Kurum Genelgeleri · No: 2021/27
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/184054
Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Belge Doğrulama Kodu: D341ECBF-DC8D-4EF7-88AC-37E6A5E35388 https://www.turkiye.gov.tr/ticaret-bakanligi-ebys
Adres: Dumlupınar Bulvarı Eskişehir Y olu9. Km No:151 06530/ANKARA
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
KEP Adresi:
Ayrıntılı bilgi için:
Kıymet ve V ergilendirmeDairesi
QRKOD
1 / 4
T.C.
TİCARET BAKANLIĞI
Gümrükler Genel Müdürlüğü
Sayı : E-85593407-010.06.01-00067665363
Konu : Gümrük Kıymetinin Tespiti İşlemleri
GENELGE
(2021/…)
İthal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti ile ilgili olarak yargı mercileri nezdinde kurumumuz
aleyhine açılan davaların daha etkin bir biçimde savunulabilmesini teminen, aşağıda yer alan
açıklamaların yapılmasına gerek görülmüştür.
"Gümrük kıymeti" ile ilgili mevzuat ve uluslararası düzenlemeler:
1. "Gümrük Kıymeti" ile ilgili temel uluslararası metin, ülkemizin de taraf olduğu, "1994 Gümrük
Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşma" (DTÖ
Kıymet Anlaşması)dır.
Ayrıca, söz konusu Anlaşmanın uygulanması ile ilgili olarak, yol gösterici mahiyette, Dünya
Ticaret Örgütü Gümrük Kıymeti Komitesi ile Dünya Gümrük Örgütü Gümrük Kıymeti Teknik
Komitesinin çeşitli enstrümanları (Karar, Tavsiye, Açıklama...) bulunmaktadır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun kıymet ile ilgili hükümleri, yukarıda belirtilen DTÖ Kıymet
Anlaşması hükümleri ile uyumlu bulunmaktadır.
Gümrük İdaresinin Araştırma Hakkı:
2. Gümrük Kanununun 65/1 maddesi gereğince; gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu
araştırmak üzere, beyanname ile ilgili ve beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin
içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini
isteyebilir.
DTÖ Kıymet Anlaşmasının 17 nci maddesi de, mezkur anlaşmada yer alan hiçbir hükmün,
gümrük idaresinin gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya
beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı veya bu hakkı tartışma
konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağını hüküm altına almıştır.
Bu çerçevede, gümrük idaresinin, beyan edilen kıymetin gerçeklik ve doğruluğunu teyit etmek
üzere araştırma yapma hakkı olduğundan yükümlüsünden ilave bilgi ve belge talep edebileceği açıktır.
Nitekim Danıştay kararlarında da, gümrük idaresinin, beyanın doğruluğunu tespit amacıyla, her
zaman, her türlü bilgi ve belgeyi inceleyerek değerlendirme hak ve yetkisine sahip bulunduğu
belirtilmektedir. (örneğin, Danıştay 7. Daire 2003/2753 E., 2004/2350 K.; 2004/248 E., 2005/909 K.;
2005/1351 E., 2006/3474 K.; 2005/3460 E., 2007/2521 K.; 2006/567 E., 2007/811 K.)
Söz konusu araştırmanın nasıl yapılacağı ise 2012/29 sayılı Genelge ile açıklanmıştır.
Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Belge Doğrulama Kodu: D341ECBF-DC8D-4EF7-88AC-37E6A5E35388 https://www.turkiye.gov.tr/ticaret-bakanligi-ebys
Adres: Dumlupınar Bulvarı Eskişehir Y olu9. Km No:151 06530/ANKARA
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
KEP Adresi:
Ayrıntılı bilgi için:
Kıymet ve V ergilendirmeDairesi
QRKOD
2 / 4
Satış Bedeli Yönteminin Terkedilmesi:
3. Dünya Ticaret Örgütü Gümrük Kıymeti Komitesi’nin 6.1 sayılı “Gümrük İdarelerinin Beyan
Edilen Kıymetin Doğruluğundan veya Gerçekliğinden Şüphelenmesini Gerektirecek Nedenler Olduğu
Durumlarla İlgili Karar”ında özetle, gümrük idaresinin beyan edilen gümrük kıymetinin doğruluğundan
veya gerçekliğinden şüphelenmesi durumunda, ithalatçıdan belgeler veya başka kanıtlar da dahil olmak
üzere daha fazla açıklama sunmasını isteyebileceği, alınan karşılığa göre gümrük idaresinin beyan edilen
kıymetin doğruluğundan veya gerçekliğinden makul olarak şüphelenmeyi sürdürdüğü takdirde, ithal
edilen eşyanın gümrük kıymetinin satış bedeline göre tespit edilemediğini mütalaa edilebileceği, Gümrük
idaresi nihai karar vermeden önce, sunulan bilgi veya belgelerin doğruluğundan veya gerçekliğinden
şüphelenme gerekçelerini, ithalatçıya bildireceği ve ithalatçıya cevap vermesi için makul bir fırsat
tanıyacağı belirtilmektedir. Söz konusu Kararın örneği EK-1’de yer almaktadır.
Ayrıca anılan Kararın uygulanmasına ilişkin Dünya Gümrük Örgütü Gümrük Kıymeti Teknik
Komitesinin 13.1 ve 13.2 sayılı iki adet “Örnek Olay”ı Ek-2’de yer almaktadır.
Buna paralel olarak, Gümrük Yönetmeliğinin “Gümrük kıymetinin tespiti” başlıklı 44 üncü
maddesinin 5 inci fıkrasında “Beyan edilen gümrük kıymetinin gerçekliği veya doğruluğu konusunda
şüpheye düşülmesi halinde, gümrük idarelerince yükümlülerden ilave bilgi ve belge talep edilmesi de
dahil olmak üzere, konunun incelenmesi ve araştırılması neticesinde şüpheye sebebiyet veren hususlarda
gümrük idaresinin makul şüpheleri giderilmediği takdirde eşyanın gümrük kıymeti satış bedeli yöntemine
göre tespit edilemez. Bu durumda gümrük kıymeti birinci fıkrada belirtilen usul çerçevesinde diğer
yöntemlere göre belirlenir.” denilmektedir.
Bu itibarla, beyan edilen gümrük kıymetinin gerçeklik veya doğruluğu konusunda şüpheye
düşülmesi durumunda, 2012/29 sayılı Genelgemizde belirtilen usuller çerçevesinde yükümlüden ilave
bilgi ve belge istenilmesi, ardından anılan Genelgede belirtilen hususlar ve yukarıda yer alan açıklamalar
çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Söz konusu usullerin takip edilmesi, satış bedeli yönteminin terk edildiği hallerde bunun
gerekçelerinin açıkça ortaya konulması, gümrük idaresinin şüphelerinin sürmesinin gerekçelerinin izah
edilmesi, yargı mercileri nezdinde davaların kazanılması açısından büyük önem arz etmektedir.
Nitekim Danıştay 7. Dairesinin 2005/4295 E., 2006/2881 K. numaralı kararında; ithal edilen
eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde, öncelikle, satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas
alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere
başvurulması gerektiği, diğer bir anlatımla, eşyanın gümrük kıymeti bir üst yönteme göre belirlenmeden
veya belirlenmemesinin nedenleri ortaya konulmadan bir sonraki yönteme geçilemeyeceği
belirtilmektedir.
Diğer taraftan; satış bedelinin belgelerinde düşük gösterilmesi, gerçek satış bedelinin ihracatçıya
açıktan ödenmesi (Danıştay 7. Daire 2003/2753 E., 2004/2350 K.; 2004/248 E., 2005/909 K.) veya
gümrük idaresine sahte fatura ibraz edilmesi (Danıştay 7. Daire 1999/1606 E., 2000/1966 K.) ya da
ihracatçı olarak gösterilen firmanın gerçekte var olmaması (Danıştay 7. Daire 2005/1351 E., 2006/3474
K.) gibi durumlar ile çifte fatura düzenlendiğinin tespit edilmesi gibi durumlarda gümrük kıymetinin bu
tespitler doğrultusunda belirleneceği tabiidir.
Kıymet düşüklüğünün izah edilememesi
4. Y ukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde Gümrük Yönetmeliğinin 44/5 maddesinin
uygulanmasında, yükümlü tarafından yapılan açıklamaların ticari teamüller çerçevesinde
değerlendirilmesi önem arz edecektir.
Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Belge Doğrulama Kodu: D341ECBF-DC8D-4EF7-88AC-37E6A5E35388 https://www.turkiye.gov.tr/ticaret-bakanligi-ebys
Adres: Dumlupınar Bulvarı Eskişehir Y olu9. Km No:151 06530/ANKARA
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
KEP Adresi:
Ayrıntılı bilgi için:
Kıymet ve V ergilendirmeDairesi
QRKOD
3 / 4
Örneğin ilişkili taraflar arasında yapılan bir ticari işlemde, nihai ürünün kıymetinin hammadde
kıymetinin altında olduğu bir olayla ilgili olarak Danıştay 7. Dairesinin 2001/4839 E., 2005/495 K. Nolu
kararında, “Olayda, alıcı ve satıcı arasında münasebet bulunduğu ve ithale konu mamul eşyaların, davacı
Şirket (alıcı) tarafından ihraç edilen kot kumaşlardan üretildiği halde, mamul eşyaların birim kıymetinin,
kumaşın birim kıymetinden düşük olduğu hususları tartışmasızdır. Öte yandan, davalı idarece, satıcı
firmanın Türkiye'de bir başka firmaya satışının bulunmadığı ileri sürülmüş olup, aksi davacı tarafından
iddia ve ispat edilmemiştir. Bu durum karşısında, satış bedeli yöntemine ve bu yöntemi izleyen aynı ve
benzer eşyanın satış bedeli yöntemleri ile indirgeme yöntemine göre eşyanın gümrük vergisine esas
kıymetinin saptanmasına olanak bulunmadığı sonucuna varılmakla, hesaplanmış kıymet yöntemine
geçilmesinde, yukarıda anılan Anlaşma ve Yönetmelik hükümlerine aykırılıktan söz edilemeyeceğinden,
dava konusu işlemin iptali yolunda yazılı gerekçe ile verilen mahkeme kararında isabet görülmemiştir.”
denilmiştir.
Keza, yükleme belgelerindeki kıymete göre düşük kıymet beyanında bulunulduğunun anlaşıldığı
bir olayla ilgili olarak Danıştay 7. Dairesinin 2005/3460 E., 2007/2521 K. nolu kararında “Olayda; özet
beyan eki yükleme listesinde gösterilen kıymetine nazaran eşyanın kıymetinin noksan beyan edildiği
hususu tartışmasızdır. Her ne kadar , başka verilerle doğrulanmadığı sürece yalnızca anılan listede
gösterilen kıymetin eşyanın gerçek kıymeti olarak alınması olanaklı değil ise de; Dairemizin E:2005/3461
ve 3462 sayılarında kayıtlı dosyalardaki bilgi ve belgelerden, aynı ihracatçı tarafından düzenlenen ve
yükleme listeleri ile birlikte özet beyan ekinde bulunan faturalarda gösterilen kıymetlerin, anılan
listelerde gösterilen kıymetlerle aynı olduğunun anlaşılması karşısında, gümrüğe ibraz edilen faturada
gösterilen kıymetin gerçek satış bedeli olmadığı, gerçek satış bedelinin, özet beyan eki yükleme listesinde
gösterilen kıymet olduğu sonucuna varılmaktadır.” denilmiştir.
Y urtdışına fazladan yapılan para transferinin tespiti ile ilgili Danıştay 7. Dairesinin 2006/567 E.,
2007/811 K. Nolu kararında, “Olayda, ithali gerçekleştirilen eşyanın beyan edilen kıymetinin dışında,
ihracatçı Şirkete para transferi yapıldığı hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmaması yanında;
davacı Şirketin sahiplerinden, ''... ...''ın, aynı zamanda, Mısır'da yerleşik olan ihracatçı ''...'' Firmasının
da sahibi olması; ilgili yıllarda, Yurt içinde satışı yapılan emtia miktarının, ithali gerçekleştirilen ve Yurt
içinde alımı yapılan emtia miktarlarının toplamından fazla olmasına rağmen, fazla emtianın Yurt içinde
satın alındığının 213 sayılı V ergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmiş belgelerle kanıtlanamaması
karşısında, tesis edilen işlemde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.” denilmektedir.
Kıymet Tespitinde Kullanılan Yöntemin Belirtilmesi:
5. Y apılansavunmalarda, ithal eşyasının gümrük kıymetinin hangi yönteme göre belirlendiği ve
varsa daha önceki yöntemlere göre kıymet tespitinin neden yapılamadığının açıklanması, yasal dayanak
olarak da bu yönteme ilişkin hükümlerin gösterilmesi gerekmektedir.
Örneğin, benzer eşya yöntemine göre bir kıymet tespit edilmişse, öncelikle satış bedeli yönteminin
neden uygulanamadığı açıklanmalı, yapılan araştırmadan bahisle bu eşyaya ilişkin bir "aynı eşya"
kıymetinin de bulunamadığı belirtilerek ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülen işlem izah
edilmelidir.
Nitekim, satış sözleşmesi ibraz edilmemesinin, tek başına, satış bedeli yönteminin terkini
gerektirmemesi ile ilgili olarak Danıştay 7. Dairesinin 2002/4120 E., 2005/195 K. nolu kararında
“Olayda; davalı gümrük idaresince, beyan edilen kıymetin gerçek satış bedeli olup olmadığının
saptanması amacıyla kıymet araştırmasına gidilerek, davacıdan satış sözleşmesinin ibrazının istemesinde
yukarıda anılan hükümlere aykırılık söz konusu değilse de; faturada yazılı bilgilere dayanılarak da
kıymet araştırmasına gidilebileceği açık olup, yalnızca satış sözleşmesinin ibraz edilmemiş olması satış
Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Belge Doğrulama Kodu: D341ECBF-DC8D-4EF7-88AC-37E6A5E35388 https://www.turkiye.gov.tr/ticaret-bakanligi-ebys
Adres: Dumlupınar Bulvarı Eskişehir Y olu9. Km No:151 06530/ANKARA
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
KEP Adresi:
Ayrıntılı bilgi için:
Kıymet ve V ergilendirmeDairesi
QRKOD
4 / 4
bedeli yöntemi atlanarak ikinci yönteme geçilmesi için tek başına yeterli bir neden olarak
görülmemiştir.” ifadesine yer verilmektedir.
Eşyanın "aynı" veya "benzer" eşya olduğunun ortaya konulması:
6. Aynı eşyanın satış bedeli veya benzer eşyanın satış bedeli yöntemlerine göre yapılan işlemlerde
dikkat edilecek bir diğer husus da, eşyaların bu özelliklerinin açıkça ortaya konulmasıdır.
Örneğin, aynı eşyanın satış bedeli yöntemine göre yapılan bir kıymet tespitinde, ithal eşyası ile
emsal alınan "aynı eşya"nın aynı olduğu hususu, Gümrük Yönetmeliğinin 43/1-b ve diğer ilgili
bentlerindeki hükümlere dayanılarak açıklanmalı, fiziksel özellik, kalite ve tanındığı özellikler ile
üretildiği ülke gibi yönlerden de aynı olduğu gösterilmelidir.
Bu çerçevede, emsal alınan eşya Gümrük Yönetmeliğindeki tanımlara uygun olmalıdır.
Konu ile ilgili olarak Danıştay 7. Dairesinin 2005/4295 E., 2006/2881 K. nolu kararında “…
davalı idarece, her ne kadar ,kıymeti ek tahakkuka esas alınan eşyanın aynı eşya olduğu ileri sürülmüş ise
de; yukarıda sözü edilen düzenlemeler ile tespitlere göre benzer eşya olduğu anlaşıldığından, aynı
eşyanın satış bedeli yöntemi uygulanmaksızın veya bu yöntemin uygulanmaması nedenleri ortaya
konulmaksızın, benzer eşyanın satış bedeli yöntemine geçilerek kıymet belirlenmesi suretiyle ek tahakkuk
yapılmasında hukuka uyarlık görülmemiştir.” denilmektedir.
7. 9/12/2002 tarihli 2002/38 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır.
Bilgi ve gereğini rica ederim.
Rıza Tuna TURAGAY
Bakan a.
Bakan Y ardımcısı
Ek:
1- DTÖ Gümrük Kıymeti Komitesi’nin 6.1 sayılı Kararı
2- DGÖ GKTK Örnek Olay (2 adet)