATÇI TÜRKİYE Oğuz Tekstil San. Tic. A.Ş.
30 İTHALATÇI TÜRKİYE Sanifoam Sünger San. Ve Tic. A.Ş.
NO İLGİLİ TARAF
TÜRÜ ÜLKE UNVAN
31 İTHALATÇI TÜRKİYE Sanko Tekstil İşletmeleri San.Ve Tic. A.Ş.
32 İTHALATÇI TÜRKİYE Selçuk İplik San. ve Tic. A.Ş.
33 İTHALATÇI TÜRKİYE Zirve Tekstil San. Ve Tic. A.Ş.
34 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ
ÇİN HALK
CUMHURİYETİ
FUJIAN JINGWEI NEW FIBER SCIENCE AND
TECHNOLOGY CO., LTD..
35 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ
ÇİN HALK
CUMHURİYETİ
FUJIAN JINLUN FIBER SHAREHOLDING
COMPANY
LIMITED
36 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ
ÇİN HALK
CUMHURİYETİ
ZHEJIANG HENGYI PETROCHEMICALS CO.,
LTD.
37 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ
ÇİN HALK
CUMHURİYETİ
Çin Tekstil İthalat ve İhracat Ticaret Odası (China
Chamber of Commerce for Import
and Export of Textiles)
38 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ GÜNEY KORE Korea Chemical Fibers Association (“KCFA”)
39 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ HİNDİSTAN Reliance Industries Limited
40 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MALEZYA Xin Da Spinning Technology Sdn Bhd
41 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MALEZYA Recron Malaysia Sdn Bhd
42 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ TAYVAN Far Eastern New Century Corporation
43 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR EGYPTIAN COMPANY FOR PRODUCING AND
MANUFACTURINGFIBER (EGYFIBER)
44 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR Arab Development Company
45 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR CSA Textile
46 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR Pharaohs for Carpet and Rugs and Polyster Staple
Fiber
47 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR Suez Polyester Co.
48 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR EL NEGM FOR PLASTIC IMPORT & EXPORT
49 İHRACATÇI-
YURTDIŞI ÜRETİCİ MISIR MISR Spinning Weaving Co.
Ek-2: Soruşturma Konusu Ürünler ve Uygulanan Gümrük Vergileri
GTİP Eşya Tanımı
GÜMRÜK VERGİSİ (%)
KD
V
(%)
AB
EFT
A
STA
KOR
E
MLZ
Y
SİN
G
EAG
Ü
GY
Ü
D
Ü
5503.20.00.00.0
0
Poliesterlerde
n 8 0 0 0 0 0 3,2 4
AB-EFTA-STA: AB Üyesi Ülkeler, EFTA Üyesi Ülkeler, İsrail, Makedonya, Bosna -Hersek, Fas, Filistin, Tunus, Mısır,
Gürcistan, Arnavutluk, Şili, Sırbistan, Karadağ, Kosova, Morityus, Moldova, Faroe Adaları, G.Kore
EAGÜ: En Az Gelişmiş Ülkeler
GYÜ: Gelişme Yolundaki Ülkeler
D.Ü. : Diğer Ülkeler
Ek-3: Ülkeler İtibariyle İthalat İstatistikleri (Miktar-Birim Fiyat)
Ülke Adı Miktar (Ton) Birim Fiyat (ABD Doları/Kg)
Yıl 2015 2016 2017 2018 2019 2019 (9) 2020(9) 2015 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
MALEZYA 46.987 52.107 69.500 42.855 59.607 43.712 42.955 1,14 1,08 1,21 1,44 1,17 1,22 0,89
ÇİN 30.224 23.120 19.251 38.391 34.291 27.207 15.959 1,14 1,00 1,11 1,31 1,25 1,27 1,00
VİETNAM 36.706 21.291 23.115 28.708 26.745 21.042 9.108 1,15 1,04 1,11 1,25 1,11 1,14 0,92
GÜNEY KORE 9.585 10.552 15.265 23.087 18.154 13.991 18.683 1,46 1,22 1,34 1,54 1,06 1,39 1,12
MISIR 10.635 13.869 18.729 25.513 21.116 18.012 9.524 1,06 0,90 1,04 1,15 1,06 1,07 0,89
HİNDİSTAN 4.431 6.281 11.946 14.293 13.157 7.714 16.626 1,38 1,14 1,21 1,38 1,25 1,56 1,41
TAYVAN 9.515 6.666 10.273 11.232 9.195 8.544 7.541 1,55 1,43 1,38 1,55 1,02 1,30 0,92
BELARUS 912 2.199 4.008 4.916 12.766 6.263 10.137 1,29 1,09 1,22 1,33 1,56 1,34 1,21
ROMANYA 4.057 6.980 9.362 5.963 8.466 7.521 5.020 1,29 1,15 1,19 1,37 1,31 1,09 0,88
ALMANYA 1.115 1.817 2.478 4.571 3.096 2.049 2.389 4,19 3,37 3,00 2,50 2,49 2,61 2,14
Diğer Ülkeler 9.842 7.337 8.113 12.234 7.719 5.940 3.988 1,35 1,34 1,34 1,39 1,30 1,36 1,16
Genel Toplam 164.008 152.219 192.040 211.765 214.311 161.994 141.929 1,22 1,12 1,22 1,38 1,22 1,26 1,00
Ek-4: Yerli Üreticilerin Ekonomik Göstergeleri
Gösterge Birim 2015 2016 2017 2018 2019 2019(9) 2020(9)
İthalat Ton 164.008 152.219 192.040 211.765 214.311 161.994 141.929
Üretim Ton 100 120 124 128 166 100 156
Yurt içi Tüketim Ton 100 106 137 144 163 100 115
Yerli Üretim Piyasa Payı % 100 117 119 114 126 100 121
Fiyat Kırılması % 100 109 110 78 -71 100 -618
Yurt içi Satışlar Ton 100 125 164 164 208 100 141
Yurt dışı Satışlar Ton 100 101 69 69 121 100 289
Kapasite Ton 100 100 104 141 412 100 100
KKO % 100 120 119 91 40 100 156
Verimlilik Ton 100 98 85 87 81 100 147
Kârlılık % 100 154 239 274 -6 100 436
Stoklar Ton 100 64 82 350 573 100 121
İşçi Sayısı Kişi 100 112 135 122 186 100 106
Ek-5: Önlemden Muaf Tutulacak GYÜ Listesi
Afganistan, Angola, Antigua ve Barbuda, Arjantin, Arnavutluk, Azerbeycan -Nahçıvan, Ba ngladeş,
Barbados, Belize, Benin, Bolivya, Bosna Hersek, Botsvana, Brezilya, Burkina Faso, Burundi, Bhutan,
Cezayir, Cibuti, Cook Adaları, Çad, Kongo Dem. Cum., Dominik Cumhuriyeti, Dominika, Ekvator,
Ekvator Ginesi, El Salvador, Endonezya, Eritre, Etiyopya, Fas, Fiji, Fild işi Sahili, Filipinler, Filistin,
Fransız Polinez., Gabon, Gambiya, Gana, Gine, Gine -Bissau, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney
Afrika Cum., Güney Sudan, Gürcistan, Haiti, Honduras, Irak, İran, Jamaika, Kamboçya, Kamerun, Cape
Verde, Karadağ, Kazakistan, Ke nya, Kırgızistan, Kiribati, Kolombiya, Komorolar, Kongo, Kosova,
Kostarika, Kuzey Kore, Küba, Laos, Lesotho, Liberya, Libya, Lübnan, Madagaskar, Makedo nya,
Malavi, Maldivler, Mali, Marshal Ad aları, Mozambik, Meksika, Mikronezya, Moğolistan, Moldova,
Montserrat, Moritanya, Morityus, Burma (Birmanya/Myanmar), Namibya, Nauru, Nepal, Nijer, Nijerya,
Nikaragua, Niue, Orta Afrika Cumhuriyeti, Özbekistan, Pakistan, Palau, Panama, Papua Yeni Gine,
Paraguay, Peru, Ruanda, Rusya Federasyonu, Samoa, Sao Tome and Princ ipe, Senegal, Seyşeller,
Sırbistan, Sierra Leone, Solomon Adaları, Somali, Sri Lanka, St.Kitts ve Nevis, St.Lucia, St.Vincent ve
Grenadines, Sudan, Surinam, Svaziland, Şili, Tacikistan, Tanzanya, Tayland, Doğu Timor, Togo, Tonga,
Trinidad ve Tobago, Tunus, Tuvalu, Türkmenistan, Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün,
Vanuatu, Venezüella, Yemen, Zambiya, Zimbabve.