Kanunlar · No: 1163 · Resmî Gazete: 1969-05-10
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/27720
KOOPERATİFLER KANUNU12
Kabul Numarası : 1163
Kabul Tarihi : 24/4/1969
Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih: 10/5/1969 Sayı: 13195
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 8 Sayfa: 1955
Bu Kanun ile ilgili tüzük için, "Tüzükler Külliyatı"nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.
BİRİNCİ BÖLÜM
Kooperatif ve Kuruluşu
A) Tarif:
Madde 1 –(Değişik: 21/4/2004-5146/ 1 md.)
Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle
meslek veya geçimler ine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım,
dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından
kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir.
B) Kuruluş, muteberlik şartları, isim kullanma yetkisi:
Madde 2 – (Değişik: 15/2/2018-7099/7 md.) Bir kooperatif en az 7 ortak tarafından
imzalanacak anasözleşme ile kurulur. Anasözleşmenin ticaret sicili müdürlüğünde
yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalanması gerek ir. İlgili Bakanlık faaliyet konuları
itibarıyla kooperatifleri sınıflandırmaya, çalışma bölgeleri oluşturmaya, kooperatif kuruluşu
için asgari ortak sayısından az olmamak üzere ortak sayısı ve kooperatif kurulmasına yönelik
diğer şartlar ile usul ve esasl arı belirlemeye yetkilidir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usul ve esaslar ilgili Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğ ile belirlenir.
Yapı kooperatifleri ile konusuna taşınmaz mal temliki dahil bulunan diğer
kooperatiflerin anasözleşmelerinde ortakla ra taşınmaz mal temlik edileceği hakkındaki
taahhütler başka bir resmi şekil aranmaksızın muteberdir.
Sermaye miktarı sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz. Kooperatif adını ancak bu
kanuna göre kurulmuş teşekküller kullanabilir.
(Ek: 6/10/1988 -3476/1 md.) Kooperatifler ve üst kuruluşlarının unvanlarında, kamu
kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilemez.
1 13/12/1983 tarih ve 183 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 50 nci maddesi hükmü gereğince anılan
maddede sayılan kooperatiflerle ilgili olarak Tica ret Bakanlığına ve Bakanına verilmiş olan görev ve yetkiler
Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığına ve Bakanına devrolunmuştur.
2 11/3/2010 tarihli ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların
Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 18 inci maddesiyle, bu Kanunda 5957 sayılı Kanun hükümlerine
aykırılık bulunması durumunda mezkur kanun hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
C) İzin verme, tescil ve ilan:
Madde 3 – Ana sözleşme, Ticaret Bakanlığına verilir. Bakanlığın kuruluşa izin
vermesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur.
Tescil ve ilan olunacak hususlar şunlardır:
1. Ana sözleşme tarihi,
2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,
3. Kooperatifin unvanı ve merkezi,
4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına kar şılık olarak ödenen en az miktar
ve her ortaklık payının değeri,
5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,
6. Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları
ve bunlara biçilen değerler,
7. Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,
8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları,
9. Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve anasözleşmede de bu hususta bir hüküm
varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirileceği,
10. Kooperatifin şubeleri: Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket içinde
ve dışında şubeler açabilirler. Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf yapılmak suretiyle
bulundukları yer ticaret siciline tescil olunurlar.
Ticaret Bakanlığı, ana sözleşmelerin, kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrıldığını ileri
sürerek kooperatifleri kuruluşuna izin vermekten kaçınamaz.
Anasözleşmenin değişiklikleri de kuruluştaki usullere bağlıdır.
D) Anasözleşmeye konacak hükümler:
I – Mecburi hükümler:
Madde 4 – Kooperatif anasözleşmesinde aşağıdaki hususlara ait hükümlerin yer
olması gerektir.
1. Kooperatifin adı ve merkezi,
2. Kooperatifin amacı ve çalışma konuları,
3. Ortaklık sıfatını kazandıran ve kaybettiren hal ve şartlar,
4. Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdi sermayenin en
az 1/4 nün peşin ödenmesi,
5. Ortakların ayni sermaye koyup koymıyacakları,
6. Kooperatiflerin yükümlerinden dolayı ortakların sorumluluk durumu ve derecesi,
7. Kooperatifin yönetici ve denetl eyici organlarının görev ve yetki ve sorumlulukları
ve seçim tarzları,
8. Kooperatifin temsiline ait hükümler,
9. Yıllık gelir gider farklarının, hesaplama ve kullanma şekilleri,
10.Kurucuların adı, soyadı iş ve konut adresleri,
II – İhtiyari hükümler:
Madde 5 – Anasözleşme ayrıca aşağıdaki hususları da kapsıyabilir.
1. Genel kurulun toplantısı, kararların alınması, oyların kullanılması hakkındaki
hükümler;
2. Kooperatifin çalışma şekline dair esaslar;
3. Kooperatifin birliklerle olan münasebetleri;
4. Kooperatifin diğer bir kooperatifle birleşmesine ait hükümler;
5. Kooperatifin süresi.
III – Yorumlayıcı hükümler:
Madde 6 – 5 inci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı hususlar hakkında
anasözleşmede hüküm olmadığı takdirde aşağıdaki hükümler uygulanır.
1. Genel kurul, kooperatifi temsile yetkililer tarafından imzalanan taahütlü mektuplarla
veya bir mahalli gazete ve bir internet haber sitesi ile köylerde ise yazılı olarak imza karşılığı
toplantıya çağrılır.3
2. Kooperatifin faaliyeti; kooperatifin amacı ve çalışma konusuyle sınırlıdır.
E) Tüzel kişiliğin kazanılması ve sorumluluk:
Madde 7 – Kooperatif ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce
kooperatif namına işlem yapanlar bunlardan şahsan ve zincirleme olarak sorumludur.
İKİNCİ BÖLÜM
Ortaklık Sıfatının Kazanılması ve Kaybedilmesi
A) Ortaklığa girme şartları ve ek ödemeler:
1. Ortaklığa girme şartları ve ortak sayısı:
Madde 8 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/2 md.)
Kooperatif ortaklığına girmek için gerçek kişilerin medeni hakları ku llanma
yeterliliğine sahip olmaları gerekir. Ortak olmak isteyen gerçek ve tüzelkişiler, kooperatif
anasözleşmesi hükümlerini bütün hak ve ödevleriyle birlikte kabul ettiklerini belirten bir yazı
ile kooperatif yönetim kuruluna başvururlar. (Ek cümle:21/10 /2021-7339/1 md.) Yönetim
kurulu başvuruyu bir ay içinde sonuçlandırır ve başvuru sahibine kararı taahhütlü mektupla
veya elden imza karşılığında tebliğ eder. Kooperatif, ortaklarına kendi varlığı dışında şahsi bir
sorumluluk veya ek ödemeler yüklüyor ise ortak olmak isteği, bu yükümlerin yazılı olarak
kabul edilmesi halinde değer taşır.
Yönetim Kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracat edenlerin anasözleşmede
gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırmak zorundadır.
3 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle; bu bentte yer a lan “mahalli gazete” ibaresi
“bir mahalli gazete ve bir internet haber sitesi” şeklinde değiştirilmiştir.
Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir. Yönetim
Kurulu, genel kurulca kararlaştırılan sayının üzerinde ortak kaydedemez.
(Ek dördüncü fıkra:21/10/2021 -7339/1 md.) Kamu kaynaklarından desteklenen
kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı tarımsal desteklemelere aracılık yapan
kooperatiflerde, yönetim kurulu anasözleşmede belirtilen şartları taşıyanları ortaklığa
kabulden kaçınamaz.
II – Tüzel kişilerin ortaklığı:
Madde 9 ––(Değişik: 21/4/2004 – 5146/ 2 md.)
Kamu ve özel huk uk tüzel kişileri amaçları bakımından ilgilendikleri kooperatiflerin
kuruluşlarına yardımcı olabilir, önderlik edebilir ve ortak olabilirler.
B) Ortaklığın sona ermesi:
I – Ortaklıktan çıkma serbestisi - tazminat:
Madde 10 – Her ortağın kooperatiften çıkm a hakkı vardır. Çıkma keyfiyetinin
kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürmesi halinde ayrılmak istiyen ortağın, muhik bir
tazminat ödenmesine dahi hüküm anasözleşmeye konulabilir.
II – Ortaklıktan çıkmanın sınırlandırılması:
Madde 11 – Kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, anasözleşme ile en çok 5 yıl
için sınırlandırılabilir.
Haklı ve önemli sebeplerle bu süreden evvel çıkabileceği hususunda Anasözleşmeye
hüküm konulabilir.
Bir ortağın hiçbir suretle kooperatiften çıkamıyacağına dair bağlamalar hükümsüzdür.
III – Bildirme süresi ve çıkma zamanı:
Madde 12 – Çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber
verilerek yapılır. Anasözleşmede daha kısa bir süre belirtilip hesap senesi içinde çıkışa
müsaade edilebilir.
IV – Ortaklıktan çıkmayı kabulden kaçınma:
Madde 13 – Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağmen,
bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınacak olursa, ortak çıkma dileğini noter
aracılığı ile kooperatife bildirir. Bildiri tarihinden itibaren çıkma gerçekleşir.
V – Ortağın ölümü ve ortaklığın devri:
Madde 14 – Ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer.
Anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak
olarak kalmaları sağlanabilir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/3 md.) Ortaklık devredilebilir. Yönetim kurulu, ortaklığı
devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması halinde, bu kişiyi ortaklığa kabul eder.
VI – Görev veya hizmetin bitmesi, taşınmaz mal veya işletme karşılığı ortaklık:
Madde 15 – Ortaklık sıfatı bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağlı ise, bu
görev veya hizmetin sona ermesi ile ortaklık sıfatı kalkar. Bu halde Anasözleşmeye hüküm
konulmak suretiyle ortaklığın devamı sağlanabilir.
Ortaklık sıfatının kazanılması, Anasözleşme ile bir taşınmaz malın mülkiyetine bağlı
hakların kullanılmasına veya bir teşebbüsün işletilmesine bağlanabilir. Bu gibi hallerde
taşınmaz malın mülkiyetinin veya işletmenin üçüncü şahıslara devir veya temliki ile ortaklık
sıfatının bir hak olarak yeni malike veya işletmeyi alana geçebileceğini anasözleşme hüküm
altına alabilir. Taşınmaz mala ait bu şekil iktisabın üçüncü şahıslara karşı muteber olması tapu
siciline bu yoldan meşruhat verilmesine bağlıdır.
C) Ortaklıktan çıkarılma esasları ve itiraz:
Madde 16 – (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Kooperatif
ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar
anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir.
Anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere, bu hususta
yönetim kurulunu da yetkili kılabilir.
Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi, ortaklar defterine d e
yazılır. Kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere, on gün içinde notere tevdi
edilir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir. Tebliğ edilen
karar, yönetim kurulunca verilmiş ise ortak, üç aylık süre iç inde genel kurula da itiraz
edebilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter
aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim
kurulunun çıkarma kararı aleyhine itir az davası açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca
verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.
Üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz
edilmiyen çıkarılma kararları kesinleşir.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların
yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarılma kararı
kesinleşinceye kadar devam eder.
D) Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma süresi ve
yükümlülük:
Madde 17 – Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut
mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret
bulunduğu anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın
ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.
Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler,
anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere
geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan
veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları istiyebilecekleri günden
başlıyarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen vey a tamamen
yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ortakların Hak ve Ödevleri
A) Ortaklık senedi:
Madde 18 – Her ortağın üyelik haklarının, ada yazılı ortaklık senedi ile temsil
olunması şarttır. Bu senede kooperatifin unvanı, sahibini n adı ve soyadı, iş ve konut adresi,
kooperatife girdiği ve çıktığı tarihler yazılır. Bu hususlar, senet sahibi ile kooperatifi temsile
yetkisi olan kimseler tarafından imzalanır. Ortağın yatırdığı veya çektiği paralar tarih sırasiyle
kaydedilir. Bu kayıtl ar kooperatifin ödediği paralara ait ise ortak imza eder. İmzalı ortak
senedi makbuz hükmündedir. Mezkür senet anasözleşmeyi ihtiva etmek şartiyle ortaklık
cüzdanı şeklinde de düzenlenebilir. Ortaklık senetleri kıymetli evrak niteliğinde olmayıp
sadece beyyine vesikası hükmündedir.
Madde 19 – Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması gerekir.
Anasözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had dahilinde birden fazla
pay alınmasına cevaz verebilir.
(Değişik: 28/5/1998 - 4363/1 md.) Bir ortaklık payının değeri 100 Türk lirasıdır.
Kooperatife giren ortaklar en çok 5 000 pay taahhüt edebilirler. Kooperatifler üst kuruluşuna
iştirak edenler ise en az 50 pay taahhüt ederler. (Değişik dördüncü cümle:21/10/2021-7339/2
md.) Ortaklık payının değeri kooperatiflerin amaç ve faaliyet konularına göre ilgili
Bakanlıkça artırılabilir. (Ek cümle:21/10/2021 -7339/2 md.) 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı
Sigortacılık Kanunu kapsamında sigortacılık faa liyetinde bulunacak kooperatifler için en çok
pay taahhüt sınırı uygulanmaz ve ortaklık payının değeri ilgili kurumun görüşü alınarak
belirlenir.56
4 14/7/2009 tarihli ve 2009/15233 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ; 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa tabi
kooperatiflerde, bir ortaklık payının değerinin 100 (yüz) Türk Lirasına yükseltilmesi kararlaştırılmıştır.
5 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 57 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi
“Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
6 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanu nun 2 nci maddesiyle bu fıkranın birinci cümlesinde yer alan “100.000
liradır.” ibaresi “100 Türk lirasıdır.” şeklinde değiştirilmiştir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Bir kaç pay bir ortaklık senedinde gösterilebilir.
Senetle temsil edilmeyen paylar 100 Türk lirası itibar olunur.7
Her kooperatifin iştigal mevzuuna göre kredi talepleri bankalarca, müesseselerce veya
şirketlerce öncelikle karşılanır.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Tarımsal amaçlı kooperatiflerin yatırım
faaliyetleri, ilgili bakanlıkça düzenlenen yönetmelik esasları dahilinde, bütçeden ayrılacak
ödenekler yoluyla verilecek düşük faizli kredilerle desteklenir.
Bir ortağın şahsi alacaklıları, ancak ortağa ait faiz ve gelir -gider farklarından hissesine
düşen miktarı ve kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı haczettirebilirler.
C) Ayni sermaye:
Madde 20 – Ayn nevinden sermaye konması veya kooperatifin mevcut bir işletmeyi
veya aynları devralması sözleşme ile kabul edilebilir.
1. Değer biçme, bilirkişi:
Madde 21 – Anasözleşmede aynların değeri tespit edilmemiş ise, bu tespit kurucular
tarafından toplantıya çağrılacak ilk genel kurulda ortak adedinin 2/3 ünü temsil eden
ortakların çoğunluğu ile seçilecek bilirkişi tarafından yapılır.
Kuruluştan sonra girecek ortakların ayn nev inden sermaye koymaları halinde bu çağrı
yönetim kurulu tarafından yapılır.
Ortakların, 2/3 ünü birleşmesi mümkün olmıyan hallerde bilirkişinin seçimi sulh
hukuk mahkemesinden istenir.
Seçilen bilirkişi veya bilirkişiler tarafından verilen rapora karşı teb liğ tarihinden
itibaren bir hafta içinde mahalli sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilirler. Mahkemenin
vereceği karar kesindir.
2. Karar nisabı, raporların kabulü:
Madde 22 – 21 inci madde gereğince atanan bilirkişi, gereken raporları düzenleyip
verdikten sonra yapılacak genel kurul toplantısında, konu görüşülür. Çağrı mektuplarına
bilirkişi raporunun bir örneği eklenir.
Ortak sayısının en az yarısının asaleten ve temsilen toplantıda bulunması şartiyle
bilirkişi raporları okunup incelendikten ve gereğinde ayn nevinden sermaye koyan kimselerin
ve devralınacak işletmenin veya aynların sahibinin açıklamaları dinlendikten sonra
değerlerinin aynen kabul veya reddine, yahut ilgililerin muvafakatiyle değerlendirilmesine
çoğunlukla karar verilir.
Ç) Hak ve vecibelerde eşitlik:
7 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “10.000 lira” ibaresi “100
Türk lirası” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde 23 – Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde
eşittirler.
1. Bilgi edinmek hakkı, bilanço:
Madde 24 – (Değişik birinci fıkra:21/10/2021 -7339/3 md.) Yönetim kurulu yıllık
faaliyet raporu, bilanço, gelir -gider farkı hesapları ve denetçilerin 66 ncı ve 69 uncu madde
hükümlerine uygun olarak tanzim edecekleri raporlar, genel kurulun yıllık toplantısından en
az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde, varsa şubelerinde ve
elektronik ortamda KOOPBİS’te ortakların tetkikine amade tutulur.
(Değişik ikinci fıkra:21/10/2021 -7339/3 md.) Kooperatif ortaklarına KOOPBİS
üzerinden, genel kurula katılma hakkını haiz ortakları gösterir listeye erişim yetkisi verilir.
Ortakların bilgi edinmek hakkı, a nasözleşme veya kooperatif organlarından birinin
karariyle bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz.
(Ek dördüncü fıkra:21/10/2021 -7339/3 md.) Madde kapsamında elde edilen kişisel
veriler sadece ortakların kooperatif iş ve işlemlerinden haberdar olmaları v e kooperatif
organlarında görev almak isteyen adayların kooperatif ortaklarına ulaşabilmeleri amaçlarıyla
kullanılabilir. Elde edilen veriler 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması
Kanununa aykırı olarak kullanılamaz, aktarılamaz veya başka bir şekilde işlenemez.
2. Ticari defterler ve sır saklama hükümleri ve ceza:
Madde 25 – Kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususların tetkiki,
genel kurulun açık bir müsaadesi veya yönetim kurulunun kararı ile mümkündür.
İncelenmesine müsaade edilen defter ve vesikalardan öğrenilecek sırlar hariç olmak üzere,
hiçbir ortak kooperatifin iş sırlarını öğrenmeye yetkili değildir. Her ortak ne suretle olursa
olsun öğrenmiş olduğu kooperatife ait iş sırlarını, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş olsa
dahi daima gizli tutmak zorundadır. Bu mecburiyete uymıyan ortak meydana gelecek
zararlardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi kooperatifin şikayeti üzerine herhangi bir
zarar umulmasa dahi bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.8
3. Genel kurul toplantılarına katılma hakkı:
Madde 26 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/6 md.)
Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir.
Yapı kooperatiflerinde genel kurul toplantılarına katılmak için bu şart aranmaz.
D) Ortakların ödev ve sorumlulukları:
I – Süre ve ortaklığın yok olması:
8 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 337 nci maddesiyle; bu maddede yer alan “500 liradan 10000 liraya
kadar ağır para cezasıyla veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır.” ibaresi “adlî para cezası ile cezalandırılır.”
şeklinde değiştirilmiştir.
Madde 27 – Ortakların yüklendikleri paylar için ödiyebilecekleri para tutarını anasözleşme
belirtir. Kooperatif, sermaye yüklemlerinde borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan
ortaklarından elden yazılı olarak veya taahhütlü mektupla, bu husus mümkün olmazsa ilanla ve
münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine getirmelerini ister. İlk isteğe uymıyan ve ikinci
istemeden sonra da bir ay içinde yükümlerini yerine getirmiyenlerin ortaklığı kendiliğinden düşer.
Ortaklığın düşmesi alakalının, anasözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok olmasını
gerektirmez.
II – Kooperatifin sorumluluğu:
Madde 28 – Anasözleşmede aksine hüküm olmadıkça kooperatif, al acaklılarına karşı
yalnız mamelekiyle sorumludur.
1. Sınırsız sorumluluk:
Madde 29 – Anasözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği
hallerde, ortaklarının da şahsan ve sınırsız olarak sorumlu tutulacaklarını hüküm altına
alabilir. Bu t akdirde alacaklılar kooperatifin iflası veya diğer sebeplerle dağılması halinde
alacaklarını tamamen sağlıyamazlarsa, kooperatifin borçlarından dolayı, kooperatif ortakları
zincirleme ve bütün varlıklariyle sorumlu olurlar.
2. Sınırlı sorumluluk:
Madde 30 – Anasözleşmeye, kooperatif borçları için her ortağın kendi payından fazla
olarak şahsan ve belirli bir miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacakları hususunda
bir hüküm konabilir. Ortakların tek başına sorumlu olacakları miktar kooperatifteki payl arının
tutarı ile orantılı olarak da gösterilebilir.
İflasın sonuna kadar bu sorumluluk iflas idaresi tarafından ileri sürülür.
3. Ek ödeme yüklemi:
Madde 31 – Anasözleşme, ortakları ek ödemelerle yükümlendirebilir. Ancak, ek
ödemelerin yalnız bilanço açı klarını kapatmada kullanılması şarttır. Ek ödeme yükleme
sınırsız olabileceği gibi belirli miktarlarla veya iş hacmi ile veya paylarla orantılı olarak
sınırlandırılabilir.
Kooperatifin iflası halinde ek ödemeleri isteme hakkı iflas idaresinindir.
4. Caiz olmıyan sınırlama:
Madde 32 – Sorumluluğu belirli bir zamana bırakan veya bazı ortak grublarına
yükleyen anasözleşme hükümleri muteber değildir.
5. İflas halinde usul:
Madde 33 – Ortakları şahsan sorumlu bulunan veya ek ödemelerle yükümlü olan bir
kooperatifin iflası halinde, iflas idaresi sıra cetvelini düzenlemekle beraber ortaklardan her
birinin payına düşen borcun ödenmesini kendilerinden ister.
Tahsil olunamıyan meblağlar diğer ortaklar arasında bölüşülür. Aktif bakiyesi pay
cetvellerinin kesin olarak tespiti üzerine geri verilir. Ortakların birbirlerine rücu hakları
saklıdır. Ortakların geçici olarak tespit olunan borçlariyle pay cetveli aleyhine İcra ve İflas
Kanunu hükümlerine göre itiraz hakları vardır.
6. Sorumluluk hükümlerinin değiştirilmesi:
Madde 34 – Ortakların sorumluluğu ve ek ödemeler yükümleri ile ilgili değiştirmeler
ancak anasözleşmenin tadili ile mümkündür.Sorumluluk ve ek ödeme yükümleri konulması
veya bunların artırılması,bu husustaki kararın tescili ile kooperatifin bütün alacakları lehine
hüküm ifade eder. Sorumluluğun azaltılması hakkındaki kararlar, tescilden evvel doğmuş
borçları kapsamaz.
7. Kooperatife yeni giren ortakların sorumluluğu:
Madde 35 – Ortakları şahsan sorumlu, veya ek ödemelerle yükümlü bir kooperatifte,
durumunu bilerek yeni giren kimse, girişinden önce doğmuş olan borçlardan diğer ortaklar
gibi sorumlu olur. Buna aykırı mukavele hükümleriyle ortaklar arasındaki anlaşmalar üçüncü
şahıslar hakkında hüküm ifade etmez.
8. Bir ortağın ayrılmasından veya kooperatifin dağılmasından sonra sorumluluk:
Madde 36 – Sınırsız veya sınırlı sorumlu bir ortak ölür veya diğer bir sebeple
kooperatiften ayrılışının kesinleştiği tarihten başlıyarak bir yıl veya anasözleşme ile tespit
olunan daha uzun bir süre içinde kooperatif iflas ettiği takdirde, ayrılmasından önce doğmuş
olan borçlar için ortak sorumluluktan kurtulamaz.
Aynı şartlar altında veya aynı süre içinde ek ödeme yükümü de mevcut olmakta
devam eder.
Bir kooperatif dağılırsa, dağılmanın Ticaret Siciline tescilinden başlıya rak bir yıl veya
anasözleşmede tespit olunan daha uzun bir süre içinde kooperatifin iflasının açılmasına karar
verilmesi halinde ortaklar aynı şekilde ek ödemelerle birlikte sorumludurlar.
9. Sorumlulukta zamanaşımı:
Madde 37 – Alacaklıların, ortakların ş ahsi sorumluluklarından doğan isteme hakları,
daha önce kanuni bir hüküm gereğince düşmedikçe iflas işlemlerinin sona ermesinden
başlıyarak daha bir yıl süre ile alacaklılardan her biri tarafından ileri sürülebilir.
Ortakların birbirine olan rücu hakları d a bu hakka vücut veren ödemenin yapıldığı
andan başlamak üzere bir yıl içinde zamanaşımına uğrar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kooperatif Hesapları
A) Gelir gider farkları, bölünmesi ve paylara faiz verilmesi:
Madde 38 – Anasözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdir de ortaklarla yapılan
muamelelerden bir yıllık faaliyet sonunda elde edilen hasılanın tamamı gelir gider farkı olarak
kooperatifin yedek akçelerine eklenir.
Gelir gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme
ortakların muameleleri oranında yapılır.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/7 md.) Gelir-gider farkının en az % 50'si ortaklara
dağıtıldıktan sonra, ortakların sermaye paylarına genel kurul kararı ile Devlet Tahvillerine
verilen en yüksek faiz haddini geçmemek üzere faiz ödenebileceği anasözleşme ile hükme
bağlanabilir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/7 md.) Ortak dışı işlemlerden elde edilen hasılanın
ortaklara sermaye payları oranında dağıtılabileceği anasözleşmede hükme bağlanabilir.
Dağıtılmadığı takdirde, bunlar kooperatifin gelişmesine yarayacak işlerde kullanılmak üzere
özel bir fonda toplanır.
Bir yıllık faaliyet neticeleri menfi olduğu takdirde açık, yedek akçelerden ve bunların
kafi gelmemesi halinde ek ödemelerle veya ortak sermaye paylariyle karşılanır.
Menfi neticeler ortadan kaldırılmadıkça gelir gider farkı ve faiz dağıtımı yapılamaz.
B) Yedek akçe ayırımı:
Madde 39 – (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/8 md.) Gelir-gider farkının en
az % 10'u yedek akçeye, kooperatif üst kuruluşlarında ise buna ilaveten en az % 5'i fevkal ade
yedek akçeye ayrılmadıkça ortaklara dağıtım yapılmaz.
Yedek akçelerin ortaklara dağıtılacağına dair anasözleşmeye konacak hükümler
muteber değildir.
C) Ortak ve personel için yardım fonları:
Madde 40 – Anasözleşme gerek kooperatifin memurları ile işçi leri, gerekse
kooperatifin ortakları için yardım kuruluşları vücuda getirmek ve bunları işletmek amacı ile
yardım fonları kurulmasını hüküm altına alabilir.
Yardım amacı için ayrılan kıymetler belirli ise, bunlar kooperatifin mamelekinden
ayrılarak tahsis edildiği amaçlar için kullanılmak üzere özel bir hesaba alınır.
D) Gelir gider farkından ilk ayrılacak fonlar:
Madde 41 – Bölünecek gelir gider farkından ilk önce yedek akçe ile kanun veya
anasözleşme gereğince kurulan diğer fonlara yatırılacak paralar ayrılır.
Yedek akçelerin ve özel fonların kullanılış şekil ve şartları anasözleşmede gösterilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Kooperatif Organları
A) Genel kurul:
I – Yetki:
Madde 42 – Genel Kurul bütün ortakları temsil eden en yetkili organdır.
Genel Kurul, aşağıdaki yetkilerini devir ve terk edemez.
1. Anasözleşmeyi değiştirmek,
2. Yönetim Kurulu ve Denetçiler Kurulu üyeleriyle gerektiğinde tasfiye kurulunu
seçmek,
3. İşletme hesabiyle bilanço ve gerektiğinde gelir gider farkının bölüşülmesi hakkında
karar almak,
4. Yönetim ve denetçiler kurullarını ibra etmek,
5. Kanun veya anasözleşme ile Genel Kurula tanınmış olan konular hakkında karar
vermek.
6. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) Gayrimenkul alımında ve satımında takip edilecek
usul ile alınacak gayrimenkulün niteliğin i, yerine ve azami fiyatını, satılacak gayrimenkulün
asgari fiyatını belirlemek.
7. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) İmalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemini
belirlemek.
8. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) Yapı kooperatiflerinde; kooperatifin ortak sayısı i le
yapılacak konut veya işyeri sayısını tesbit etmek.
II – Çağrı:
1. Çağrıya yetkisi olanlar:
Madde 43 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/10 md.)
Yönetim kurulu veya anasözleşme ile bu hususta yetkili kılınan diğer bir organ ve
gerektiğinde denetçiler kurulu, o rtağı olduğu üst birlik ve tasfiye memurları genel kurulu
toplantıya çağırma yetkisine sahiptirler. Ancak genel kurul yukarıda belirtildiği şekilde
toplanamadığı takdirde ilgili bakanlık genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.
2. Ortakların isteği, bakanlıkların çağrısı, mahkemenin izni:
Madde 44 – Dört ortaktan az olmamak kaydıyle ortak sayısının en az onda birinin
isteği üzerine Genel Kurul toplantıya çağrılır.
Yönetim Kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek
sahiplerinin müracaatı üzerine veya doğrudan doğruya Ticaret Bakanlığı tarafından, yapı
kooperatiflerinde de İmar ve İskan Bakanlığı tarafından Genel Kurul toplantıya çağrılabilir.
Çağrılmadığı takdirde istek sahipleri mahalli mahkemeye başvurarak Genel Kuru lu
bizzat toplantıya çağırma müsaadesini alabilirler.
3. Şekil:
Madde 45 – (Değişik: 4/10/1988 - 3476/11 md.)
Genel kurul olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanır. Olağan toplantının her
hesap devresi sonundan itibaren 6 ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunludur. (Ek
cümle: 18/6/2017 -7033/9 md.) Ancak, usul ve esasları ilgili Bakanlıkça yapılacak
düzenlemede gösterilmek üzere; kooperatif üst kuruluşuna ortak olunması ve genel kurul
toplantısının gündemine konuyla ilgili madde konulmas ı şartıyla, olağan genel kurul
toplantıları en fazla iki hesap dönemini kapsayacak şekilde ve birleştirilerek yapılabilir.9
Genel kurul, anasözleşmede gösterilen şekil ve surette toplantıya çağrılır.
Toplantı nisabı anasözleşmede gösterilir. Ancak yapı ko operatiflerinin genel kurul
toplantılarında ortakların en az 1/4'ünün şahsen veya temsilen hazır bulunmaları şarttır.
Genel kurul toplantı tarihi, yeri ve gündemi toplantıdan en az 15 gün önce ilgili
bakanlığa ve mülki idare amirliğine yazılı olarak bildirilir.
Genel kurulun sevk ve idaresi, ortaklar veya üst kuruluş temsilcileri arasında seçilen
başkan ve üyeler tarafından sağlanır.
(Ek altıncı fıkra:21/10/2021 -7339/4 md.) Genel kurul toplantısına, yönetim kurulu
tarafından KOOPBİS’ten alınan ortaklar listesinde adı bulunanlar katılabilir.
(Ek yedinci fıkra:21/10/2021 -7339/4 md.) Genel kurul
toplantısı anasözleşmede hüküm bulunması şartıyla elektronik ortamda da yapılabilir. Genel
kurullara elektronik ortamda katılma, öneride bulunma, görüş açıklama ve oy v erme, fiilen
katılmanın ve oy vermenin bütün hukuki sonuçlarını doğurur. Bu hükmün uygulama esasları
ile genel kurula elektronik ortamda katılmaya ve oy vermeye ilişkin anasözleşme hükmü
örneği Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
III – Gündem:
Madde 46 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/12 md.)
Toplantı çağrısına ve ilana gündem yazılır. Anasözleşmenin değiştirilmesi bahis
konusu ise, yapılacak ilanda değiştirilecek maddelerin numaralarının yazılması ile yetinilir.
Dörtten az olmamak üzere ortakların en az 1/10'u tarafından genel kurul toplantısından
en az 20 gün önce yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.
Gümdemde olmayan hususlar gürüşülemez. Ancak, kooperatife kayıtlı ortakların en az
1/10'unun gündem maddelerin in görüşülmesine geçilmeden önce yazılı teklifte bulunmaları
halinde, hesap tetkik komisyonunun seçilmesi, bilanço incelemesinin ve ibranın geriye
bırakılması, çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması, genel kurulun yeni bir
9 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle bu fıkranın üçüncü cümlesinde yer alan “üç”
ibaresi “iki” şeklinde değiştirilmiştir.
toplantıya çağrılm ası ve kanun, anasözleşme ve iyiniyet esasları ile genel kurul kararlarına
aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali, yönetim kurulu üyeleri ile
denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi ile ilgili hususlar, genel kurula kat ılanların
yarıdan bir fazlasının kabulü ile gündeme alınır.
IV – Bütün pay sahiplerinin hazır bulunması hali:
Madde 47 – Kooperatifin bütün ortakları toplantıda hazır bulunduğu sürece ve bir
itiraz olmadığı takdirde Genel Kurul toplantılarına dair olan di ğer hükümler saklı kalmak
şartiyle toplantıya çağrı hakkındaki hükümlere uyulmamış olsa dahi kararlar alınabilir. Bu
gibi kararların, ortaklar veya ortakların toptantıda oy birliği ile seçecekleri temsilciler
tarafından imzalanması gereklidir.
V – Oy hakkı:
1. Genel olarak:
Madde 48 – Genel Kurulda her ortak yalnız bir oya sahiptir.
(Ek fıkra: 3/6/2010 -5983/1 md.) Esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri
hariç olmak üzere, ortak sayısı 500’den fazla olan kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının ge nel
kurul toplantılarındaki yönetim ve denetim kurulu belirleme seçimleri, gizli oy açık tasnif
esasına göre yapılır. Kooperatiflerin organ seçimlerinde her ortak, en fazla bir ortağı temsilen
oy kullanabilir. Anasözleşmelerin bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanmaz.
2. Temsil:
Madde 49 – Anasözleşmede açıklama bulunduğu takdirde, bir ortak yazı ile izin
vermek suretiyle Genel Kurul toplantısında oyunu ancak başka bir ortağa kullandırabilir. Bir
ortak Genel Kurulda birden fazla ortağı temsil edemez.
Üye sayısı 1000 in üstünde olan kooperatiflerde anasözleşme ile her ortağın en çok 9
olmak üzere birden fazla başka ortağı temsil edebileceği öngörülebilir. Eş ve birinci derecede
akrabalar için temsilde ortaklık şartı aranmaz.
3. Oya katılamıyacaklar:
Madde 50 – Kooperatif işlerinin görülmesine herhangi bir suretle katılmış olanlar
Yönetim Kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamazlar. Bu hüküm denetçiler
hakkında uygulanmaz.
Ortaklardan hiçbiri kendisi veya karı ve kocası yahut usul ve füruu ile koope ratif
arasında şahsi bir işe veya davaya dair olan görüşmelerde oy hakkını kullanamaz.
VI – Kararlar:
1. Genel olarak:
Madde 51 – Kanun veya anasözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça Genel Kurul
kararlarında ve seçimlerde oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur.
Kooperatifin dağılması veya diğer bir kooperatifle birleşmesi ve anasözleşmenin
değiştirilmesi kararlarında fiilen kullanılan oyların 2/3 ü çoğunluğu gereklidir. Anasözleşme,
bu kararların alınması için oy çoğunluğu hakkında daha ağır hükümler koyabilir.
2. Ortakların paylarının artırılması:
Madde 52 – (Değişik: 8/6/1981 - 2475-1 md.)
Ortakların şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması veya ek ödeme yükümleri ihdası
hakkında alınacak kararlar için bütün ortakların 3/4'ünün rızası gereklidir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/13 md.) Ancak, kamu kuruluşlarından kredi alan
kooperatiflerin kredi miktarının artırılmasından yararlanmak üzere alacakları kararlarda bu
şart aranmaz ve 51 inci maddenin birinci fıkrası hükmü uygulanır.
Kararlar, ilandan başlayarak üç ay içinde kooperatiften çıktıklarını bildirmeleri halinde
bunlara katılmayan ortakları bağlamaz. Bu takdirde kooperatiften çıkma beyanı, kararın
yürürlüğe girdiği tarihten başlamak üzere hüküm ifade eder.
Bu suretle kooperatiften çıkma hakkının kullanı lması, bir ayrılma tazminatı
ödenmesine bağlı kılınamaz.
3. Kararların bozulması ve şartlar:
Madde 53 – Aşağıda yazılı kimseler kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet
esaslarına aykırı olduğu iddiası ile Genel Kurul kararları aleyhine, toplantıyı ko valıyan
günden başlamak üzere bir ay içinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye
başvurabilirler.
1. Toplantıda hazır bulunup da kararlara aykırı kalarak keyfiyeti tutanağa geçirten
veya oyunu kullanmasına haksız olarak müsaade edilmiyen yahu t toplantıya çağrının usulü
dairesinde yapılmadığını veyahut gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ edilmediğini yahut da
Genel Kurul toplantısına katılmaya yetkili olmıyan kimselerin karara katılmış bulunduklarını
iddia eden pay sahipleri;
2. Yönetim Kurulu;
3. Kararların yerine getirilmesi Yönetim Kurulu üyeleri ile denetçilerin şahsi
sorumluluklarını mucip olduğu takdirde bunların her biri;
Bozma davasının açıldığı ve duruşmanın yapılacağı gün, Yönetim Kurulu tarafından
usulen ilan olunur.
Birinci fıkrada yazılı bir aylık hak düşüren sürenin sona ermesinden önce duruşmaya
başlanılamaz. Birden fazla bozma davası açıldığı takdirde, davalar birleştirilerek görülür.
Mahkeme, kooperatifin isteği üzerine muhtemel zararlarına karşı davacıların teminat
göstermesine karar verebilir. Teminatın mahiyet ve miktarını belirtmek mahkemeye aittir.
Bir kararın bozulması bütün ortaklar için hüküm ifade eder.
4. Mektupla oy verme ve temsilciler toplantısı:
Madde 54 – Ortak sayısı 1000 den fazla olan kooperatiflerde, anasözle şmelerine kayıt
konulmak suretiyle:
1. Genel Kurula ait kararlardan, hepsinin veya bir kısmının ortakların oylarını
mektupla bildirmeleri suretiyle verilmesi,
2. Ortakların gruplara ayrılarak verecekleri kararlarla tespit edecekleri talimat
gereğince oy vermek üzere kendi aralarından seçecekleri temsilciler topluluğu,
Genel Kurul sayılabilir.
Mektupla oy bildirme halinde, mektupların, Yönetim Kurulu ve bakanlık temsilcisi
önünde incelenmesi sonunda muhtevanın neden ibaret olduğu tespit edilerek tutanağa yaz ılır.
Hazır bulunanlar tarafından imza edilen tutanağa göre verildiği anlaşılan karar yürürlüğe
girer.
Grup temsilcileri genel kurulunda her temsilci, temsil ettiği ortakların sayısı kadar oya
sahiptir. Temsilcinin aldığı talimata aykırı olarak oy vermesi karara tesir etmez.
B) Yönetim kurulu:
I – Ödevi ve üye sayısı:
Madde 55 – Yönetim Kurulu, kanun ve anasözleşme hükümleri içinde kooperatifin
faaliyetini yöneten ve onu temsil eden icra organıdır.
Yönetim Kurulu en az üç üyeden kurulur. Bunların ve yedekl erinin kooperatif ortağı
olmaları şarttır.
(Ek üçüncü fıkra:21/10/2021 -7339/5 md.) Çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi
kıstaslara göre belirlenen kooperatiflerin yönetim kurulu üyeleri ve yedeklerinin, seçilmelerini
takiben en geç dokuz ay içinde koo peratifçilik eğitim programını tamamlamaları şarttır.
Eğitim programına ilişkin usul ve esaslar ile buna tabi olacak kooperatifler ilgili bakanlıkların
görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Yönetim Kurulu üyeliğine seçilen tüzel kişiler, temsilcilerinin isimlerini kooperatife
bildirir. (Ek cümle:21/10/2021 -7339/5 md.) Üçüncü fıkra, tüzel kişi üyelerin temsilcileri
hakkında da uygulanır.
II – Üyelik şartları ve ücret:
Madde 56 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/14 md.)
Yönetim kurulu üyelerinde aşağıdaki şartlar aranır.
1. Türk vatandaşı olmak.
2. Amacı ve esas faaliyet konusu aynı olan başka bir kooperatifin yönetim kurulu
üyesi olmamak.10
10 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle bu bentte yer alan “Ay nı türde” ibaresi “Amacı
ve esas faaliyet konusu aynı olan” şeklinde değiştirilmiştir.
3.(Değişik: 23/1/2008 -5728/338 md.) Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal
düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) 11 zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin
ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya ka çakçılık
suçlarından ya da bu Kanun hükümlerine göre mahkum olmamak.
Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları taşımadıkları halde seçilenler
ile sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim kurulunca son verilir.
Haklarında yukarıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davası açılmış olanların görevleri ilk
genel kurul toplantısına kadar devam etmekle beraber, yönetim kurulunca bu durumdaki
üyelerin genel kurulca azli veya göreve devamı hakkında karar alınmak üzere yapılacak ilk
genel kurul gündemine madde konulur.
Bu veya anasözleşmede gösterilecek diğer bir sebeple yönetim kurulu toplantı nisabını
kaybederse, boşalan yönetim kurulu üyeliklerine denetim kurulu üyeleri tarafından
gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üye çağrılır.
Yönetim kurulu üy elerinden bir veya bir kaç kooperatifi temsil yetkisini haiz
murahhas üye seçilebilir. Murahhas üyelerin seçilmesi ve değiştirilmesi Ticaret Siciline tescil
ettirilir.
Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve
yolluk dışında hiç bir ad altında başkaca ödeme yapılamaz. (Ek cümle:21/10/2021 -7339/6
md.) Kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı
tarımsal desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerin yönetim kurulu üyeleri, b unların ortağı
olduğu üst kuruluşlarda görev alsalar dahi yalnızca bir ücret veya huzur hakkı alabilirler.
III – Üyelik süresi:
Madde 57 – Yönetim Kurulu üyeleri en çok 4 yıl için seçilebilirler. Anasözleşmede
aksine hüküm yoksa tekrar seçilmeleri caizdir.
IV – Yönetim ve temsil:
1. Yetkilerin devri:
Madde 58 – Anasözleşme, Genel Kurula veya Yönetim Kuruluna, kooperatifin
yönetimini ve temsilini kısmen veya tamamen kooperatif ortağı bulunmaları şart olmıyan bir
veya birkaç müdüre veya Yönetim Kurulu üyesine tevdi etmek yetkisini verebilir.
2. Şümulü ve sınırlandırılması:
Madde 59 – Temsile yetkili şahıslar kooperatif namına onun amacının gerektirdiği
bütün hukuki işlemleri yapabilir.
11 Anayasa Mahkemesi’nin 25/2/2010 tarihli ve E.: 2008/17, K.: 2010/44 sayılı Kararı ile bu bentte yer alan “…
milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk,…” ibaresi iptal edilmiştir.
Bu temsil yetkisinin sınırlandırılması iyi niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hiçbir
hüküm ifade etmez. Temsil yetkisinin sadece esas müessesenin veya bir şubenin işlerine
hasrolunmasına veya kooperatif unvanının birlikte kullanılmasına dair ticaret siciline tescil
edilmiş olan kayıtlar saklıdır.
Yönetime veya temsile yetkili şahısların kooperatife ait görevlerini yürütmeleri
esnasında meydana getirdikleri haksız fiillerden doğan zararlardan kooperatif sorumludur.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan
gayrimenkullerin alımının, tapu devri veya tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi
ile yapılması şarttır.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Alınacak gayrimenkullün kooperatifin amacına uygun
olması gerekir.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli
ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına, bizzat veya dolaylı olarak kooperatifle
kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapamaz.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Kooperatif ve üst kuruluşlarca tanıtma ve ortak
kaydetmek amacıyla yapılacak ilan, reklam ve açıklamalar, eksik ve gerçeğe aykırı
olamayacağı gibi, yanıltıcı bilgi ve unsurlar taşıyamaz.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili şahıslar,
genel kurulun devredemeyeceği yetkilerini kullanamaz.
3. İmza:
Madde 60 – Kooperatifi temsile yetkili kılınan kimseler imzalarını ancak kooperatifin
unvanı altına koymak suretiyle kooperatifi bağlarlar.
4. Tescil:
Madde 61 – (Değişik: 15/2/2018-7099/8 md.) Kooperatif yönetim kurulu, kooperatifi
temsile yetkili kılınan kimselerin isimlerini ve imzalarını ticaret siciline bildirir ve bu yetkiye
dayanak olan kararları ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personele tasdik ettirir.
5. Üyelerin titizlik derecesi ve sorumlulukları:
Madde 62 – Yönetim Kurulu, kooperatif iş lerinin yönetim için gereken titizliği
gösterir ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi yolunda bütün gayretini sarf eder.
(Değişik ikinci fıkra:21/10/2021 -7339/7 md.) Yönetim kurulu; kendi tutanakları,
genel kurul tutanakları, ortak listeleri, gelir -gider h esapları ve yıllık bilançonun usulüne
uygun olarak hazırlanması ve saklanmasından, tetkik olunmak üzere denetçilere
verilmesinden sorumludur. Ayrıca görevi sona eren yönetim kurulu üyeleri tarafından
sorumlulukları altında bulunan para, mal, defter, belge ve diğer kooperatif varlıklarının
seçimlerin yapıldığı genel kurul toplantı tarihinden itibaren üç iş günü içinde tutanakla yeni
seçilenlere teslimi zorunludur.
Yönetim Kurulu üyeleri ve kooperatif memurları, kendi kusurlarından ileri gelen
zararlardan sor umludurlar. Bunların suç teşkil eden fiil ve hareketlerinden ve özellikle
kooperatifin para ve malları bilanço, tutanak, rapor ve başka evrak, defter ve belgeleri
üzerinde işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılır.12
V – Kooperatifin aczi halinde yapılacak işler:
Madde 63 – Kooperatifin aczi halinde bulunduğunu kabul ettirecek ciddi sebepler
mevcut ise yönetim kurulu piyasada cari fiyatlar esas olmak üzere, derhal bir ara bilançosu
tanzim eder. Son yılın bilançosu veya daha sonra yapıl an bir tasfiye bilançosu veyahut daha
yukarda sözü geçen ara bilançosu kooperatif mevcudunun, borçlarını artık karşılamıyacağını
belirtiyorsa yönetim kurulu, Ticaret Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskan
Bakanlığına da keyfiyeti bildirir ve genel kurulu derhal olağanüstü toplantıya çağırır.
Pay senetleri çıkarılmış olan bir kooperatifte son yılın bilançosunda kooperatif
varlığının yarısı karşılıksız kalırsa yönetim kurulu derhal genel kurulu toplantıya çağırarak
durumu ortaklara arz eder. Aynı zamanda ilgili mahkemeye, Ticaret Bakanlığına ve yapı
kooperatiflerinde İmar ve İskan Bakanlığına da bilgi verir. Ancak, ortakları ek Ödemelerle
yükümlü olan kooperatiflerde, bilançoda tespit edilen açık, üç ay içinde ortakların ek
ödemeleriyle kapanmadığı takdirde Ticaret Bakanlığı ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskan
Bakanlığı da haberdar edilir.
(Değişik: 28/2/2018-7101/52 md.) Malî durumun düzeltilmesinin mümkün görülmesi
hâlinde yönetim kurulu veya alacaklılardan biri konkordato da talep edebilir. Bu takdirde
9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununun 285 inci ve devamı maddeleri
uygulanır.
VI – İşten çıkarma:
Madde 64 – Yönetim kurulu, işlerin görülmesi ile görevlendirdiği kimseleri ve atadığı
müdürleri ve diğer temsilci ve vekilleri her zaman azledebilir.
İşten çıkarılan kimselerin tazminat isteme hakları saklıdır.
C) Denetçiler:
I – Seçim:
Madde 65 – (Değişik:21/10/2021-7339/8 md.)
Denetçi, genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını tetkik eder.
Genel kurul tarafından, denetleme organı olarak görev yapmak üzere en fazla dört yıl
için en az bir denetçi seçilir. Genel kurulca asıl üye sayısı kadar yedek üye seçilebilir.
Çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslara göre belirlenen kooperatiflerin
denetleme organ ı üyeleri ve yedeklerinin, seçilmelerini takiben en geç dokuz ay içinde
12 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 339 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Devlet memurları gibi
ceza görürler.” ibaresi “kamu görevlisi gibi cezalandırılır.” şeklinde değiştirilmiştir.
kooperatifçilik eğitim programını tamamlamaları şarttır. Eğitim programına ilişkin usul ve
esaslar 55 inci maddenin üçüncü fıkrası kapsamında çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Denetleme organı üyeliğinin herhangi bir nedenle boşalması halinde üyelerin yerlerine
en çok oy alan yedekleri geçer. Yedeklerle beraber üye sayısı genel kurulca belirlenen sayının
altına düştüğü takdirde, mevcut üye veya üyeler ilk genel kurula kadar görev yapma k üzere
şartları haiz kişileri denetim kurulu üyeliğine atar. Yedekler de dahil hiçbir üye kalmaması
halinde, yönetim kurulunca, denetçilerin seçilmesi amacıyla genel kurul derhal toplantıya
çağırılır.
Anasözleşme ve genel kurul kararı ile denetim organını n görev ve yetkilerini artırmak
ve özellikle ara denetlemeleri öngörmek mümkündür.
Denetçi raporu genel kurula sunulmayan kooperatiflerde; finansal tablolar, yönetim
kurulu yıllık faaliyet raporu ve ibra hakkında alınan kararlar geçersizdir.
56 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı bentleri ile üçüncü ve altıncı
fıkralarında yer alan hükümler denetçiler hakkında da uygulanır.
Yönetim kurulu gecikmeksizin denetçileri ticaret siciline tescil ettirir ve Türkiye
Ticaret Sicili Gazetesi ile internet sitesinde ilan ettirir.
II – Çalışma:
1. İnceleme yükümlülüğü:
Madde 66 – Denetçiler, işletme hesabiyle bilançonun defterlerle uygunluk halinde
bulunup bulunmadığını, defterlerin düzenli bir surette tutulup tutulmadığını ve işletmenin
neticeleriyle mameleki hakkında uyulması gerekli olan hükümlere göre işlem yapılıp
yapılmadığını incelemekle yükümlüdürler. Ortakların şahsan sorumlu veya ek ödeme ile
yükümlü olan kooperatiflerde denetçiler, ortaklar listesinin usulüne uygun olarak tutulup
tutulmadığını da incelemek zorundadırlar.
Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler.Denetçilerin
istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi esaslara göre düzenlendiği ve istenilen
her konu hakkında bilgi verilir.
Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin dikkatini çekmeye ve açıklama
yapılmasını istemeye yetkilidirler.
2. Rapor düzenlenmesi:
Madde 67 – Denetçiler her yıl yazılı bir raporla beraber tekliflerini genel kurula
sunmaya mecburdurlar.
Denetçiler, görevleri çerçevesinde işlerin yürütülmesinde gördükleri noksanlıkları,
kanun veya anasözleş meye aykırı hareketleri bundan sorumlu olanların bağlı bulundukları
organa ve gerekli hallerde aynı zamanda genel kurula haber vermekle yükümlüdürler.
Denetçiler yönetim ve genel kurul toplantılarına katılırlar. Ancak, yönetim kurulunda
oy kullanamazlar.
3. Sır saklama yükümlülüğü:
Madde 68 – Denetçiler, görevleri sırasında öğrendikleri ve açıklanmasında
kooperatifin veya ortakların şahısları için zarar umulan hususları kooperatif ortaklarına ve
üçüncü şahıslara açıklayamazlar.
III- Dış denetim:
Madde 69 – (Başlığı ile Birlikte Değişik:21/10/2021-7339/9 md.)
Ticaret Bakanlığı tarafından çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate
alınarak belirlenen kooperatif ve üst kuruluşları dış denetime tabidir. Dış denetim finansal
tabloların denetim idir. Yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu içinde yer alan finansal
bilgilerin, denetlenen finansal tablolar ile tutarlı olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp
yansıtmadığı da dış denetimin kapsamı içindedir.
Dış denetim genel kurulca alınan karar doğrultusunda;
a) Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından
yetkilendirilen bağımsız denetçiler,
b) 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli
Mali Müşavirlik Kanununa tabi meslek mensupları,
c) İlgili Baka nlıkça dış denetimle yetkilendirilen, bağlı olunan merkez birlikleri veya
merkez birliği kurulamamışsa bağlı olunan birlikler,
tarafından yapılabilir.
İlgili Bakanlıkça dış denetimle yetkilendirilen birlik ve merkez
birlikleri 13/1/2011 tarihli ve 6102 say ılı Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre
bağımsız denetime tabidir.
Dış denetim yapacak denetçiler ile denetim yetkisi verilen birlik ve merkez birliğinin
denetimle görevlendirilen personeli, görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı, fiillerinin
niteliğine göre 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kamu görevlilerine ait
hükümleri uyarınca cezalandırılır.
Dış denetim ve bu denetimi yapacak denetçiler hakkında da 65 inci maddenin altıncı,
yedinci ve sekizinci fıkraları uygulanır.
Bu madde ve 65 inci madde kapsamında yapılacak denetime ilişkin usul ve esaslar,
denetçilerin nitelikleri, uyacakları etik ilkeler, görev ve yetkileri, seçilmeleri, görevden
alınmaları veya ayrılmaları, denetimin ve denetim raporlarının içeriği ve rap orun genel kurula
sunulması ile üst kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin hususlar ilgili bakanlıkların görüşü
alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
ALTINCI BÖLÜM
Kooperatif Birlikleri, Kooperatifler Merkez Birlikleri,
Türkiye Milli Kooperatifler Birliği ve Danışma Kurulu
Görev ve sorumluluk:
Madde 70 – Kooperatiflerin müşterek menfaatlerini korumak, amaçlarını
gerçekleştirmek için iktisadi faaliyette bulunmak, faaliyetlerini koordine etmek ve
denetlemek, dış memleketlerle olan münasebetlerini düzenlemek, kooperatifçiliği geliştirmek
ve eğitim yapmak, kooperatifçilik konularında tavsiyelerde bulunmak gibi hizmetlerin yerine
getirilmesi için, Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye Milli
Kooperatifler Birliği kurulur.
Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği Yönetim Kurulu üyeleriyle memurları haklarında 62 nci madde hükmü uygulanır.
Yükümlülük:
Madde 71 – Birliklere katılan kooperatifin ortakların a, birliğe girmekle kanun veya
kendi kooperatiflerin anasözleşmesindeki yükümlülüklerden fazlası yüklenemez.
A) Kooperatif birlikleri:
Madde 72 – Konuları aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olan 7 veya daha çok
kooperatif tarafından birlikler kurulabileceği anasözleşmelerinde tesbit edilebilir.
Bu birlikler kooperatif şeklinde kurulur.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/17 md.) İlgili bakanlık tarafından bölgeler belirlendiği
takdirde, bu bölgelerde aynı çalışma konularına sahip birden fazla kooperatif birliği
kurulamaz.
(Ek dördüncü fıkra:21/10/2021 -7339/10 md.) Kooperatifler, kooperatif birliklerine;
kooperatif birlikleri de merkez birliğine ortak olmadığı takdirde, kamu kaynaklarından
desteklenen kredilere kefalet sağlayamaz ve kamu kaynaklı tarımsal desteklemeler e aracılık
yapamaz. Bu kapsamdaki başvurularda; birlikler kooperatifleri, merkez birliği de birlikleri
ortaklığa kabulden kaçınamaz.
1. Genel kurul:
Madde 73 – Kooperatif birliklerinin en yetkili organı anasözleşmede aksine hüküm
bulunmadığı takdirde kooperatif temsilcilerinden teşekkül eden genel kuruldur.
Yönetim kurulu üyelerinin temsilci seçilmesi mümkündür.
2. Yönetim kurulu:
Madde 74 – Birlik yönetim kurulu, birlik genel kuruluna dahil temsilciler arasından
seçilir.
Yönetim kuruluna seçilecek üyeler in aynı kooperatifin temsilcilerinden olmaması
şarttır.
3. Denetim ve eğitim:
Madde 75 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/18 md.)
Kooperatif merkez birlikleri kendisine bağlı birlik ve kooperatifleri denetler ve
bunların eğitim ve öğretim ihtiyaçlarını karşılar . Merkez birliği kuruluşu tamamlanmadığı
hallerde, birlikler kendisine bağlı kooperatifleri denetler. Üst kuruluşlarca yapılan denetim
sonuçları ilgili bakanlığa bildirilir.
Kooperatif ve Üst kuruluşları, Üst kuruluşunun tespit edeceği esaslara göre,
kendilerine yönelik denetim ve eğitim hizmetlerine ait giderlere iştirak ederler.
B) Kooperatifler merkez birlikleri:
Madde 76 – Kooperatif birlikleri kendi aralarında kooperatif şeklinde merkez
birlikleri kurabilirler.
Merkez birliklerinin genel kurulları bu birliğe dahil kooperatifler birliklerinin genel
kurulları tarafından seçilecek temsilcilerden kurulur.
Kooperatifler birliklerinin yönetim kurulları üyeleri merkez birlikleri genel kurullarına
üye seçilebilirler.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/19 md.) Aynı çalışma konularına sahip kooperatif birlikleri
birden fazla kooperatif merkez birliği kuramazlar.
C) Türkiye Milli Kooperatifler Birliği:
Madde 77 – Birlikler veya merkez birlikleri kooperatif şeklinde Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğini kurabilirler. (Ek cümle : 8/3/2011 -6172/21 md.) Sulama Birlikleri
Kanunu ile 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununa göre
kurulmuş birlik ve merkez birlikleri de Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine üye olabilirler.
Katılma şartları, Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Anasözleşmesinde belirtilir.
Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Genel Kurulu bu Birliğe dahil birlikler ve merkez
birlikleri genel kurullarınca seçilecek temsilcilerden kurulur. Bu Kurulun kooperatif, birlik ve
merkez birlikleri yönet im kurullarından teşkil olunacağı anasözleşme ile hüküm altına
alınabilir.
D) Temsilcilerin belirtilmesi:
Madde 78 – Birlikler, merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği
Anasözleşmelerinde bunların genel kurullarını teşkil edecek kooperatif ler, birlikler ve merkez
birlikleri temsilcilerinin adedi, ortak sayısına göre 5 kişiyi geçmemek üzere belirtilir.
Madde 79 – Birlikler Milli Kooperatifler Birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği Anasözleşmelerini bu kanun hükümlerine göre hazırlarlar.
E) Danışma Kurulu:
Madde 80 – Türkiye Milli Genel Kooperatifler Birliği Genel Yönetim Kurulu ile
Devlet Planlama Teşkilatı, Ticaret, Tarım,Maliye, Köy İşleri, İmar ve İskan, Milli Eğitim ve
Sanayi Bakanlıkları, kooperatifleri finanse eden bankalar ve Türkiye Kooperatifçilik
Kurumunun birer mümessilinin iştirakiyle "Türkiye Kooperatifleri Danışma Kurulu" kurulur.
Bu kurulun görev ve yetkileri çalışma şekil ve şartları Cumhurbaşkanınca çıkarılan
yönetmelikle tespit olunur.13
YEDİNCİ BÖLÜM
Kooperatiflerin Dağılması
A) Dağılma sebepleri:
Madde 81 – (Değişik: 6/10/1988 - 3476/20 md.)
Kooperatif:
1. Anasözleşme gereğince,
2. Genel Kurul kararı ile,
3. İflasın açılmasıyla,
4. Kanunlarda öngörülen diğer hallerde, ilgili bakanlığın mahkemeden alacağı kar ar
üzerine,
5. Diğer bir kooperatifle birleşmesi veya devralınması suretiyle,
6. Üç yıl olağan genel kurulunu yapmaması halinde,
7. Amacına ulaşma imkanının bulunmadığının ilgili Bakanlıkça tespiti halinde
mahkemeden alacağı kararla,
Dağılır.
(Değişik biri nci cümle:21/10/2021 -7339/11 md.) Yapı
kooperatifleri, anasözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip
konutların ve/veya işyerlerinin ortaklar adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılır ve
dağılır. (Değişik ikinci cümle:21/1 0/2021-7339/11 md.) Ancak tescil işleminden sonra
usulüne uygun şekilde anasözleşme değişikliği yapılarak kooperatifin amacının değiştirilmesi
halinde dağılmaya ilişkin hüküm uygulanmaz. (Ek cümle:3/6/2010 -5983/2 md.) Amacına
ulaşılarak dağılma sürecine gi rmiş olan kooperatiflerden çıkan veya çıkarılan ortağın konutu
veya işyeri çıkma veya çıkarılma sebebiyle geri alınamaz; ancak, bu eski ortaklar daha sonra
oluşabilecek tasfiye masraflarına katılırlar. Konut kooperatiflerinde yapı kullanma izninin
alınmasını müteakip en geç bir yıl içinde ortakların Kat Mülkiyeti Kanununa göre ferdi
münasebet işleri sonuçlandırılır.
Mahkemece veya genel kurulca tasfiye memurları seçilmediği takdirde tasfiye işlerini
yönetim kurulu yapar, Tasfiye kurulu üyelerine, atamayı ya pan merci tarafından tespit
edilecek miktarda ücret ödenir.
13 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 57 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Ticaret Bakanlığınca
hazırlanacak bir tüzükle” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle” şeklinde değiştirilmiştir.
Anasözleşme ile özel bir nisap belirlenmemiş ise, tasfiye halinde kooperatiflerin genel
kurul toplantılarında nisap aranmaz. Kararlar oy çokluğu ile verilir.
Tasfiye kurulunun görevleri anasözleşmede gösterilir,
Tasfiye kurulu üyeleri, tasfiye işlerinin biran önce bitirilmesi için çalışmakla
yükümlüdür.
56 ncı maddenin 1 inci fıkrasının 3 üncü bendi ile 62 nci madde hükümleri tasfiye
kurulu üyeleri hakkında da uygulanır.
B) Ticaret siciline bildirme:
Madde 82 – İflastan gayrı hallerde kooperatifin dağılması, yetkili organlar tarafından
Ticaret Siciline tescil ile ilan ettirilir. Yetkili organların kimler olacağı Anasözleşmede
gösterilir.
C) Tasfiye mamelekin paylaştırılması:
Madde 83 – Tasfiye haline giren kooperatifin bütün borçları ödendikten ve ortak pay
bedelleri geri verildikten sonra kalan mallar ancak Anasözleşmede bu husus öngörülmüş
olduğu takdirde, ortaklar arasında paylaştırılır.
Anasözleşmede başka bir hal tarzı kabul edilmiş olmadıkça paylaştırma, dağılma
anında kayıtlı ortaklar veya hukuki halefleri arasında eşit olarak yapılır.
Ortaklara paylaştırma yapılacağına dair Anasözleşmede açıklama olmadığı takdirde
tasfiye neticesinden arta kalan miktar, kooperatifleşme amacına uygun olarak h arcanmak
üzere Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine bırakılır.
(Son fıkra mülga: 21/2/2001 - 4629/1 md.)
D) Birleşme suretiyle dağılma:
Madde 84 – Bir kooperatif bütün aktif ve pasifleriyle diğer bir kooperatif tarafından
devralınmak suretiyle dağıldığı takdirde aşağıdaki hükümler uygulanır:
1. Devralan kooperatifin yönetim kurulu, dağılan kooperatifin tasfiye hakkındaki
hükümlere göre alacaklarını bildirmeye çağırır.
2. Dağılan kooperatifin mameleki, borçları tediye veya teminata bağlanıncaya kadar
ayrı olarak idare edilir. Yönetimi devralan kooperatifin yönetim kurulu üyeleri üzerine alır.
3. Devralan kooperatifin yönetim kurulu üyeleri alacaklılara karşı yönetimin ayrı
olarak yürütülmesinden şahsan ve zincirleme sorumludurlar.
4. Mameleki ayrı olarak yö netildiği süre içinde, dağılan kooperatife karşı açılacak
davalara dağılmadan önceki yetkili mahkeme bakar.
5. Dağılan kooperatif alacaklılarının devralan kooperatif ve onun alacaklıları ile olan
münasebetlerinde, devralınan mallar aynı süre içinde dağılan kooperatife ait sayılır. Devralan
kooperatifin iflası halinde ise bu mallar ayrı bir masa teşkil eder. Gerekirse yalnız dağılan
kooperatifin borçlarının ödenmesinde kullanılır.
6. Her iki kooperatifin mameleki, ancak dağılan kooperatifin malları üzerinde tasarruf
etmek caiz olduğu andan itibaren birleştirilebilir.
7. Kooperatifin dağılmasının tescili Ticaret Sicili memurluğundan istenir. Borçları
ödendikten veya teminata bağlandıktan sonra kooperatifin kaydı sildirilir.
8. Kooperatifin dağılmasının tescili ile ortakları da bütün hak ve borçları ile birlikte
devralan kooperatife katılmış olurlar.
9. Mameleki ayrı idare edildiği sürece dağılan kooperatifin ortakları yalnız onun
borçları için ve o zamana kadar sorumluluklarının bağlı olduğu esaslar dairesinde takip
olunabilirler.
10. Aynı süre esnasında, dağılan kooperatifin ortaklarının sorumlulukları veya ek
ödeme yükümlülükleri birleşme neticesinde hafiflemeye uğradığı ölçüde, bu hafifleme
dağılan kooperatifin alacaklılarına karşı ileri sürülemez.
11. Birleşme neticesinde dağılan kooperatifin ortakları için şahsi sorumluluk veya ek
ödeme yükümlülüğü doğduğu veya ağırlaştığı taktirde birleşme kararı, ancak bütün ortakların
3/4 ünün çoğunluğu ile verilebilir. Sorumluluğa ve ek ödeme yükümlülüğüne mütedair
hükümler birleşme kararına katılmamış olan ve bundan başka kararın ilanı tarihinden
başlamak üzere üç ay içinde kooperatiften çıkacağını bildiren ortaklara uygulanmaz.
E) Bir kamu tüzel kişiliği tarafından devralınmak:
Madde 85 – Bir kooperatifin varlığı, bele diye, ekonomik bir Devlet kuruluşu, kamu
müessesesi veya kamuya yararlı dernek veya cemiyetler tarafından da devralınabilir. Bu
takdirde genel kurulca alınacak kararın dağılmaya ait hükümlere göre tescil ve ilan ettirilmesi
gerekir.
Bu gibi kooperatif varl ığının, Devlete ait ekonomik kuruluş veya herhangi bir
ekonomik kuruluş veya herhangi bir dernek veya cemiyet tarafından devralınması hallerinde
genel kurul tasfiye yapılmamasına karar verebilir.
Devir kararının ilan edildiği tarihten itibaren kooperatifin aktif ve pasifi devralana
intikal etmiş olur. Dağılan kooperatifin adı ticaret sicilinden sildirilir. Bu husus ayrıca ilan
ettirilir.
Birleşen müessese ile kooperatifin alacaklılarından her biri ilan tarihinden itibaren üç
ay içinde yetkili mahkemeye başv urmak suretiyle birleşmeye itiraz edebilir. İtiraz hakkından
vazgeçilmedikçe yahut bu husustaki itirazın reddine dair mahkemece verilen karar
kesinleşmedikçe veyahut mahkemece takdir edilecek teminat, müessese veya kooperatif
tarafından verilmedikçe birleşme hüküm ifade etmez.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Ticaret Bakanlığının Görev ve Yetkileri
A) Genel olarak Bakanlığın görev ve yetkileri:
Madde 86 – Ticaret Bakanlığının kooperatifleri ilgilendiren başlıca görev ve yetkileri
şunlardır:
1. Kooperatiflere, kooperatif birliklerine, merkez birliklerine,Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğine kuruluş ve organizasyonlarında yol göstermek, öğütleriyle
yönetimlerinde ve çalışmalarında yardımcı olmak,
2. Kooperatifleri, birlikleri, merkez birliklerini ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğini
teftiş etmek, denetlemek veya denetlettirmek,
3. Kooperatiflerin, birliklerin, merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliğinin dağılmasını gerektiren sebepleri mahkemeye bildirmek,
4. Kooperatiflerin, bilhassa istihsale yarar lı kooperatiflerin kuruluşu, öncelikle
kredilenmesi ve memleket yararına faaliyette bulunmaları hususunda ilgili bakanlıklar ve
kuruluşlar nezdinde gerekli teşebbüsleri yapmak ve koordinatör olarak vazife görmek.
5. (Ek: 6/10/1988 - 3476/21 md.) Kooperatifler mevzuatının uygulanmasında ve
kooperatiflerle üst kuruluşlara yapılacak desteklemelerle ilgili kamu ve sosyal güvenlik
fonları konusunda düzenleyici tasarruflarda bulunmak.
B) Bakanlık temsilcileri ve kararların yürürlük şartı:
Madde 87 – (Başlığı ile Birlikte Değişik:21/10/2021-7339/12 md.)
Kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, merkez birliklerinin ve Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğinin, genel kurul toplantılarından en az onbeş gün önce ilgili Bakanlıktan
temsilci talebinde bulunması zorunludur.
Genel kurul toplantıları, Bakanlık temsilcisinin huzuru ile açılır ve devam eder.
Temsilci, toplantının kanunlara, anasözleşmeye ve gündeme göre yürütülmesine nezaret eder.
Genel kurul toplantı tutanağı ile toplantıya katılanların listesi temsilci tara fından imzalanır.
Temsilci, genel kurulda, kanun ve anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki
görüşünü tutanakta belirtir. Usulüne uygun talepte bulunulduğu halde, temsilci toplantıya
katılamaz ise ilan edilen saatten bir saat sonra toplantıya başlanır.
Bakanlık temsilcisinin nitelikleri, görevleri, yetkileri ve ücretinin ödenmesine ilişkin
esaslar ile temsilci görevlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar ilgili bakanlıkların görüşü
alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Bakanlık temsilcisinin ücreti,
ilgili kooperatif tarafından karşılanır. (Ek cümle:26/1/2023 -7435/2 md.) Bakanlık
temsilcilerine, (1200) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak
tutarı geçmemek üzere Ticaret Bakanlığınca belirlenen tutarda ücret net olarak ödenir.
C) Örnek anasözleşme hazırlanması:
Madde 88 – Ticaret Bakanlığı, kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif merkez
birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği için bu teşekküllerin mütalaasının da alınma k
kaydiyle örnek anasözleşmeler hazırlar, yapı kooperatifleri için bu görev Ticaret ve İmar ve
İskan Bakanlığınca müştereken kullanılır.
D) Muhasebe usulü ve defterler:
Madde 89 – (Değişik: 15/2/2018 -7099/9 md.) Kooperatiflerin, kooperatif
birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin
muhasebe usulleri ve mecbur olarak tutacakları defterler hakkında 13/1/2011 tarihli ve 6102
sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca çıkarılacak tebliğ ile belirlenir.
Vergi Usul Kanununun bu hususlarla ilgili hükümleri saklıdır.
E) Teftiş ve denetleme:
Madde 90 – (Değişik: 3/6/2010-5983/3 md.)
İlgili bakanlık; kooperatiflerin, kooperatif birlikle rinin, kooperatif merkez birliklerinin
ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere,
kooperatif kontrolörlerine veya denetim için görevlendirilecek olan personele denetlettirebilir.
(İptal ikinci fıkra: Anayas a Mahkemesi’nin 19/1/2012 tarihli ve E.: 2010/79, K.:
2012/9 sayılı Kararı ile.)
Birinci fıkradaki teşekküller, denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıkça verilecek
talimata uymak zorundadırlar. Yapılan denetimler sonucunda, kooperatiflerin, kooperatif
birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin ve
bunların iştiraklerinin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey yöneticilerinin, hukuka açıkça
aykırı eylem ve işlemlerinin tespit edilmesi durumunda, ilgili Bakanlık, kamu yararı ve
hizmet gerekleri dikkate alınarak gecikmesinde sakınca görülen hallerde ileride telafisi güç
veya imkansız zararlara yol açılmasının engellenmesi amacıyla bu kişilerin görevlerine
tedbiren son verebilir. Bu durumda ilgili Bakanlık, bir yıl içeri sinde olağanüstü genel kurul
toplantısının yapılması için gerekli tedbirleri alır.
Kooperatifler ve üst kuruluşlarına kredi veren kamu kurum ve kuruluşları ile
belediyeler ve ilgili bakanlıklar; verilen kredilerin açılış gayesine uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığını, plan ve projesine uygunluğu, teknik özellikleri ve kalite açısından
denetleyebilirler.
Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para
ve para hükmündeki kağıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defte r ve belgeleri istenildiğinde
müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi
kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda
bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda
bulunmakla yükümlüdürler.
Birinci fıkradaki teşekküller, ilgili Bakanlıkça teşekküle ilişkin olarak istenilen her
türlü bilgi, belge ve kayıtları, tanınan süre içinde tam olarak vermek zorundadır.
F) Teftiş ve denetleme ile görevlendirme:
Madde 91 – (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 -3476/24 md.) İlgili bakanlık;
kooperatif üst kuruluşlarını, ilgili müesseseleri ve bağımsız denetim kuruluşlarını denetleme
işleri için görevlendirebilir.
Bunlara mütaallik esaslar 90 ıncı madde g ereğince hazırlanacak Cumhurbaşkanınca
çıkarılan yönetmelikle belirtilir.14
DOKUZUNCU BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
A) Siyasi faaliyet yasağı:
Madde 92 – (Mülga: 12/6/1997-4274/1 md.)
B) Muaflıklar:
Madde 93 – 1. Kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri ve
Türkiye Milli Kooperatifler Birliği;
a) Birbirlerinden ve ortaklarından aldıkları faiz ve komüsyonlar ile ortaklarına kefalet
etmeleri dolayısiyle bunlardan aldıkları paralar, banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinden,
b) Her nevi defte rlerin ve anasözleşmelerin tasdiki ve açılış tasdiklerinde sayfalarının
mühürlenmesi her nevi harçtan ve Damga Vergisinden,
c) Kiraya verilmediği veya irat getirmiyen bir cihete tahsis edilmediği müddetçe sahip
oldukları gayrimenkul mallar üzerinden alınacak her türlü vergilerden,
d) Ortakların temlik edecekleri gayrimenkuller her türlü vergi ve harcından,
Muaftır.
e) 13 üncü madde gereğince verilecek bildiri Damga Vergisine, diğer harç ve
resimlere tabi değildir.
2. Gayrimenkullerin irtifak haklarının ve g ayrimenkul mükellefiyetinin kooperatiflere,
kooperatif birliklerine, kooperatif merkez birliklerine, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine
sermaye konulması halinde bunlar Emlak Alım Vergisi Kanununun 9 uncu maddesindeki
indirimli nispetten,
3. 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 199 sayılı Kanunla değişik 7 nci
maddesinin 16 ncı bendindeki esaslar dahilinde Kurumlar Vergisi muaflığından,
Faydalanırlar.
4. Kooperatifler, kooperatif birlikleri ve kooperatifler merkez birlikleri faaliyete geçen
üst kuruluş lara girmedikleri takdirde, bu maddenin 1 nolu fıkrasının (b) bendi ile 2 nolu
fıkrasından gayri fıkralarında yazılı muaflıklardan istifade edemezler.
5. (Ek:21/10/2021-7339/13 md.) Ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan ve kadın
emeğinin değerlendirilm esi amacıyla kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu
engellilerden oluşan kooperatiflerin, bu Kanun ve 6102 sayılı Kanun gereğince tescil ve ilana
14 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 57 nci maddesiyle, bu fıkrad a yer alan “tüzükte” ibaresi
“Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle” şeklinde değiştirilmiştir.
tabi işlemlerinden ücret alınmaz ve ilana tabi olanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde
ücretsiz o larak yayımlanır. Bu kooperatiflerden, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 24 üncü maddesi gereğince
odaya kayıt ücreti ve yıllık aidat ile aynı Kanunun 25 inci maddesinde tanımlanan munzam
aidat alınmaz.
C) Tanıtma ve eğitim hizmetlerini sağlıyacak fon:
Madde 94 – (Mülga: 21/2/2001-4629/1 md.)
D) Uyuşmazlıklar, hakem kurulları:
Madde 95 – Kooperatif organları ile kooperatifler, kooperatiflerle bağlı bulundukları
kooperatif birlikleri, koope ratif merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği
arasında iştigal konularına giren hususlardan dolayı çıkan anlaşmazlıklar, genel hükümler
saklı kalmak şartiyle anasözleşmelerinde öngörülen hakem kurullarınca da halledilebilir.
E) Saklı hükümler:
Madde 96 – 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu ile 2836
sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu hükümleri ve 7116 sayılı Kanunun yapı
kooperatiflerine ait hükümleri saklıdır. Şu kadar ki, yukarıda zikredilen kanunlarda açıklı k
olmıyan hallerde bu kanun hükümleri uygulanır.
Madde 97 – 2834 ve 2836 sayılı kanunlarla kurulan kooperatif ve kooperatif birlikleri,
kooperatif merkez birlikleri halinde teşkilatlanabilecekleri gibi Türkiye Milli Kooperatifler
Birliğine de girebilirler.
F) Anonim şirket hükümlerine atıf:
Madde 98 – Bu kanunda aksine açıklama olmıyan hususlarda Türk Ticaret
Kanunundaki Anonim şirketlere ait hükümler uygulanır.
G) Davaların niteliği ve muhakeme usulü:
Madde 99 – Bu kanunda düzenlenen hususlardan doğan h ukuk davaları, tarafların
tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın ticari dava sayılır.
Bu davalarda basit muhakeme usulü uygulanır.
H) Kaldırılan hükümler:
Madde 100 – Türk Ticaret Kanununun kooperatiflere ait 6 ncı faslını teşkil eden 485 -
502 nci maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
İlgili Bakanlık:
Ek Madde 1 – (Ek: 6/10/1988 - 3476/26 md.)
Bu Kanunda geçen Bakanlık isimleri "İlgili bakanlık" olarak değiştirilmiştir.
(Değişik ikinci fıkra: 3/6/2010 -5983/4 md.) İlgili bakanlık deyiminden, bu Kanun
kapsamındaki tarımsal amaçlı kooperatifler ve üst kuruluşları için Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı, yapı kooperatifleri ve üst kuruluşları için Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve diğer
kooperatifler ve üst kuruluşlar için ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığı anlaşılır.
Cezai sorumluluk:
Ek Madde 2 – (Ek: 6/10/1988 - 3476/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/340 md.)
1. 8 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına, 16 ncı maddenin beşinci fıkrasına,
24 üncü maddenin birinci fıkrasına, 46 ncı maddenin ikinci fıkrasına, 56 n cı maddenin ikinci
ve altıncı fıkralarına, 59 uncu maddenin dördüncü, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına,
62 nci maddenin ikinci fıkrası gereği sorumlulukları altında bulunan para, mal, defter, belge
ve diğer kooperatif varlıklarını teslim etmeyen v e 90 ıncı maddenin beşinci fıkrasına aykırı
hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve memurları ile
72 nci maddenin dördüncü fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif üst kuruluşlarının yönetim
kurulu üyeleri üç aydan iki yıla kadar hapis ve elli günden beşyüz güne kadar adlî para cezası
ile cezalandırılırlar.15
2. 45 inci maddenin birinci fıkrası gereği genel kurulu zamanında olağan toplantıya
çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile 2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 inci madden in
ikinci fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddenin ikinci fıkrasına ve 90 ıncı
maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim
kurulu üyeleri dokuz aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılırlar.16
3. 56 ncı maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarına, 66 ncı maddeye, 67 nci maddenin
birinci ve ikinci fıkralarına aykırı hareket eden ve ek 3 üncü maddeye aykırı uygulamaları
araştırmayan kooperatif ve üst kuruluşla rının denetim kurulu üyeleri bir aydan dokuz aya
kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar.17
15 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle bu bentte yer alan “üçüncü fıkrasına” ibaresi
“üçüncü ve dördüncü fıkralarına” şeklinde değişti rilmiş, bende “16 ncı maddenin beşinci fıkrasına,”
ibaresinden sonra gelmek üzere “24 üncü maddenin birinci fıkrasına, 46 ncı maddenin ikinci fıkrasına,” ibaresi
eklenmiş, bentte yer alan “altıncı fıkrasına” ibaresi “ikinci ve altıncı fıkralarına” şeklinde değiştirilmiş, bende
“fıkralarına” ibaresinden sonra gelmek üzere “, 62 nci maddenin ikinci fıkrası gereği sorumlulukları altında
bulunan para, mal, defter, belge ve diğer kooperatif varlıklarını teslim etmeyen” ibaresi, “memurları”
ibaresinden sonra gelm ek üzere “ile 72 nci maddenin dördüncü fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif üst
kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri” ibaresi eklenmiştir.
16 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle bu bentte yer alan “Genel kurulu” ibaresi “45
inci maddenin birinci fıkrası gereği genel kurulu zamanında” şeklinde, “altı” ibaresi “dokuz” şeklinde
değiştirilmiştir.
17 21/10/2021 tarihli ve 7339 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle bu bentte yer alan “66 ve 67 nci maddeye
aykırı hareket eden” ibaresi “66 n cı maddeye, 67 nci maddenin birinci ve ikinci fıkralarına aykırı hareket eden
ve ek 3 üncü maddeye aykırı uygulamaları araştırmayan” şeklinde, “altı” ibaresi “dokuz” şeklinde
değiştirilmiştir.
4. (Ek:21/10/2021-7339/14 md.) Ek 5 inci maddenin ikinci fıkrasına ve bu madde
kapsamında çıkarılan yönetmelikte belirlen en yükümlülüklere aykırı hareket eden yönetim
kurulu üyelerinin her biri, her bir yükümlülük için ayrı ayrı olmak üzere bin Türk lirası idari
para cezası ile cezalandırılır. Aynı denetim kapsamında aynı kişiye verilebilecek idari para
cezalarının toplam tutarı onbin Türk lirasını geçemez.
İlgili bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim ve denetim kurulu üyeleri
ile memurları hakkında görevlerine ilişkin olarak işledikleri suçlardan dolayı açılan kamu
davalarına katılma talebinde bulunabilir.
(Ek fıkra:21/10/2021 -7339/14 md.) Bu maddede öngörülen idari para cezaları ilgili
Bakanlık tarafından uygulanır. İlgili Bakanlık, bu yetkisini il müdürlüklerine devredebilir. Bu
Kanuna göre verilen idari para cezaları, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Ek Madde 3 – (Ek: 29/3/2011-6215/18 md.)
Kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve denetçileri; bu
kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının hissedarı oldukları şirketlerde, katıldıkları vakıflarda ve
diğer teşekküllerde yönetim kurulu üyesi veya denetçi olamazlar, personel olarak yahut başka
bir şekilde ücretli görev alamazlar.
Birinci fıkrada belirtilen diğer görevleri bulunmasına rağmen kooperatif ve üst
kuruluşlarında yönetim kurulu üyesi veya denetçi olar ak seçilenler, seçildikleri tarih itibariyle
diğer görevlerinden ayrılmak zorundadırlar. Bu görevlerinden ayrılmayanların yönetim kurulu
üyeliğine veya denetçiliğe seçilmelerine ilişkin işlemler hükümsüzdür. Seçildikten sonra
birinci fıkradaki diğer görevl eri edinen kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu
üyeleri ve denetçilerinin sonradan edindikleri görevlere ilişkin seçilme veya görevlendirme
işlemleri ile sözleşmeler de hükümsüzdür. Yönetim kurulu üyeliğine veya denetçiliğe seçilme
işlemleri bu şekilde hükümsüz olanların yerlerine yedekleri çağrılır.
Kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerinin fiilen bu
görevleri yürüttükleri dönemde; bunların eş ve ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımları, bu
kooperatifler ve ü st kuruluşları ile % 50’den fazla hissedarı oldukları şirketlerde, katıldıkları
vakıflarda ve diğer teşekküllerde yönetim kurulu üyesi veya denetçi olamazlar, personel
olarak veya başka bir şekilde ücretli olarak işe alınamazlar.
Bu madde hükümlerine aykırı uygulamalar denetçiler tarafından araştırılır.
Birinci fıkraya aykırı olarak görev yapmakta olanlar, bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren üç ay içerisinde bu görevlerinden sadece birisini tercih ederek diğerlerinden
ayrılırlar. Süresi içerisin de tercihte bulunmayanların seçilmiş oldukları kooperatif veya üst
kuruluşlarındaki yönetim kurulu üyeliği veya denetçilik görevleri dışındaki diğer görevlerinin
tamamı kendiliğinden sona erer.
Ek Madde 4 – (Ek: 20/2/2014-6525/9 md.) (Mülga:18/7/2021-7333/8 md.)
Kooperatif Bilgi Sistemi:
Ek Madde 5 – (Ek:21/10/2021-7339/15 md.)
Ticaret Bakanlığı tarafından tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik
hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezî veri tabanının yönetildiği Kooperatif Bilgi
Sistemi (KOOPBİS) kurulur.
Kooperatifin ticaret sicili kayıtlarının, finansal tablolarının, yönetim kurulu ve denetçi
raporlarının, genel kurul toplantı evrakının, ortakların kimlik, iletişim, pay ve ö demelerine
ilişkin bilgilerinin KOOPBİS’e işlenmesinden yönetim kurulu sorumludur.
İlgili Bakanlık ile kooperatif ve üst kuruluşları, görevleri ile sınırlı kalmak şartıyla,
ortakların ve ortak olmak için başvuranların kişisel verilerini KOOPBİS’te işlemeye ve
görüntülemeye yetkilidir. İlgili Bakanlık; denetim, istatistik üretme, hizmetlerde otomasyonu
artırma, ülke kooperatifçiliğinin geliştirilmesi ve kooperatif ortaklarının haklarının korunması
amacıyla sistemde işlenen verileri, kamu kurum ve kuruluşları na aktarabilir. Elde edilen
veriler 6698 sayılı Kanuna aykırı olarak kullanılamaz, aktarılamaz veya başka bir şekilde
işlenemez.
KOOPBİS’te tutulacak veriler ile elektronik ortamda sunulacak hizmetlerden
faydalanılmasına, bu sistem üzerinde işlenen kişisel verilerin aktarımı ile güvenliğin
sağlanmasına ve aydınlatma yükümlülüğünün ne şekilde yerine getirileceğine ilişkin usul ve
esaslar ilgili bakanlıklar ile Kişisel Verileri Koruma Kurumunun görüşü alınarak Ticaret
Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Geçici Hüküm:
Geçici Madde 1 – (24/4/1969 - 1163 sayılı Kanunun kendi numarasız geçici
maddesi olup teselsül için numaralandırılmıştır; Değişik: 16/11/1971 - 1496/1 md.)
Halen kuruluş ve faaliyette bulunan kooperatifler sözleşmelerini üç se ne içinde bu
kanun hükümlerine intıbak ettirmek zorundadırlar. Bu hususa riayet etmiyen kooperatifler
dağılmış sayılırlar. Kanunen tasfiye ile vazifelendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan
başlıyarak iki ay içinde tasfiyeye geçilmediği takdirde Ticaret Bakanlığı veya Hazine
tarafından mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.
Anasözleşmelerini bu kanuna intıbak ettirmek için kooperatiflerin yapacakları genel
kurullar, olağan genel kurulların usul ve çoğunluğuna göre toplanır ve karar verilir.
Geçici Madde 2 – (Ek: 8/6/1981 - 2475/2 md. ile gelen geçici md. hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Bu Kanunun yayımından önce kurulmuş bulunan ve Kamu Kuruluşlarından kredi alan
yapı kooperatiflerinin anasözleşmelerindeki 1163 sayılı Kooparatifler Kanununun bu Kanunla
değişik 52 nci maddesine aykırı hükümler, herhangi bir işlem yapılmaksızın anılan maddeye
göre düzeltilmiş sayılır.
Geçici Madde 3 – (Ek: 3/6/2010-5983/5 md.)
1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 1 inci maddesi uyarınca Sanayi ve Ticaret
Bakanlığınca yapı kooperatifleri ve üst kuruluşları ile ilgili başlatılmış veya planlanmış iş ve
işlemler ile bunlara dair her türlü hak, yetki ve görevler Bayındırlık ve İskan Bakanlığına
devredilmiştir. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Sanayi v e Ticaret Bakanlığınca başlatılmış
veya planlanmış iş ve işlemleri yürütmeye, bunlar hakkında yeni iş ve işlemler yapmaya,
gerekli görülenleri tasfiye etmeye yetkilidir.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı; Kooperatifler Kanununun ek 1 inci maddesi uyarınca
yapılan iş ve işlemlerden dolayı Sanayi ve Ticaret Bakanlığının taraf olduğu işlemlerde ve
sözleşmelerde taraf olur ve bu Bakanlık leh ve aleyhine açılmış ve bu maddenin yürürlüğe
girmesinden önce bu Bakanlık tarafından yapılmış olan iş ve işlemler sebebiyle açılacak olan
davalarda kendiliğinden taraf sıfatını kazanır.
Bu madde ile devredilmesi öngörülen her türlü işleme ilişkin evrak ile dava dosyaları
ve sair malzemenin devri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca
müştereken belirlenecek usul ve esaslara göre gerçekleştirilir.
Geçici Madde 4 – (Ek: 3/6/2010-5983/5 md.)
Bayındırlık ve İskan Bakanlığının personel ve teşkilat yapısı, yapı kooperatifleri ile
ilgili olarak bu Kanun ile verilen görevleri yürütmeye hazır hâle getirilinceye kadar, hizmetine
ihtiyaç duyulan personel, her türlü özlük hakları saklı kalmak kaydıyla Sanayi ve Ticaret
Bakanlığınca, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı emrinde bu maddenin yürürlük tarihinden
itibaren bir yıl süre ile geçici olarak görevlendirilir.
Geçici Madde 6 – (Ek:21/10/2021-7339/16 md.)
Bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişiklikler uyarınca hazırlanacak
yönetmelikler, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde çıkarılır.
Geçici Madde 7 – (Ek:21/10/2021-7339/17 md.)
55 inci ve 65 inci maddelerin üçüncü fıkraları bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte
görevde bulunan yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler için yapılacak ilk seçimlere kada r
uygulanmaz. Mezkûr fıkralarda yer alan dokuz aylık süre 31/12/2022 tarihine kadar seçilecek
yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler için bu tarihten itibaren başlar.
Geçici Madde 8 – (Ek:21/10/2021-7339/18 md.)
KOOPBİS, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde kurulur. İlgili
bakanlıklar, sistemin kurulum sürecinde kendi sistemlerindeki verileri aktarmakla,
uygulamaya geçtikten sonra da kooperatif ve üst kuruluşlarınca yapılan veri girişlerini takip
etmekle sorumludurlar.
(Değişik cümle:26/1/2023-7435/2 md.) Kooperatif ve üst kuruluşları yönetim kurulu
üyeleri, kooperatifin; ticaret sicili kayıtlarını, fınansal tablolarını, yönetim kurulu yıllık
faaliyet raporlarını, genel kurul toplantı evrakını, ortaklarının kimlik, iletişim, pay ve
ödemelerine ilişkin bilgilerini KOOPBİS’in kurulmasını müteakip bir yıl
içinde KOOPBİS’e aktarmakla yükümlüdür. (Ek cümle:26/1/2023 -7435/2 md.) Bu süre
Ticaret Bakanlığınca altı aya kadar uzatılabilir. (Ek cümle:23/5/2024-7511/1 md.) Buna
rağmen geçiş sürecinin tamamlanamadığının tespit edilmesi halinde Ticaret Bakanlığınca
birer yıl olmak üzere iki defa daha süre uzatımı yapılabilir. Bu süreçte kooperatifler ve üst
kuruluşları, genel kurul toplantısına katılma hakkını haiz ortakları gösteren listeleri bu madde
yürürlüğe girmeden önceki hükümlere göre almaya devam ederler.
Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen
kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim k urulu üyeleri, ek 2 nci maddenin birinci fıkrasının
(4) numaralı bendi uyarınca idari para cezası ile cezalandırılırlar.
(Ek fıkra:23/5/2024-7511/1 md.) Bu süre sona erinceye kadar kooperatif ve üst
kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve memurları hakkında, 24 üncü ve ek 5 inci
maddelerde yer alan KOOPBİS yükümlülüğüne aykırı davranmaları nedeniyle ek
2 nci maddenin birinci fıkrasının (1) ve (4) numaralı bentlerinde yer alan hükümler
uygulanmaz.
Geçici Madde 9 – (Ek:21/10/2021-7339/19 md.)
Kooperatifler ve üst kuruluşları, anasözleşmelerini en geç beş yıl içinde bu Kanun
hükümlerine intibak ettirmek zorundadır. Anasözleşmelerini intibak ettirmeyen kooperatif ve
üst kuruluşları dağılmış sayılır. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş kimseler tarafından
dağılmadan başlayarak iki ay içinde tasfiye işlemlerine geçilmemesi halinde, kooperatif ve üst
kuruluşun ortakları ya da alacaklıları tarafından mahkemeden iki yıl içinde tasfiye memuru
atanması istenebilir.18
Anasözleşmeler intibak ettirilinceye kadar, mevcut anasözleşmelerin bu Kanuna aykırı
olmayan hükümleri uygulanır.
Anasözleşmelerini bu Kanuna intibak ettirmek için kooperatifler ve üst kuruluşlarının
yapacakları genel kurulları, olağan genel kurulların usul ve çoğunluğuna göre toplanır ve
karar verir.
Geçici Madde 10 – (Ek:21/12/2021-7346/3 md.)
18 23/5/2024 tarihli 7511 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile bu fıkra nın birinci cümlesinde yer alan
“üç” ibaresi “beş” şeklinde değiştirilmiştir.
72 nci maddenin dördüncü fıkrasın ın birinci cümlesi hükmü kamu kaynaklı tarımsal
desteklemelere aracılık yapan kooperatifler hakkında 1/1/2024 tarihinden itibaren uygulanır.
Geçici Madde 11 - (Ek:10/6/2022-7410/2 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin
16/2/2023 tarihli ve E.: 2022/126, K.: 2023/29 sayılı Kararı ile.)
İ) Yürürlüğe girme:
Madde 101 – Bu kanun yayımlandığı tarihten 3 ay sonra yürürlüğe girer.
I) Kanunu yürütecek makam:
Madde 102 – Bu kanun hükümlerini Bakanlar kurulu yürütür.
24/4/1969 TARİH VE 1163 SAYILI KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER:
1 – 6/10/1988 tarihli ve 3476 sayılı Kanunun Geçici Maddeleri:
Geçici Madde 1 – Unvanlı 1 inci maddede belirlenen esasa uymayan kooperatifler ve
üst kuruluşları, anasözleşme değişikliği yapmak suretiyle unvanlarını altı ay içinde bu Kanuna
uygun hale getirerek tescil ettirmek zorundadırlar.
Bu Kanunun 14 üncü maddesiyle değiştirilen 56 ncı maddenin birinci fıkrasının (2)
numaralı bendine göre, aynı türde birden fazla kooperatifte yönetim kurulu üyesi olanlar,
Kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 3 ay içerisinde bu üyeliklerinden yalnız birini tercih
ederek diğerlerinden ayrılırlar.
Geçici Madde 2 – Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce tüzelkişilik kazanmış olan
kooperatif üst kuruluşları bu Kanun hükümlerine göre kurulmuş sayılır.
Geçici Mad de 3 – Halen kurulmuş ve faaliyette bulunan kooperatifler,
anasözleşmelerini iki yıl içerisinde bu Kanun hükümlerine intibak ettirmek zorundadırlar. Bu
hususa riayet etmiyen kooperatifler dağılmış sayılır. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş
kimseler tara fından dağılmadan başlıyarak iki ay içerisinde tasfiyeye geçilmediği takdirde,
ilgili bakanlık veya Hazine tarafından mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.
Anasözleşmelerini bu Kanuna intibak ettirmek için kooperatiflerin yapacakları genel
kurullar, olağan genel kurulların usül ve çoğunluğuna göre toplanır ve karar verirler.
1163 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO
Değiştiren
Kanunun/KHK’nin veya
İptal Eden Anayasa
Mahkemesi Kararının
Numarası
1163 sayılı Kanunun
değişen veya iptal edilen
maddeleri
Yürürlüğe Giriş
Tarihi
1496 Geçici Madde 10/8/1971
2475 52, Geçici Madde 10/6/1981
3381 19 25/6/1987
3476
Ek Madde 2’nin dördüncü
bendinin ikinci fıkrası 25/4/1989
Diğer hükümleri 25/10/1988
4274 92, Ek Madde 2 17/6/1997
4363 19 2/6/1998
4629 83, 94
1/1/2002 tarihinden
geçerli olmak üzere
3/3/2001
5146 1, 9 7/5/2004
5728 25, 56, 62, Ek Madde 2 8/2/2008
5983 48, 81, 90 13/6/2010
6172
Ek Madde 1, Geçici Madde
3, Geçici Madde 4 13/12/2010
77 22/3/2011
6215 Ek Madde 3 12/4/2011
6525 Ek Madde 4, Geçici Madde
5 27/2/2014
7033 45 1/7/2017
7099 2, 61, 89 10/3/2018
7101 63 15/3/2018
KHK/700 19, 80, 87, 91
24/6/2018 tarihinde
birlikte yapılan Türkiye
Büyük Millet Meclisi
ve Cumhurbaşkanlığı
seçimleri sonucunda
Cumhurbaşkanının
andiçerek göreve
başladığı tarihte
(9/7/2018)
7333 Ek Madde 4, Geçici Madde
5 28/7/2021
7339
8, 19, 24, 45, 55, 56, 62,
65, 69, 72, 81, 87, 93, Ek
Madde 2, Ek Madde 5,
Geçici Madde 6, Geçici
Madde 7, Geçici Madde 8,
26/10/2021
Geçici Madde 9
7346 Geçici Madde 10
26/10/2021 tarihinden
itibaren geçerli olmak
üzere yayımı tarihinde
(25/12/2021)
7410 Geçici Madde 11 15/6/2022
7435 87, Geçici Madde 8 1/2/2023
Anayasa Mahkemesinin
16/2/2023 Tarihli ve E:
2022/126, K: 2023/29 Sayılı
Kararı
Geçici Madde 11 9/3/2023
7418 6 1/4/2023
7511
Geçici Madde 8
26/4/2024 tarihinden
itibaren uygulanmak
üzere yayımı tarihinde
(29/5/2024)
Geçici Madde 9 29/5/2024