Kanunlar · No: 4572 · Resmî Gazete: 2000-06-16
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/25946
7809
TARIM SATIŞ KOOPERATİF VE BİRLİKLERİ HAKKINDA KANUN (1)
Kanun Numarası : 4572
Kabul Tarihi : 1/6/2000
Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 16/6/2000 Sayı : 24081
Yayımlandığı Düstur : 5 Cilt : 39
Madde 1 – (Değişik birinci fıkra: 28/3/2013-6455/19 md.) Bu Kanunun amacı; tarım satış kooperatif ve birliklerine
ilişkin hükümleri düzenlemek, bu kuruluşların kooperatifç ilik ve kurumsal yönetim ilkelerine uygun olarak yönetilmelerini,
özerk, güçlü ve bağımsız mali yapıy la piyasa koşullarında etkin, verimli ve sürdürülebilir bir şekilde faaliyet göste rmelerini
sağlamak ve tarım satış kooperatifçiliğini güçlendirmektir.
Üreticiler; karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle meslekî faaliyetl eri ile ilgili ihtiyaçla rını sağlamak,
ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek ve ekonomik me nfaatlerini korumak amacıyla, aralarında sınırlı sorumlu, değişir
sayıda ortaklı ve değişir sermayeli, tüzel kişiliği haiz tarım satış kooperatifleri kurabilirler.
Bir tarım satış k ooperatifinin kurulabilmesi için en az otuz üreticinin, bir tarım satış ko operatifleri birliğinin
kurulabilmesi için en az üç tarım satış kooperatifinin bir araya gelmesi şarttır.
Kooperatiflerin sermayeleri ortak üreticilerin; birliklerin sermayeleri ise ortak kooperati flerin taahhüt edecekleri
ortaklık paylarından oluşur. Ortaklık şartları, sermaye taahhüt oranı ve miktarları ile sermaye ödeme ve iadelerine ait usul ve
esaslar örnek anasözleşmelerde gösterilir.
(Değişik beşinci fıkra: 28/3/2013-6455/19 md.) Kooperatif ve birliklerdeki ortaklık payları rehin ve haciz edilemez.
Ortaklık paylarının devri örnek anasözleşmede belirtilen şartlarla yapılabilir.
Madde 2 – Bu Kanunda geçen;
a) Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını,
b) Ortak: Kooper atifler açısından üretici ortaklarını, birlikler açısından bağlı kooper atifleri,
c) Kooperatif: Tarım satış kooperatiflerini,
d) Birlik: Tarım satış kooperatifleri birliklerini,
e) (Mülga: 28/3/2013-6455/30 md.)
İfade eder.
–––––––––––––––––––
(1) 11/3/2010 tarihli ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Ma lların Ticaretinin
Düzenlenmesi Hakkında Kanun un 18 inci maddesiyle, bu Kanunda 5 957 sayılı Kanun h ükümlerine aykırılık bulunması
durumunda mezkur kanun hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
7810
Madde 3 – (Değişik: 28/3/2013-6455/20 md.)
Kooperatif ve birlikler; or takların ve gerektiğinde diğer üreticilerin ürünlerinin daha iyi şartlarla değerlendirilmesi,
mesleki faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarının karşılanması ve ekonomik menfaatlerinin korunması konularında çalışırlar.
Kooperatif ve birliklerin çalışma konular ı ile ürün alım ve değerlendirme işlemlerine, ürün alım bedelini hesaplama
ve ödeme şekline, kredi kullanmalarına, yatırımlarına, gelir-gider farklarının dağıtımına ve giderlerin paylaşımına ilişkin usul
ve esaslar örnek anasözleşmede gösterilir. Anasözleş meyle, ortaklara elde ettiği ürünün tamamını veya belirli bir kısmını
teslim etme ya da teslim edilmesi zorunlu asgari ürün miktarı şartı getirilebilir.
Kooperatif ve birliklerin birbirleri ve ortakları ile üretim girdisi temini ve ürünlerin değerlendirilm esi amacıyla
yaptıkları her türlü muameleden borsa tescil ücreti alınmaz.
Kooperatif ve birlik organları ile temsile yetkili personeli, tüm faaliyet ve kararlarında, iş ve işlemlerinde genel kabul
görmüş rasyonel işletmecilik uygulamaları ile kurumsal yöne tim ve kooperatifçilik ilkelerini dikkate alır, bu kuruluşların
kuruluş amaçları doğrultusunda hareket eder; varlıklarını, mali yapısını ve rekabet gücünü koruyup geliştirme yönünde
gerekli titizliği gösterir ve basiretli bir tacir gibi davranırlar.
Bu Kanunda açıkça belirtilen nisaplar saklı kalmak üzere, birlik ve kooperatiflerde toplantı ve karar nisapları örnek
anasözleşmede düzenlenir. Taşınmaz alım ve satımı ile imalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemi örnek anasözleşmede
düzenlenir.
Bakanlık, ka nunların emredici hükümlerine ve bu Kanunun amacına aykırı olmamak şartıyla, bu Kanunda örnek
anasözleşmeyle düzenleneceği belirtilen hususlar ile kooperatif ve birliklerin çalışmalarına ilişkin gerekli gördüğü konulard a
düzenleme yapmaya ve kurumsal yönet im ilkeleri belirlemeye yetkilidir. Kooperatif ve birlikler, Bakanlık tarafından
istenilecek bilgi ve belgeleri doğru, eksiksiz ve süresi içinde vermekle; oluşturulan elektronik veri tabanlarına Bakanlıkça
istenen verilerin girişini sağlamakla yükümlüdür.
Madde 4 – (Değişik: 28/3/2013-6455/21 md.)
Birlik ve kooperatif organları genel kurul ve yönetim kuruludur. Yönetim kurulu asıl ve yedek üyeleri genel kurulca
seçilir. Birliklerde genel müdür, kooperatiflerde i se müdür veya vekilleri yönetim kurulunun doğal üyesidir. Genel müdür
dışındaki birlik yönetim kurulu üyelerinin en az ikisi dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun ve örnek
anasözleşmede belirtilen niteliklere sahip kişiler arasından seçilir.
Genel kurul toplantılarına katılma hakkına sahip ortaklarda aranan şartlar ile birliklerin genel kurullarını teşkil eden
kooperatiflerin temsilcilerinin sayısı, nitelikleri, görev süreleri ve seçilme esasları, kooperatif ve birlik yönetim kurulu
üyelerinin sayısı ve bu üyelerde aranan şartlar örnek anasözleşmede belirlenir. Yönetim kurulu üyelerinin görev süresi en
fazla dört yıl olup süresi dolan yönetim kurulu üyelerinin görevleri, altı ayı geçmemek üzere, yapılacak ilk genel kurul
toplantısına kadar devam edebilir. Görev süresi sona erenler yeniden seçilebilir.
––––––––––––––––––––
(1) Bu madde başlığı “Çalışma konuları” iken, 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.
7810-1
Yönetim kurulu ayda bir k ez olağan olarak toplanır. Kooperatif ve birlik işlerinin zorunlu kıldığı durumlarda,
gerekçeli olarak, olağanüstü toplanabilir. Yönetim kurulu üyelerine ayda en fazla iki toplantı için huzur hakkı ve harcırah
ödenebilir.
Haklarında 24/4/1969 tarihli ve 1 163 sayılı Kooperatifler Kanununda sayılan ve göreve seçilmelerine engel teşkil
eden suçlar veya görevi kötüye kullanma suçu nedeniyle adli makamlarca dava açılması, Bakanlıkça 1163 sayılı Kanunun 90
ıncı maddesi gereği görevlerine tedbiren son verilmesi, bu Kanunun 5 inci maddesi kapsamında yapılan denetim sonucunda
düzenlenen raporda ibra edilmemeleri yönünde görüş belirtilmesi veya genel kurula katılma hakkına sahip olanların beşte
üçünün gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce yazılı olarak ta lepte bulunması halleri dışında, yönetim kurulu
üyelerinin görev süreleri dolmadan azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi ile ilgili hususlar, genel kurul toplantısı gündem ine
alınıp görüşülemez. Yukarıdaki hususların varlığı halinde ise, yönetim kurulu ü yelerinin azli ve yerlerine yenilerinin
seçilmesine ilişkin kararlar, hazırun cetvelinde imzası bulunanların yarıdan fazlasının oyuyla alınır.
Birlik yönetim kurulu, karar organı olarak kanun, anasözleşme ve genel kurul kararları doğrultusunda birlik
faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin ilke ve esasları saptar, yıllık iş programları, politika ve stratejiler ile personel politik asını
belirler, iş ve işlemlerin bunlara uygun yürütülmesini gözetir, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının yerine getirilmesi ni
denetler ve açıkça genel kurulun yetkisinde tanımlanan hususlar dışında birliğin işletme konusunun ve amacının
gerçekleştirilmesi için gerekli olan kararları alır.
Birliklerin işleri kanun, anasözleşme ve diğer mevzuat hükümleri ile genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına uygun
olarak, genel müdürün yönetim ve koordinasyonunda genel müdürlük tarafından yürütülür. Birlik genel müdürü, birlik
faaliyetlerinin yönetilip yönlendirilmesinden sorumlu olup; kanun, anasözleşme, genel kurul ve yönetim kurulu ka rarları ile
yıllık iş programları, politika ve stratejik hedefler doğrultusunda birlik faaliyetlerinin yürütülmesi için uygun idari yapıy ı
oluşturur, yönetir ve yönlendirir, yönetim kurulu tarafından belirlenen politikalar çerçevesinde ürün alım ve değerle ndirme
faaliyetlerini koordine eder ve personel planlaması yapar. Birliğin iş programı, politika ve stratejilerini hazırlar ve yönet im
kurulu kararına sunar.
Birlik genel müdürü ve varsa genel müdür yardımcıları, en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarınd an mezun, kamu
kurum ve kuruluşlarında ya da kooperatif ve birliklerde veya özel kuruluşlarda yönetim, pazarlama, ürün ticareti, denetim,
finansman veya bu kuruluşların faaliyet konularında en az sekiz yıl çalışmış, 1163 sayılı Kanunda sayılan ve yönetim k urulu
üyelik görevine seçilmeye engel teşkil eden suçlar veya görevi kötüye kullanma suçu nedeniyle mahkum olmayan kişiler
arasından yönetim kurulunca atanır. Birlik genel müdürü ve genel müdür yardımcıları, yönetim kurulu tarafından birliğin
amaç ve faaliyet konularının zorunlu kıldığı makul, kabul edilebilir ve objektif gerekçelere dayanılarak görevden alınabilir.
Kooperatiflerin işleri kanun, anasözleşme ve diğer mevzuat hükümleri ile genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına
uygun olarak müdürler tarafından yürütülür.
7810-2
Kooperatif ve birliklerde temsil yetkisinin kimler tarafından ve ne şekilde kullanılacağı örnek anasözleşmede
gösterilir. Ancak, bu kuruluşları taahhüt altına koyabilmek için örnek anasözleşmede belirtilen imzaya yetkili kişilerden en az
ikisinin müşterek imzaları ve bu müşterek imzalardan birinin, birliklerde genel müdüre, kooperatiflerde ise müdüre veya
bulunmadığı durumlarda vekillerine ait olması şarttır.
Kooperatif ve birliklerde istihdam edilen müdür ve diğer personelde ar anan şartlar ile atama, nakil, terfi, görevden
alma, kadro ve özlük hakları ile sair esaslar, birlik yönetim kurulunca hazırlanan ve genel kurulca kabul edilen yönetmelikte
gösterilir. Birlik ortağı olmayan kooperatiflerde söz konusu yönetmelik, yönetim ku rulu tarafından hazırlanır ve genel
kurulun onayı ile yürürlüğe girer. Kooperatiflerde müdürün en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olması
şarttır.
Madde 5 – (Değişik: 28/3/2013-6455/22 md.)
Bakanlıkça ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate alınarak belirlenen birlikler, 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre bağımsız denetime tabidir. (Ek cümle:21/10/2021-7339/21 md.) Bağımsız
denetim kapsamı dışında kalan birlikler ile kooperatifler 1163 sayılı Kanunun 69 uncu maddesi hükümlerine göre denetlenir.
Yönetim kurulu, doğrudan ya da Bakanlıkça yapılan denetim v eya bu madde kapsamında yapılacak denetim
sonucunda bir görüş olarak bildirilmiş ise, birlikte ve bir birliğe bağlı olmayan kooperatiflerde üst üste üç dönemin menfi
gelir-gider farkı ile sonuçlanması veya her hâlükârda menfi gelir -gider farkının toplam ak tif değerlerin yüzde onuna tekabül
etmesi veya borç ödemede ve giderlerin karşılanmasında sorun yaşanması durumlarında, birlik ve ortak kooperatiflerin veya
kooperatifin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşüren sebeplerin erken teşhisi, gerekli önlemlerin alınması ve
riskin yönetilmesi amacıyla derhal uzmanlardan bir komite kurmak ve komitenin sağlıklı bir şekilde çalışmasını sağlamak
üzere her türlü tedbiri almakla yükümlüdür. Uzman komitesi raporu, düzenlenmesini takip eden ilk genel kurul top lantısında,
gündemde olmasa bile ayrı bir gündem maddesi olarak görüşülür. Genel kurulda, birlik veya kooperatifin varlığını ve
faaliyetlerini geliştirip sürdürmesi için gerekli telafi edici tedbirlere ilişkin kararların alınması zorunludur.
Birlik, denetim sonuçlarını da gözeterek, etkinliği ve verimliliği azalmış veya varlıklarının yarısı karşılıksız kalmış
ortak kooperatiflerden durumlarının düzeltilmesini ister ve iki yıldan fazla olmamak üzere verilen sürede bir başka
kooperatifle birleşme dahil, gerekli tedbirleri almayan kooperatifleri ortaklıktan çıkarır.
Kooperatifler, bağlı bulundukları birliğin mevzuata, anasözleşmelere ve genel kabul görmüş kooperatifçilik ve
kurumsal yönetim ilkelerine aykırı olmamak koşuluyla faaliyet konularıyla ilgili olarak belirleyeceği ilke ve esaslara uymak
ve uygulamak zorundadır.
––––––––––––––––––––
(1) Bu madde başlığı “ Bağımsız denetim ve birliklerce belirlenecek ilke ve esaslara uyma zorunluluğu ” iken, 28/3/2013
tarihli ve 6455 sayılı Kanunun 22 nci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
7811
Madde 6 – Bu Kanuna göre kurulmuş bulunan kooperatifler ve birliklerin faaliyetlerinde;
a) Kooperatife ortak olmak üzere başvuran üreticilerle ortakların, kooperatifleriyle yapacakları h er türlü işlemleri ve
bunlarla ilgili kâğıt, belge, senet, beyanname, taahhütname, vekâletname, makbuz, kooperatif lehine yapacakları ipotek ve
rehinler her türlü vergi, resim ve harçtan,
b) Ortak içi işlemler sonucu ortaya çıkan olumlu gelir gider farkları gelir ve kurumlar vergisinden,
c) Birbirlerinden ve ortaklarından aldıkları faiz ve komisyonlar, birbirleri ya da üçüncü şahıslarla yaptıkları her türlü
gayrimenkul alım satımı (üçüncü şahıslara terettüp eden vergi, resim ve harçlar hariç), ayrıca üret im tesislerinin ve bu
tesislere ilişkin gayrimenkullerin satışı, bağış ve diğer ivazsız iktisapları ile bütün işleri için düzenlenecek senet, beyan name,
taahhütname, sözleşme, vekâletname ve lehlerine yapılacak ipotek ve rehinler kurumlar vergisi ve damga vergisi de dahil
olmak üzere her türlü vergi, resim ve harçtan,
d) Sermaye ve yedek akçeleri ile taşınmaz malları ve bunların gelirleri, ihtiyaçları için satın aldıkları ve alacaklarını
tahsil gayesiyle mülk edindikleri taşınmaz malları ve bunların bir ön ceki sahiplerine geri verilmesi işlemi ile
gayrimenkullerine ilişkin her nev’i cins, kayıt, tashih, ifraz, taksim, birleştirme ve ruhsatlandırma işlemleri, depo, hizmet ve
üretim tesisi inşaatları her türlü vergi, resim ve harçtan, (1)
e) Yapacakları kred i işlemlerine ve temin edecekleri kredilere ilişkin senet, beyanname, taahhütname, sözleşme ve
sair her türlü belge ile taşınmaz mallarına ait ipotek ve ipotek fekki, taşınır mallara ait rehin ve rehnin kaldırılması işle mleri,
vekâletnameler, taahhütnameler ve sair evrak her türlü vergi, resim ve harçtan,
f) Ortakların kooperatiflerine ödedikleri sermaye paylarının çıkma ve çıkarılma hallerine bağlı olarak kendilerine
iadesi sırasında, anasözleşmelerde gösterilen esaslara göre hesaplanacak iade tutarı ile ödenmiş sermaye payı tutarı arasında
üretici lehine doğacak kazançlar gelir vergisinden, kooperatif ve birlikler açısından da kurumlar vergisinden,
g) Kooperatif veya birliklere yapılan bağışlar, ortaklardan yapılacak kesintilerden oluşturulacak fonlar, dağıtılan ya
da dağıtılmayarak kooperatif faaliyetlerinde kullanılan risturna tabi gelirler, gelir ve kurumlar vergisinden,
h) Kooperatif ve birliklerin defter ve belgelerinin notere tasdik ettirilmesi işlemleri yalnızca noterlik ücretine tabi
olup, vergi, resim ve harçtan,
Müstesnadır.
Gelir Vergisi Kanununa göre yapılacak tevkifat hükümleri ile katma değer vergisi hükümleri saklıdır.
Ancak, bu kuruluşların ortak dışı işlemlerden elde edecekleri gelir -gider farkları ayrı bir hesapta takip ve tespit
edilerek vergi kanunları hükümlerine göre vergilendirilir. Kooperatif ve birliklerin ortaklarından aldıkları ürünleri, niteliğinde
değişiklik olmayacak şekilde ilk işleme tesislerinde işleyerek üçüncü kişilere satmaları ortak içi işlem sayılır.
––––––––––––––––––––
(1) 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle, bu bentte yer alan “cins ve nev’i, isim ve unvan
değişiklikleri ile tashihleri” ibaresi “her nev’i cins, kayıt, tashih, ifraz, taksim, birleştirme ve ruhsatlandırma işlemleri ,
depo, hizmet ve üretim tesisi inşaatları” şeklinde değiştirilmiştir.
7812
Madde 7 – (Değişik: 28/3/2013-6455/24 md.)
Kooperatif ve birliklerin örnek anasözleşmeleri, birliklerin görüşü alınarak Bakanlıkça hazırlanır. Bakanlıkça, bu
Kanunda açıkça örnek anasözleşmelerde düzenleneceği belirtilen hususlara ilişkin hükümlerde, birliklerin görüşü de alınarak
doğrudan veya birliklerin yarıdan bir fazlasının yönetim kurullarının bu konudaki müşterek isteği ve Bakanlığın oluru ile
değişiklik yapılabilir. Birliklerin yarıdan bir fazlasının müştereken değişiklik için başvurması halinde, Bakanlık başvuruyu en
geç üç ay içinde değerlendirerek sonuçl andırır. Anasözleşmelerin diğer hükümlerindeki değişiklikler genel usullere göre
yapılır. Örnek anasözleşmeler, ürün gruplarına göre de hazırlanabilir.
Kooperatif ve birlikler, yönetim kurulu kararıyla anasözleşmelerinin örnek anasözleşme değişikliklerine intibakını
sağlar ve tescile tabi hususları karar tarihinden itibaren bir ay içinde ticaret siciline tescil ettirerek Bakanlığa bildirir .
Anasözleşme intibakı ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulur. Anasözleşmelerini en çok altı ay içinde intibak
ettirmeyen kooperatif ve birlikler dağılmış sayılır.
Madde 8 – 21.10.1935 tarihli ve 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun, 30.4.1985
tarihli ve 3186 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Kuruluşu Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun ile bu Kanunda ek ve değişiklikler yapan kanunlar ve 25.12.1969 tarihli ve 1196 sayılı
Tütün Tarım Satış Kooperatifleri ve Bölge Birlikl eriyle Türkiye Tütün Tarım Satış Kooperatifleri Genel Birliği Kanunu
yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu Kanun, 24.4.1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ayrılmaz bir parçası olup, tarım satış kooperatif
ve birlikleri hakkında sırasıyla, bu Kanu n, bu Kanunda açıkça örnek anasözleşmelerde düzenleneceği belirtilen hususlarda
örnek anasözleşmeler, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun anonim
şirketlerle ilgili hükümleri uygulanır. (Ek cümle:21/10/2021-7339/22 md.) Ancak, her halde 1163 sayılı Kanunun 45 inci
maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları, 55 inci maddesinin üçüncü fıkrası ve ek 5 inci maddesi hükümleri bu Kanuna ta bi
kooperatif ve birlikler hakkında da uygulanır.
17.7.1964 tari hli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun ek 24 üncü maddesi ve bu Kanun kapsamındaki
kooperatif ve birliklerin denetim kurulu üyeliklerine Devlet memurları arasından seçilenler için 14.7.1965 tarihli ve 657
sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi hükümleri bu görevlere münhasıran uygulanmaz.
(Ek fıkra: 28/3/2013-6455/25 md.) 18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı Türk Standardları Enstitüsü Kuruluş Kanununun
11 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi kooperatif ve birlikler hakkında uygulanmaz.
Geçici Madde 1 – (Mülga: 28/3/2013-6455/30 md.)
Geçici Madde 2- (Ek:17/9/2004-5234/20 md.)
a) Tarım Satış Kooperatif ve Birliklerinin 1.5.2000 tarihi itibarıyla Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonuna olan
borçlarından, Tarım Satış Kooperatif ve Bi rliklerinin yeniden yapılandırma sürecinde, Yeniden Yapılandırma Kurulunun
önerileri doğrultusunda tasfiyesi uygun görülenler ile bu borçların tasfiyesine kadar geçecek süre içinde doğacak faizin terk in
edilmesine, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın teklifi üzerine Maliye Bakanı yetkilidir.
b) Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi tarafından 99/13288 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca
Tarım Satış Kooperatif ve Birliklerine Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu koşullarında kullandırıl an ve 2001/2312 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca Hazine kaynağına dönüşen kredilerden birliklerin yeniden yapılandırılma sürecinde
tasfiyesi uygun görülenlerin "tasfiye tarihi itibarıyla kaydi bakiyesinin" terkin edilmesine Hazine Müsteşarlığının bağ lı
olduğu Bakanın teklifi üzerine Maliye Bakanı yetkilidir.
c) Tarım Satış Kooperatif ve Birliklerinin 1.5.2000 tarihinden önce mevcut özel bünye faaliyetleri ile ilgili banka
borçları, birliklerin yeniden yapılandırma sürecinde Yeniden Yapılandırma Kuru lunun önerileri dikkate alınarak Hazine
tarafından söz konusu borçların, hangi miktar ve koşullarda üstlenileceğine ve 28.3.2002 tarihli ve 4749 sayılı Kanun ve ilgi li
yıl bütçe kanunu hükümleri çerçevesinde üstlenilecek borçların tasfiye edilmesine ilişki n esas ve usuller Bakanlar Kurulunca
belirlenir.
Geçici Madde 3- (Ek: 28/3/2013-6455/26 md.)
Bu maddenin yayımı tarihi itibarıyla kooperatif ve birliklerin kesinleşmiş en son bilançolarındaki açıkları yedek
akçelerden ve fonlardan karşılanamadığı takdird e, bu bilanço açıklarını kapatmak üzere ve bilanço açıklarıyla sınırlı olmak
kaydıyla ortaklara, en fazla sermaye taahhüt tutarları kadar, ek ödeme yükümlülüğü getirilir. Ek ödeme yükümlülüğü,
ortaklığın çıkma veya çıkarılma nedeniyle sona ermesi hallerinde ödenecek sermaye paylarından düşülür ve ödenmiş sermaye
payını aşan ek ödeme tutarı tahsil edilir. Ölüm nedeniyle ortaklık sona ermiş ise, ek ödeme yükümlülüğünün tahsili iade
edilecek sermaye payı ile sınırlı tutulur.
Ortak başına tekabül eden ek ödeme tutarı; bilanço açığı, değişken ve sabit giderler, ortakların teslim ettikleri ürün
miktarları ve ortak sayısı gibi kriterler gözetilerek örnek anasözleşmede belirlenecek usul ve esaslara göre hesaplanır. Bu
şekilde hesaplanan ek ödeme tutarları, her yıl, yine örnek anasözleşmede belirlenen usul ve esaslara göre güncellenir. Ek
ödemelerin tahsili bu güncel tutarlar üzerinden yapılır.
Ek ödeme tutarları kooperatif ve birlik gelir hesapları ile ilişkilendirilmeksizin bilançonun pasifinde özel bir fon
hesabında izlenir ve bu fon hesabında izlenen tutarlar kooperatif ve birliklerin bilanço açıklarının kapatılmasında kullanılır.
Geçici Madde 4- (Ek: 28/3/2013-6455/27 md.)
Birliklerin 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında takip
edilenler de dahil olmak üzere, 1/5/2000 tarihinden sonra Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu Gider Hesabından ilgili mevzuat
uyarınca kullandıkları krediler ile bu kredilere banka cari faizi veya TEFE/ÜFE aylık değişim oranından düşük olanı basit
usulde uygulanmak suretiyle hesaplanarak eklenecek tutarın, bu maddede belirtilen hükümler uyarınca ödenmesi şartıyla, söz
konusu kredilere ilişkin olarak bu maddenin yayımı tarihine kadar uygulanan faiz, cezai faiz, gecikme faizi, gecikme zammı
gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir.
7814
Tahsilinden vazgeçilen tutarlar birlikler tarafından kurum kazancına dahil edilmez, bilançonun pasifinde özel bir
hesapta izlenir ve bu hesapta izlenen tutarlar, birliğin gelir-gider menfi farklarından mahsup edilir.
Yeniden yapılandırmaya konu edilecek anapara tutarının belirlenmesinde, her bir birliğin muhtelif tarihlerde
kullandığı ve bakiyesi bulunan kredi toplamından, varsa yapılan ödemeler düşüldükten sonra elde edilecek tutar esas alınır.
Yeniden yapılandırmadan faydalanılabilmesi için ilgili birlik tarafından 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen
borçlar için ilgili vergi dairelerine, 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilmeyen borçlar için ise T.C. Ziraat Bankasının
ilgili şubelerin e, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren iki ay içinde başvuruda bulunulur. Süresi içinde başvuruda
bulunulmayan borçlar için ilgili mevzuat uyarınca borç ertelemesi yapılmaz ve borç tutarları 6183 sayılı Kanun kapsamında
takibe konu edilir.
Yeniden yapılandırılan tutar, bu maddenin yayımını izleyen yıl başlamak üzere eşit taksitler halinde yılda bir ödenir
ve ödemeler en fazla on beş yılda tamamlanır. Taksitlerin yıl içinde ödeneceği tarih, başvuru sırasında belirtilir. Yeniden
yapılandırılmış olan borcu n ilk taksit süresi içinde tamamen ödenmesi halinde, bu madde uyarınca yeniden hesaplanan faiz
tutarlarından yüzde yirmi beş oranında indirim uygulanır. Yeniden yapılandırılan tutara taksit döneminde herhangi bir faiz
uygulanmaz.
6183 sayılı Kanun kapsamın da takip edilen borçlardan bu madde çerçevesinde yeniden yapılandırılanlara ilişkin
işlemler, ilgili vergi dairesince yürütülür. İlgili vergi dairesi veya T.C. Ziraat Bankası şubesi tarafından tahsil edilen tu tarlar,
iki iş günü içinde genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere T.C. Ziraat Bankası aracılığıyla Hazine Müsteşarlığının ilgili
hesabına aktarılır.
Taksit tutarlarının vadelerinde kısmen veya tamamen ödenmemesi durumunda, ödenmeyen kısma 6183 sayılı Kanun
ile belirlenen oranlarda gecikme zammı uygulanı r. İki taksitin arka arkaya vadesinde ve tahakkuk eden gecikme zamları ile
birlikte tam olarak ödenmemesi halinde yeniden yapılandırma işlemi iptal edilir ve birlikler ödedikleri tutar kadar bu madde
hükmünden yararlanırlar. Kalan tutar 6183 sayılı Kanun kapsamında takibe konu edilir.
Geçici Madde 5- (Ek: 28/3/2013-6455/28 md.)
Birliklerin bu Kanun uyarınca terkin ve tasfiye edilen 1/5/2000 tarihi öncesi borç anapara ve faiz tutarları ile 1/5/2000
tarihinden sonra birliklere kullandırılan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu kredilerinin bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi
uyarınca tahsilinden vazgeçilen faizlerle oluşturdukları özel fon hesabından, birliğin gelir -gider menfi farkla rının yanı sıra,
ortak kooperatiflerden olan ve tahsil kabiliyeti kalmamış bulunan birlik alacakları ile bu maddenin yayımı tarihine kadar bu
alacaklara ilişkin işleyen faiz ve gecikme zammı gibi fer’i alacakları da mahsup edilebilir. Kooperatiflerin birli klere olan bu
kapsamdaki borçlarının, birlik bilançolarındaki özel fon tutarını aşması durumunda, birlik yönetim kurulu kararıyla aşan
tutarların da tahsilinden vazgeçilebilir. Kooperatif borçlarının bu şekilde mahsup edilmesi veya tahsilinden vazgeçilmesi
sermaye transferi olarak değerlendirilmez. Birliklerin ortak kooperatiflere yönelik 1/5/2000 tarihinden itibaren yaptıkları
alacağın mahsup edilmesi ve tahsilinden vazgeçilmesi işlemleri, bu madde kapsamında yapılmış sayılır.
–––––––––––––––––––––
(1) 2 /7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 129 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulunca” ibaresi
“Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiştir.
7815
Kooperatiflerin birliklere olan borçlarından mahsup edilen veya tahsilinden vazgeçilen tutarl ar, kurum kazancına
dahil edilmez, kooperatif gelir hesapları ile ilişkilendirilmeksizin bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında izlenir ve b u
fon hesabında izlenen tutarlar kooperat iflerin gelir-gider menfi farklarından mahsup edilebilir. Bu mahsuplar sonucu kalan
tutarlar birlik ve kooperatiflerin özel fon hesabında tutulmaya devam olunur.
Özel fon hesabı tutarlarının herhangi bir suretle işletmeden çekilmesi, sermayeye ilave dışında başka bir hesaba
nakledilmesi, ortaklara dağıtılması veya işletmenin tasfiyesi, devredilmesi, bölünmesi hallerinde söz konusu tutarlar ilgili
dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde vergiye tabi tutulur.
Geçici Madde 6- (Ek: 28/3/2013-6455/29 md.)
Bakanlıkça bu maddenin yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde 7 nci madde çerçevesinde örnek anasözleşmeler
hazırlanır. Anasözleşme değişiklikleri tescil e ttirilinceye kadar mevcut anasözleşmelerin bu Kanuna aykırı olmayan
hükümleri uygulanır.
4 üncü maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan birlik ve kooper atif yönetim kurulu üyelerine ilişkin hükümler
ilk yönetim kurulu seçimlerinden itibaren uygulanır.
4 üncü maddenin dokuzuncu fıkrasında yer alan kooperatiflerde müdürlerin en az dört yıllık yükseköğrenim görmüş
olma şartı, mevcut kooperatif müdürleri için bu görevleri sona erene kadar uygulanmaz.
Geçici Madde 7 – (Ek: 3/4/2013-6456/ 55 md.)
1/5/2000 tarihinden sonra Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kaynaklarından kredi kullanan ve bu maddenin
yayımı tarihi itibarıyla kredi bakiyesi bulunan birlikl erin, bu maddenin yayımını izleyen üç ay içinde tasfiye kararı almaları
ve bu madde hükümlerinden yararlanmak için Bakanlığa başvurmaları hâlinde, tasfiye süreçlerinin tama mlanması ve birliğin
ticaret sicil kayıtlarının silinmesini takiben, Hazine alacağın a dönüşen DFİF kaynaklı kredi borçlarının ve 21/7/1953 tarihli
ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip edilen borçları ile kamuya olan
diğer borçlarının tasfiye kararının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayı mlandığı tarih itibarıyla bakiyelerinin terkin
edilmesi hususunda Cumhurbaşkanı yetkilidir. Birliklerin kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçları tasfiye işlemlerinin
yürütülmesi ve sonuçlandırılmasına engel teşkil etmez. (1)
Tasfiye kararı alan birlikleri n terkine konu borçlarına ve fer’ilerine tasfiye kararının Tü rkiye Ticaret Sicili
Gazetesi’nde yayımlandığı tarihten itibaren faiz ve gecikme cezası tahakkuk ettirilmez. Terkine konu borçlara ilişkin olarak
birlikler ve yöneticileri hakkında yürütülen icra, takip ve haciz işlemleri ilgili idarelerce durdurulur. Bu borçlara ilişkin olarak
açılmış davalarda tasfiye ve terkin işlemleri tamamlanana kadar mahkemelerce yargılamanın durdurulmasına karar verilir.
Tasfiye sürecinde, üzerinde takyidat bulunan varlıkl arın satılarak tasfiye edilmesi hâlinde, bütün takyidatlar bedel üzerine
taşınmak suretiyle ilgili kamu idarelerince tasfiye kurulunun bildirimi üzerine kaldırılır. Tasfiye ve terkin işlemlerinin
tamamlanması hâlinde, durdurulmuş olan icra, takip ve haciz işlemleri ile davalar kendiliğinden düşer.
Birliklerin tasfiyesine ilişkin kendi mevzuatlarındaki hükümler bu madde kapsamında tasfiye kararı alan birlikler
hakkında uygulanmaz.
Birliklerin varlıklarının tasfiyesi sonucunda elde edilecek gelir öncelikle pe rsoneline olan borçlarının ödenmesinde
kullanılır. Artan değerler 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 206 ncı maddesindeki sıraya göre dağıtılır .
Tasfiye süreci tamamlandıktan sonra herhangi bir artı değer kalması durumunda kalan tutar Hazineye aktarılır. Bu maddeye
konu kamu alacaklarından kaynaklanan bilanço açıkları için ortaklara ek ödeme yükümlülüğü getirilmez.
–––––––––––––––––––––
(1) 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 129 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlığın tale bi ve Hazine
Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde
değiştirilmiştir.
7816
Tasfiye ve terkin işlemleri tamamlanmadan tasfiye kararından dönen birlikler için bu madde kapsamında tahakkuk
ettirilmeyen faiz ve gecikme cezaları donduruldukları günden itib aren yeniden hesaplanarak tahakkuk ettirilir ve icra, takip
ve haciz işlemleri ile durdurulmuş dav alar yürütülmeye devam olunur. Tasfiye kararı alındığı tarih ile tasfiyenin kapatıldığı
veya vazgeçme hâlinde vazgeçildiği tarih arasında her türlü zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.
Borçları terkin edilen birliklerin, söz konusu borçlara ilişkin şahsi sorumluluğu, yargıya intikal eden konularda
mahkeme kararı, yargıya intikal etmemiş olan larda ise Bakanlık incelemesi sonucunda tespit edilmiş olan yönetim kurulu
üyeleri ve yöneticileri başka bir kooperatif veya birlikte ortak, temsilci, yönetici ve yönetim kurulu üyesi olamazlar. Tasfi ye
olan birliğin faaliyet konusu ile ilgili başka bir birlik kurulamaz.
Cumhurbaşkanı tarafından terkini uygun görülen borçlar ile tasfiye sonrasında Hazineye intikal eden varlıkları
mahiyetlerine göre ilgili devlet hesaplarına kaydettirmeye Maliye Bakanı yetkilidir. (1)
Bu maddenin uygulanmasına ve tasfiye işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı ile belirlenir. (1)
Madde 9 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 10 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
4572 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN
MEVZUATIN VEYA ANAYASA MAHKEMESİ TARAFINDAN İPTAL EDİLEN HÜKÜMLERİN YÜRÜRLÜĞE
GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Değiştiren
Kanunun/
İptal Eden
Anayasa
Mahkemesinin
Kararının
Numarası
4572 sayılı Kanunun değişen veya iptal
edilen maddeleri
Yürürlüğe Giriş Tarihi
4962
Geçici Madde 1
16/6/2000 tarihinden
geçerli olmak üzere
7/8/2003
5234 Geçici Madde 2 1/1/2005
5290 Geçici Madde 1 6/1/2005
6455 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Geçici Madde 1, 3, 4, 5, 6 11/4/2013
6456 Geçici Madde 7 18/4/2013
KHK/700 Geçici Madde 4, Geçici Madde 7
24/6/2018 tarihinde
birlikte yapılan Türkiye
Büyük Millet Meclisi ve
Cumhurbaşkanlığı
seçimleri sonucunda
Cumhurbaşkanının
andiçerek göreve
başladığı tarihte
(9/7/2018)
7339 5, 8 26/10/2021
–––––––––––––––––––––
(1) 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 129 uncu maddesiyle, Geçici 7 nci maddenin yedinci fıkrasında yer alan
“Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde ve sekizinci fıkrasında yer alan “Hazine Müsteşarlığının bağlı
olduğu Bakanın görüşü üzerine Bakanlık tarafından sevk edilecek Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde
değiştirilmiştir.