Tebliğler · Resmî Gazete: 2012-03-21
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/41080
İTHALATTA
HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ
(TEBLİĞ
NO: 2012/6)
BİRİNCİ
BÖLÜM
Genel
Bilgi ve İşlemler
MADDE 1 – (1)
26/7/2006 tarihli ve 26240 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız
Rekabetin Önlenmesine İlişkin 2006/20 sayılı Tebliğ (2006/20 sayılı Tebliğ) ile
Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) menşeli 8415.10.90.00.00 gümrük tarife istatistik
pozisyonu (GTİP) altına kayıtlı “yalnız duvar tipi split klimalar”,
8415.90.00.90.11 GTİP altına kayıtlı “yalnız duvar tipi split klimaların dış
üniteleri (değişken soğutucu debili split klima sistemleri dış ünitesi hariç)”
ile 8415.90.00.90.12 GTİP altına kayıtlı “yalnız duvar tipi split klimaların iç
üniteleri”nin ithalinde CIF bedelin %25’i oranında dampinge karşı önlem
yürürlüğe konulmuştur.
(2) Mevcut önlem, yürütülen önlemlerin etkisiz
kılınması soruşturmaları ile İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin
2009/6 sayılı Tebliğ ile Malezya’ya, 2011/3 sayılı Tebliğ ile ise Endonezya,
Filipinler, Pakistan ve Vietnam’a teşmil edilmiştir.
(3) ÇHC menşeli bahse konu klimalar ile iç ve dış
ünitelerine yönelik mer’i önlemin yürürlük süresinin bitiminden önce,
24/12/2010 tarihli ve 27795 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız
Rekabetin Önlenmesine İlişkin 2010/30 sayılı Tebliğ ile yerli üretim dalının
önleme konu ürün ve ülke kapsamında bir nihai gözden geçirme soruşturması
açılması talebinde bulunabileceği ilan edilmiştir.
(4) Yerli üretim dalını temsilen, Arçelik-LG Klima San.
ve Tic. A.Ş. (Arçelik-LG), Türk Demir Döküm Fabrikaları A.Ş. (Demirdöküm) ile
Vestel Beyaz Eşya San. ve Tic. A.Ş. (Vestel) bir nihai gözden geçirme
soruşturması açılması için Bakanlığımıza başvuruda bulunmuşlardır. 2/6/2011
tarihli ve 27952 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin
Önlenmesine İlişkin 2011/10 sayılı Tebliğ ile açılan nihai gözden geçirme
soruşturması T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) tarafından
yürütülerek tamamlanmıştır.
MADDE 2 – (1)
Bu Tebliğ; 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun,
20/10/1999 tarihli ve 99/13482 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi
Hakkında Karar ve 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik)
çerçevesinde yürütülen nihai gözden geçirme soruşturmasının sonuçlarını
içermektedir.
MADDE 3 – (1)
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 20 nci maddesi
uyarınca, şikayetin yerli üretim dalı adına yapıldığı ve bu bağlamda şikayetçi
üreticilerin yerli üretim dalını temsil ettiği anlaşılmıştır.
MADDE 4 – (1)
Soruşturma açılmasını müteakip, söz konusu ürünün yerli üreticilerine,
Bakanlıkça tespit edilen ithalatçılarına, ÇHC’de yerleşik ürünün bilinen
ihracatçılarına ve diğer bütün ihracatçıların da bilgilendirilmesi için ÇHC
Ankara Büyükelçiliğine ilgili soru formları, başvurunun gizli olmayan özeti ve
soruşturma açılış Tebliğine ulaşmalarını temin etmek için soruşturma açılışına
ilişkin bildirimde bulunulmuştur.
(2) Tarafların soru formunu yanıtlamaları için posta
süresi dahil 37 gün süre tanınmıştır. Tarafların süre uzatımı yönündeki makul
talepleri karşılanmıştır.
(3) Yerli üretim dalı, soruşturma süresi boyunca
Bakanlığımız ile işbirliği içinde olmuş ve gerektiğinde talep edilen ilave
bilgileri temin etmiştir.
(4) İthalatçı soru formunu doldurmaları için
kendilerine soruşturma açılışına ilişkin bildirimde bulunulan 30 ithalatçı
firmanın 16’sından yanıt alınmıştır.
(5) ÇHC’de yerleşik üretici/ihracatçı firmalardan Gree
Electric Appliances, Inc. of Zhuhai (Gree) ile GD Midea Air-Conditioning
Equipment Co., Ltd (Midea) firmaları soru formlarına cevap vermişlerdir.
(6) Soruşturmaya ilişkin tespit ve bilgileri içeren
“Nihai Bildirim Raporu” ilgili tarafların bilgisine sunulmuştur. Nihai Bildirim
Raporu’na ilişkin ÇHC’de yerleşik 1 adet üretici/ihracatçı firma ve 1 adet
sektörel temsilcinin yanı sıra 4 adet ithalatçı firma görüş bildirmiştir.
(7) Tarafların soruşturma boyunca ortaya koyduğu tüm
bilgi, belge ve görüşler incelenmiş, mezkûr görüşlerden mevzuat kapsamında
değerlendirilebilecek olanlarına bu Tebliğ’in ilgili bölümlerinde
değinilmiştir. Ayrıca, ilgili taraflardan alınan bilgi ve belgelerin gizli
olmayan nüshaları talep eden bütün ilgili tarafların bilgisine sunulmak üzere
hazır tutulmuştur.
MADDE 5 – (1)
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 21 inci maddesi
çerçevesinde yerli üreticilerden Arçelik-LG firmasının Gebze, Demirdöküm
firmasının Bozüyük, Vestel firmasının ise Manisa’daki üretim ve idari
tesislerinde yerinde doğrulama yapılmıştır.
MADDE 6 – (1)
Önlemin yürürlükten kalkması durumunda, dampingin ve zararın devamı veya
yeniden meydana gelmesinin muhtemel olup olmadığının değerlendirilmesine esas
teşkil etmek üzere, 1/1/2008-31/12/2010 tarihleri arası gözden geçirme dönemi
olarak alınmıştır.
İKİNCİ
BÖLÜM
Soruşturma
Konusu Ürün ve Benzer Ürün
MADDE 7 – (1)
Soruşturma konusu ürün, ÇHC menşeli 8415.10.90.00.00 GTİP’inde yer alan “duvar
tipi split klimalar (split klimalar)”, 8415.90.00.90.11 GTİP’inde yer alan
“duvar tipi split klimaların dış üniteleri” ile 8415.90.00.90.12 GTİP’inde yer
alan “duvar tipi split klimaların iç üniteleri”dir.
(2) Split klimalar iç ve dış ünitenin bakır borular ve
ara bağlantı kabloları ile bağlanıp set haline getirilmesiyle oluşturulan ve
genelde ev ve işyerlerinde kullanılan bir iklimlendirme ürünüdür. Dış ünite,
split klimaların, kapalı soğutma/ısıtma çevrimi oluşturulduğunda binanın dış
ortamında kalan ve içinde basaç (kompresör), ısı dönüştürücü (eşanjör), pervane
(fan) ve pervane motoru, vana grupları ve kontrol kutusu gibi bileşenleri
barındıran kısmıdır. İç ünite ise kapalı soğutma/ısıtma çevrimi
oluşturulduğunda binanın iç ortamında kalan, duvara askı sistemiyle asılan,
hava üfleyerek soğutma/ısıtma işlevi gören ve içinde ısı dönüştürücü,
elektronik kart, pervane ve pervane motoru gibi parçaları barındıran ünitedir.
(3) Split klimaların üretim süreci kısaca şu
şekildedir: Split klimaların üretimi ısı dönüştürücü üretimi, boyanacak
malzemelerin boyanması ve tüm parçaların bir araya getirilerek monte edilmesi
olmak suretiyle üç aşamalıdır. Isı dönüştürücü üretiminde öncelikle U
şeklindeki bakır borular fin adı verilen ince alüminyum şeritlere geçirilir ve
genişletme tezgâhında sabitlenir. Bu şekilde elde edilen dönüştürücünün ucunda
kalan yağ fırından geçirilerek buharlaştırılır ve basınçlı hava ile dışarı
atılır. Daha sonra C boru montajı yapılır ve bakır boruların içine azot gazı
basılır. Vakum testine götürülerek kaçak kontrolü yapılan dönüştürücüler montaj
bantlarına gönderilmek üzere stok alanına yerleştirilir. Boyama sürecinde
öncelikle boyanacak parçalar fosfatla kaplanır ve kataforez tankına sokulur.
Kataforez boyasının kuruması için fırına gönderilen parçalar daha sonra toz boya
kabinine girer ve tekrar fırına sokulur. Görüntü ve kalite kontrolü yapıldıktan
sonra boyanmış parçalar montaj bantlarına gönderilmek üzere stok alanına
yerleştirilir. Son olarak montaj işlemi gerçekleştirilerek klima üretimi
tamamlanır.
(4) Split klimaların genel çalışma prensibi şu
şekildedir: Belirli bir basınç altında bulunan sıvı haldeki akışkanı ilk olarak
basaç tarafından sıkıştırılmaktadır. Söz konusu sıkıştırma işlemi ısıveren
(ekzotermik) bir tepkime olup bu sırada ortaya çıkan sıcak hava bir pervane
vasıtası ile dış ortama atılmaktadır. Akışkanın basıncı bir genleşme kapakçığı
(valfi) yardımıyla düşürülmektedir. Bu işlem ısıalan (endotermik) bir tepkime
olup ortamdan ısı çekilmektedir. Bu sayede ortam havası soğutulmaktadır.
(5) Split klimalar, içerisinde kullanılan gazın
çeşidine (R22 ve R410A), ısıtma/soğutma kapasitesine (9, 12, 18, 24 kBTU),
içinde yer alan basacın özelliğine (on/off veya inverter) ve enerji
verimliliklerine göre sınıflandırılmaktadır. Öte yandan, sadece ortamı soğutan
özellikte olan klimalar olduğu gibi, ısı pompası gibi çalışarak bulunduğu
ortamı hem ısıtabilen hem de soğutabilen özellikte klimalar mevcuttur.
(6) Yerli üretim dalı tarafından imal edilen split
klimalar ile soruşturma konusu ülke menşeli klimaların benzer ürün olduğu
tespiti mevcut önleme esas soruşturmada (esas soruşturma) yapılmıştır. Bu
soruşturmada ise, fiziksel özellikler, ürün çeşitliliği, kullanım alanları,
tüketici algılaması ve dağıtım kanalları bakımından yerli üretici tarafından
üretilen ürün ile soruşturmaya konu ülke menşeli ürün arasında “benzer ürün”
tanımı açısından ayrım yaratan herhangi bir farklılığın ortaya çıktığına
ilişkin yeni bir bilgiye ulaşılmamıştır. Bu itibarla, bu soruşturmada, daha
önce 2006/20 sayılı Tebliğ’de yapılmış soruşturma konusu ürün ve benzer ürüne
yönelik tespitleri değiştirecek herhangi bir bulgu olmadığından, anılan
belirlemeler geçerliliğini sürdürmektedir.
(7) Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde
soruşturma konusu maddenin yukarıda belirtilen GTİP’ler dışında bir
sınıflandırma altında ithal edildiğine ilişkin herhangi bir bulgu
edinilmemiştir. Öte yandan, soruşturma konusu madde haricinde bir maddenin
mezkur GTİP’ler altında ithal edildiğine dair bir itirazda da bulunulmamıştır.
Ancak, soruşturma açıldığında “yalnız duvar tipi split klimaların iç ve dış
üniteleri” 8415.90.00.90.00 GTİP’i altından ithal edilirken, 30/12/2011 tarihli
ve 28158 sayılı Resmî Gazete’nin 1. Mükerrerinde yayımlanan 2011/2571 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca Türk Gümrük Tarife Cetvelinde yapılan
değişiklik sonucu, 8415.90.00.90.11 GTİP’i altından “yalnız duvar tipi split
klimaların dış üniteleri (değişken soğutucu debili split klima sistemleri dış
ünitesi hariç)”, 8415.90.00.90.12 GTİP’i altından ise “yalnız duvar tipi split
klimaların iç üniteleri” ithal edilmeye başlanmıştır.
(8) Soruşturma konusu eşya ile ilgili açıklamalar genel
içerikli olup uygulamaya esas olan GTİP ve karşılığı eşya tanımıdır. Bununla
beraber, soruşturma konusu eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde yer alan tarife
pozisyonunda ve/veya tanımında yapılacak değişiklikler bu Tebliğ hükümlerinin
uygulanmasına halel getirmez.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Maddi
Zararın Varlığı ve Devamı
MADDE 8 – (1)
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 35 inci maddesi
çerçevesinde önlemin yürürlükte olduğu dönemde, yerli üretim dalında zarar
durumu ve bu zararın devamına ilişkin incelemeler yapılmıştır.
MADDE 9 – (1)
Maddenin genel ithalatındaki eğilime bakmak için 2008-2010 döneminde önleme
tabi ürünün tüm ülkelerden gerçekleştirilen ithalat rakamları incelenmiştir. Bu
çerçevede, 2008 yılında 28.032 ton olan ithalatın 2009 yılında 10.426 tona
düştüğü, 2010 yılı sonunda ise az da olsa artarak 13.280 tona çıktığı
görülmektedir. Ürünün ithalatına değer olarak bakıldığında ise 2008 yılında
164.325.640 ABD Doları olan duvar tipi split klima ithalatının 2009 yılı
sonunda 74.298.973 ABD Doları seviyesine düştüğü ve 2010 yılında tekrar artarak
87.905.309 ABD Dolarına çıktığı görülmektedir. Maddenin genel ithalatının
ortalama birim fiyatlarına bakıldığı zaman ise ürünün bahse konu yıllar
itibariyle fiyatlarının sırasıyla 5,86 ABD Doları/Kg, 7,13 ABD Doları/Kg ve
6,62 ABD Doları/Kg olarak gerçekleştiği görülmektedir.
(2) Önleme tabi iç ve dış ünitelerin ithalatının gözden
geçirme döneminde takip edilebileceği GTİP olan 8415.90.00.90.00 altında
sınıflandırılan “diğer yerlerde kullanılan klima aksam ve parçaları”nın genel
ithalat rakamlarına bakıldığında ise aksam ve parça ithalatının klima
ithalatının seyrine benzer bir eğilim içinde olduğu görülmektedir. Buna göre,
2008 yılında 7.300 ton ve 118 milyon ABD Doları civarında olan ithalatın, 2009
yılında 4.500 ton ve 71 milyon ABD Doları civarına düştüğü, 2010 yılında ise
tekrar 7.300 ton civarına çıktığı fakat değer olarak 101 milyon ABD Doları
seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir.
MADDE 10 – (1)
ÇHC menşeli önleme tabi ürün ithalatının toplam ithalat içindeki payı ve birim
fiyatları incelenmiştir. Buna göre, 2008 yılında 13.616 ton olarak gerçekleşen
ithalatın, 2009’da 4.850 tona düştüğü, 2010’da ise 8.901 tona çıktığı tespit
edilmiştir.
(2) Öte yandan, maddenin önleme tabi diğer ülkelerden
ithalatına bakıldığında, 2010 yılında Vietnam, Malezya ve Endonezya’dan
ithalatın halen devam ettiği, Pakistan ve Filipinler’den gelen ithalatın ise
kesildiği tespit edilmiştir.
(3) Split klimaların iç ve dış ünitelerinin gözden
geçirme döneminde ayrı ayrı getirildiği 8415.90.00.90.00 GTİP’ine ait
istatistiklere bakıldığında ÇHC’nin 2008 ve 2009 yıllarında yaklaşık %29’luk
ithalat payıyla birinci olduğu, 2010 yılında ise %15’lik payı ile Romanya’nın
ardından ikinci sırada olduğu tespit edilmiştir.
MADDE 11 – (1)
Yerli üretim dalının yurt içi satış miktarı ile genel ithalatın miktarı adet
bazında toplanarak ilgili yıla ilişkin benzer mal tüketim rakamları elde
edilmiştir. Şikayetçi yerli üreticiler yerli üretim dalını oldukça yüksek bir
oranda temsil ettiğinden, diğer yerli üreticinin satış verileri ihmal edilmiş
ve hesaplamada söz konusu firmaların yurt içi satış miktarlarının toplamı aynen
kullanılmıştır. İthalat istatistikleri kilogram bazında tutulduğundan söz
konusu verileri adete dönüştürmek gerekmiştir. Bu kapsamda, yapılan dönüşümde
yerli üretim dalından edinilen bilgiler çerçevesinde standart bir ürünün
ağırlığının ortalama 40 Kg olduğu hesaba katılmış ve değerlendirmeler bu
bilgiler çerçevesinde yapılmıştır.
(2) Bahse konu bilgiler ışığında yapılan hesaplamalar
sonucu elde edilen Türkiye toplam benzer mal tüketim miktarının endeks değeri
2008 yılı için 100 olarak kabul edildiğinde 2009 yılında bu rakamın 46’ya
düştüğü, 2010 yılında ise daha da azalarak 44’e düştüğü görülmektedir. Yerli
üretim dalının Türkiye toplam tüketimi içinden aldığı pazar payına bakıldığında
ise 2008 yılında 100 olan pazar payı endeks değerinin, 2009 yılında 115’e
çıktığı, 2010 yılında ise 94’e düştüğü tespit edilmiştir.
(3) Öte yandan, ÇHC menşeli önleme tabi ithalatın
Türkiye toplam tüketiminden aldığı pazar payı incelendiğinde, endekslenen
değerin 2008 yılında 100 olarak kabul edilmesi durumunda, söz konusu değerin
2009 yılında 78’e düştüğü, 2010 yılında ise 149’a çıktığı tespit edilmiştir.
MADDE 12 – (1)
Önlem konusu klimaların Türkiye genel ithalatının birim fiyatı, 2008 yılında
5,86 ABD Doları/Kg iken sonraki yıl artış eğilimi göstermiş ve 2009 yılında
7,13 ABD Doları/Kg olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılına bakıldığında ise birim
fiyatların tekrar düşerek 6,62 ABD Doları/Kg seviyesine gerilediği
görülmektedir.
(2) ÇHC’den yapılan klima ithalatının birim fiyatlarına
bakıldığı zaman ise son üç yılda birim fiyatların ÇHC ithalat miktarının
yüksekliğiyle ters orantılı olarak değiştiği görülmektedir. Buna göre 2008
yılında kilogram başına 4,85 ABD Doları olan birim fiyatın, 2009 yılında 5,48
ABD Doları/Kg’a çıktığı, 2010 yılında ise 5,32 ABD Doları/Kg’a gerilediği
tespit edilmiştir.
(3) Diğer ülkelerden yapılan ithalatın birim fiyatları
ise 2008 yılında 6,82 ABD Doları/Kg iken sonraki iki yılda artarak 2009’da 8,56
ABD Doları/Kg’a, 2010 yılında ise 9,26 ABD Doları/Kg’a çıkmıştır.
MADDE 13 – (1)
Gözden geçirme döneminde, ÇHC menşeli ithalatın yerli üretim dalının fiyatları
üzerindeki tesirini göstermesi açısından, ÇHC menşeli ithalatın Türkiye’ye
giriş fiyatlarıyla yerli üretim dalının gerçekleşmiş iç piyasa satış
fiyatlarını karşılaştıran fiyat kırılması hesaplaması yapılmıştır. ÇHC menşeli
ithalatın Türkiye’ye giriş fiyatları, TÜİK istatistiklerinden elde edilen
ortalama CIF fiyatlar üzerine %2,7 gümrük vergisi ve %2 oranında diğer gümrük
masrafları eklenerek bulunmuştur. Dampinge karşı önlemin söz konusu olmadığı
bir ortamda fiyatların hangi düzeyde olacağına ilişkin değerlendirmeyi mümkün
kılmak amacıyla anılan fiyatlara dampinge karşı önlem eklenmemiştir.
(2) Ülke bazında yapılan hesaplamalara göre, ÇHC
menşeli ithalat 2008, 2009 ve 2010 yıllarında yerli üretim dalının fiyatlarını
sırasıyla %47, %15 ve %39 seviyelerinde kırmıştır.
(3) Öte yandan, bazı ithalatçılar kendilerinin 2011
yılı fiyatlarının yerli üretim dalının iç piyasa fiyatlarından yüksek olduğunu
bir takım verilerle ispatlama yoluna gitmişlerdir. Ancak, gözden geçirme dönemi
2008-2010 dönemi olduğundan, bu veriler dikkate alınmamıştır.
MADDE 14 – (1)
Yerli üretim dalının ekonomik göstergelerinin değerlendirilmesinde şikayetçi
yerli üreticiler olan Arçelik-LG, Demirdöküm ve Vestel’in verileri
kullanılmıştır. Eğilimin sağlıklı bir şekilde incelenmesi amacıyla Türk Lirası
bazındaki veriler için on iki aylık ortalamaları içeren ÜFE rakamları
kullanılarak enflasyondan arındırılan reel değerler esas alınmıştır. Ayrıca,
2008-2010 dönemine ait bütün veriler 2008 yılı baz alınarak endekslenmiştir.
a) Üretim, kapasite ve kapasite kullanım oranı
1) Yerli üretim dalının üretim miktarı endeksi 2008
yılında 100 iken, 2009 yılında 55 seviyesine düşmüş, 2010 yılında az da olsa
yükselerek 61’e çıkmıştır.
2) Aynı dönemde yerli üretim dalının kapasite miktar
endeksi 2008 yılında 100 iken, 2009 ve 2010 yılında 138 olarak gerçekleşmiştir.
3) Yerli üretim dalının kapasite kullanım oranına
bakıldığında ise 2008 yılında 100 olan bahse konu oranın endeks değerinin 2009
yılında 40 ve 2010 yılında 44 olarak gerçekleştiği görülmektedir.
b) Yurtiçi satışlar ve ihracat
1) Yerli üretim dalının önlem konusu klimalarda yurt
içi satış miktar endeksi 2008 yılında 100 olarak alındığında, söz konusu
endeksin 2009’da 52’ye, 2010’da ise 41’e düştüğü görülmektedir. Aynı dönem için
yurtiçi satış hâsılatı reel olarak incelendiğinde, 2008 yılında 100 olan endeks
değerinin, 2009’da 59’a, 2010 yılında ise 46’ya düştüğü görülmektedir.
2) İhracat miktar endeksinin 2008 yılında 100 olduğu
kabul edilirse, 2009’da 65’e düştüğü, 2010 yılında ise 87’ye çıktığı
görülmektedir. İhracatın değer endeksi ise 2008 yılında 100 iken 2009 yılında
93’e düşmüş, 2010 yılında ise 99’a çıkmıştır.
c) Yurt içi satış fiyatları
1) Yurtiçi satışların adet başına düşen birim
fiyatlarının reel endeks değerlerine bakıldığında, 2008 yılında 100 olarak
kabul edilen endeksin 2009 yılında 113’e çıktığı, 2010 yılında ise az da olsa
azalarak 112’ye düştüğü tespit edilmiştir.
ç) Pazar payı
1) Yerli üretim dalının pazar payı endeksi 2008 yılında
100 iken, 2009 yılında 115 seviyesine çıkmış, fakat 2010 yılında 94’e
düşmüştür.
d) Stoklar
1) Yerli üretim dalının önlem konusu klimalardaki dönem
sonu stok verileri incelendiğinde, 2008 yılında 100 olan stok miktar
endeksinin, 2009 yılında 55’e, 2010 yılında ise 45’e düştüğü görülmektedir.
e) İstihdam
1) Yerli üretim dalının önlem konusu klimaların
üretiminde çalışan direkt işçi sayısının endeks değeri 2008 yılında 100 olarak
kabul edildiğinde, söz konusu değerin 2009’da 72’ye düştüğü, 2010 yılında ise
78’e çıktığı görülmektedir.
f) Ücretler
1) Yerli üretim dalında önlem konusu klimaların
üretiminde çalışan direkt işçilerin aylık giydirilmiş ortalama ücretlerinin
endeks değeri 2008 yılında 100 olarak kabul edildiğinde, söz konusu değerin
2009’da 106’ya çıktığı, 2010 yılında ise 104’e düştüğü görülmektedir.
g) Verimlilik
1) Yerli üretim dalında çalışan işçi başına üretimi
yansıtan verimlilik endeksi 2008 yılında 100 iken, 2009 ve 2010 yıllarında
sırasıyla 76 ve 77 olarak gerçekleşmiştir.
ğ) Maliyetler ve kârlılık
1) Yerli üretim dalının önlem konusu klimalarda
ağırlıklı ortalama birim ticari maliyet endeksi 2008 yılında 100 iken, 2009
yılında 118 ve 2010 yılında 106 olarak gerçekleşmiştir.
2) Yerli üretim dalının önlem konusu üründe birim
kârlılık endeksi 2008 yılında 100 iken, 2009 ve 2010 yıllarında sırasıyla 392
ve 367 olarak gerçekleşmiştir.
h) Nakit akışı
1) Yerli üretim dalının önlem konusu klima satışından
elde ettiği nakit akışı (kâr+amortisman) endeksi 2008 yılında 100 iken, 2009
yılında 198 ve 2010’da 190 olarak gerçekleşmiştir.
ı) Büyüme
1) Yerli üretim dalının bütün faaliyetleri ile ilgili
olarak, bilanço aktif büyüklüğü 2008 yılında 100 iken, 2009 ve 2010 yıllarında
sırasıyla 101 ve 102 olarak gerçekleşmiştir.
i) Sermaye ve yatırımları artırma yeteneği
1) Yerli üretim dalının sermaye artırma yeteneğini
görebilmek için yerli üretim dalının bütün faaliyetlerinde kullanılan öz
sermayesi incelenmiştir. Buna göre, 2008 yılında 100 olan özsermaye endeksi,
2009 yılında 117’ye çıkmış, 2010 yılında ise 97’ye düşmüştür.
j) Yatırımların geri dönüş oranı
1) Yerli üretim dalının bütün faaliyetleri ile ilgili
olarak yapılan yatırımlarının geri dönüşünü yansıtan Kâr/Özkaynak oranının
endeks değeri 2008 yılında 100 iken 2009 yılında 196’ya çıkmış ve 2010 yılında
238’e yükselmiştir.
MADDE 15 – (1)
ÇHC’nin Türkiye’ye ihracatı bağlamında son üç yıla bakıldığında, gerek set
halinde getirilen split klimaların gerekse iç ve dış ünitelerin ayrı ayrı
getirildiği aksam ve parçaların ihracatında, 2009 yılında düşen ihracatın 2010
yılında tekrar artışa geçtiği görülmektedir. 2010 yılındaki ihracatın, 2008
yılı seviyelerini yakalayamasa da damping önlemi yürürlükte bulunmasına rağmen
artış eğilimine girdiği görülmekte ve bu sayede ÇHC menşeli ithalatın Türkiye
pazarında 2009 yılında düşmüş olan pazar payını, 2010 yılında ciddi oranda
artırdığı değerlendirilmektedir.
(2) Yerli üretim dalının gerçekleşmiş iç piyasa satış
fiyatlarıyla, ithalatın Türkiye’ye giriş fiyatlarını karşılaştırmaya yarayan
fiyat kırılması oranları oldukça yüksek seviyelerde çıkmıştır.
(3) Yerli üretim dalının üretim, iç ve dış piyasa satış
miktarları 2008 yılına nazaran son iki yılda düşüş göstermiştir. Aynı dönemde,
maliyetler ve ücretler ise tam tersine artış göstermiştir. İstihdam, kapasite
kullanım oranı ve verimlilik de 2008’e nazaran düşüş göstermiştir.
(4) Öte yandan, yerli üretim dalının kârlılık, nakit
akışı, kapasite miktarı, aktif büyüklüğü, yatırımların geri dönüşü ve stok
miktarlarında iyileşmeler gözlemlenmiştir. Ancak, yürürlükte bir dampinge karşı
önlem bulunmasına rağmen önlem konusu ithalatta azalma olmaması, önlem konusu
ithalatın yerli üretim dalının iç piyasa satış fiyatları üzerindeki etkisi ve
önlem konusu ithalatın yerli üretim dalının bazı ekonomik göstergeleri
üzerindeki olumsuz etkisi gibi zarar unsurlarının hala geçerli olduğu değerlendirilmektedir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Dampingin
ve Zararın Devamı veya Yeniden Oluşma İhtimali
MADDE 16 – (1)
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 35 inci maddesi
çerçevesinde önlemin yürürlükten kalkması halinde dampingin ve zararın devam
etmesinin veya yeniden meydana gelmesinin muhtemel olup olmadığı incelenmiştir.
(2) Bu çerçevede, önleme konu ülkenin üretim
kapasitesi, ihracat kabiliyeti ve ihraç fiyatları ile esas soruşturmada tespit
edilen damping marjı gibi unsurlar incelenmiştir.
(3) Değerlendirmelerde kullanılan verilerin bir kısmı
uluslararası kaynaklardan elde edilmiştir. Uluslararası istatistiklerde duvar
tipi split klimaları içinde barındıran en dar kapsamlı sınıflandırmanın yer
aldığı 8415.10 armonize sistem kodu (HS Kodu) kullanılmıştır. Bu kapsamda
eldeki en iyi verilerle değerlendirme yapılmıştır.
MADDE 17 – (1)
Yerli üreticilerden alınan bilgiye göre, klima iç talebinin çok canlı olduğu
ÇHC’de yerleşik klima üreticilerinin split klima üretim kapasitesi,
Türkiye’deki aynı ürünün üretim kapasitesinin yaklaşık 40 katı büyüklüğündedir.
20 Mayıs 2011 tarihinde China Daily USA adlı internet sitesinde yayımlanan bir
makalede, Çin Elektrikli Ev Aletleri Birliği Başkanı, 2010 yılında sadece
Çin’de 80 milyondan fazla klimanın satıldığını ve bu satışların %90’ını yerli
markalı klima satışlarının oluşturduğunu belirtmiştir.
(2) Uluslararası pazar araştırmaları yapan ABD menşeli
bir firmanın (IBIS World) yayınlamış olduğu ÇHC Klima Üretim Raporu’nda yer
alan bilgilere göre, 2009 yılında ÇHC klima sektöründe faaliyet gösteren 258
firmanın 977 adet üretim tesisinden elde ettiği yıllık gelir 32,9 milyar ABD
Doları seviyesindedir. Söz konusu rapora göre, ÇHC klima sektöründe yaklaşık
177.000 kişi çalışmaktadır. Üretimden elde edilen gelir ve toplam istihdam
rakamlarına bakıldığında ve 2009 yılının küresel kriz yılı olduğu göz önüne
alındığında, ÇHC’nin önlem konusu üründe ne denli ciddi bir kapasiteye sahip
olduğu görülmektedir. Nitekim, yıllık olarak hazırlanan bu raporun Ağustos 2011
sayısında, ÇHC’de yerleşik klima üreticilerinin yıllık cirolarının 62 milyar
ABD Doları seviyesine ulaştığı ve sektörün 2006-2011 döneminde yıllık olarak ortalama
%18 oranında büyüdüğü ifade edilmiştir.
(3) ÇHC’nin söz konusu üründe yerleşik kapasitesinin
diğer ülkelere göre hangi ölçüde büyük olduğunu görmek için ÇHC’nin dünya split
klima ihracatındaki payına bakılmıştır. Bu çerçevede, Uluslararası Ticaret
Merkezi’nden (UTM-International Trade Center) elde edilen veriler ışığında,
8415.10 HS Kodu’ndan yapılan ihracata hem dünya genelinde hem de ÇHC özelinde
bakılmıştır.
(4) Dünya genelinde klima ihracat rakamlarına
bakıldığında önlemin alındığı yıl olan 2006 yılında 7,9 milyar ABD Doları olan
ihracatın 2007 yılında 10 milyar ABD Doları’nın üstüne çıktığı, 2008’de 11,6
milyar ABD Doları seviyesinde olduğu, 2009’da ise keskin bir düşüş göstererek
tekrar 7,8 milyar ABD Doları’na indiği ve nihayet 2010 yılında krizden önceki
seviyesine yakın bir şekilde gerçekleşerek 10,7 milyar ABD Doları’na çıktığı
tespit edilmiştir.
(5) ÇHC’nin dünya ihracatı içindeki payına bakıldığında
ise 2006 yılında %42,9’luk yüksek bir oranla birinci sırada olduğu ve 2010
yılında söz konusu payı %56,8’e yükselttiği görülmektedir. Yukarıdaki
verilerden anlaşılacağı üzere, ÇHC, dünya klima ihracatından her geçen yıl daha
da yüksek pay almakta ve söz konusu ihracatın yarısından fazlasını tek başına
yapmaktadır. ÇHC’den sonra dünya ihracatında ikinci sırada yer alan Tayland’ın
2010 yılındaki ihracat payının %17 civarında olduğu da göz önüne alındığında,
ÇHC’nin bahse konu ürün pazarının tartışmasız lideri olduğu
değerlendirilmektedir.
(6) Öte yandan, ÇHC’nin kapasitesinin ne kadar bir
bölümünü Türkiye’ye yönelttiğini görebilmek için ÇHC’nin Türkiye’ye olan duvar
tipi split klima (HS Kodu: 8415.10) ihracatına bakılmıştır. UTM’den elde edilen
verilere göre, ÇHC Türkiye’ye, önlemin alındığı yıl olan 2006 yılında 81
milyon, 2007 yılında 43,5 milyon, 2008 yılında 105,7 milyon, 2009 yılında 45,2
milyon ve 2010 yılında 62,1 milyon ABD Doları (FOB) civarında klima ihraç
etmiştir. ÇHC’nin klima ihracat istatistiklerine miktar olarak bakıldığında,
2010 yılında ÇHC’nin Türkiye’ye 4.849 ton klima ihraç ettiği ve Türkiye’ye olan
ihracatının toplam ihracatı içindeki payının %1 olduğu görülmektedir. Bu
veriler ışığında, Türkiye ÇHC’nin 2010 yılında klima ihracatı yaptığı 190 ülke
arasında 19. sırada yer almıştır. Önlemin alındığı yıl olan 2006 yılında
ÇHC’nin Türkiye’ye olan ihracatının toplam ihracatı içindeki payının %2,4
olduğu ve Türkiye’nin ihracat yapılan ülkeler arasında 9. sırada olduğu göz
önüne alındığında, 2006 yılında alınan dampinge karşı önlemin ÇHC’yi Türkiye
haricinde alternatif pazarlara yönelttiği ve önlemin bu açıdan etkili olduğu,
ancak Türkiye pazarının ÇHC için önleme rağmen önemini koruduğu
değerlendirilmektedir.
MADDE 18 – (1)
ÇHC’nin üçüncü ülkelere ihracatı ve söz konusu ihracatın fiyatları incelenirken
AB’nin ÇHC’den 8415.10.90 CN Kodu altında gerçekleştirdiği ithalata
bakılmıştır. Bu çerçevede, AB’nin resmi istatistik kurumu olan EUROSTAT’tan
alınan verilere göre 2006 yılında 323 milyon Euro (CIF) olan ithalatın, 2007 ve
2008 yıllarında 570 milyon Euro tutarının üzerinde olduğu, 2009 yılında 268
milyon Euro ve 2010 yılında 391 milyon Euro olarak gerçekleştiği görülmektedir.
Söz konusu ithalat miktarına bakıldığında 2006 yılında 76.332 ton olarak
gerçekleşen ithalatın kriz yılı olan 2009’da 50.765 tona düştüğü 2010 yılında
ise tekrar toparlanarak 77.216 tona çıktığı tespit edilmiştir.
(2) ÇHC’den yapılan ithalatın birim fiyatlarına
bakıldığı zaman 2006’daki birim fiyatın kilogram başına ortalama 4,24 Euro
olduğu, söz konusu birim fiyatın 2007’de 4,67, 2008’de 4,52, 2009’da 5,28
Euro/Kg olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir. 2009 yılında zirve yapan
ortalama birim fiyatın 2010 yılında artan ithalatla beraber 5,07 Euro/Kg
seviyelerine kadar gerilediği görülmektedir.
MADDE 19 – (1)
Arjantin, 8415.10 HS Kodu altında sınıflandırılan ÇHC menşeli “split sistemli
klimalar ile bazı aksam ve parçaları”nın ithaline yönelik yürürlükte bulunan
dampinge karşı önlemi 18 Şubat 2011 tarihinde 5 yıl süreyle uzatmıştır.
MADDE 20 – (1)
Mevcut dampinge karşı önlemin hukuki ve idari altyapısını teşkil eden önceki
damping soruşturması esnasında ÇHC için tespit edilen damping marjı, ÇHC’nin
önlemin kalkması halinde muhtemel davranışını yansıtması bakımından önemli bir
gösterge niteliği taşımaktadır. Buna göre, 2006 yılında sona eren esas damping
soruşturmasında, işbirliğine gelen firmalar için CIF bedelin %38,64 ile %43,19
arasında değişen oranlarda, diğer firmalar için CIF bedelin %92,63 oranında
damping marjı hesaplanmıştır.
MADDE 21 – (1)
Önleme konu ülke için Türkiye, artan nüfusu, dinamik iç talebi ve yaz
mevsiminde ülke genelinde oluşan yüksek sıcaklıklar nedeniyle klima sektörü
için önemli bir pazar mahiyetindedir. İklimlendirme Soğutma Klima İmalatçıları
Derneğine kayıtlı üretici, ithalatçı, dağıtıcı gibi değişik nitelikte 70’in
üzerinde firmanın olması, klima sektörünün Türkiye’de ne kadar yerleşik bir
sektör olduğunun bir göstergesidir.
(2) Türkiye’deki çok sayıda ithalatçı, 1990’lı
yıllardan beri ÇHC’den klima ithalatı yapmaktadır. Türkiye’de yerleşik
ithalatçılar ile ÇHC’den çok sayıda üretici/ihracatçı firma gerek ÇHC’deki ve
Türkiye’deki, gerekse başka ülkelerdeki fuarlarda sık sık karşı karşıya
gelmekte, özel ziyaretler yapmakta, karşılıklı bilgi alışverişinde
bulunmaktadırlar. Dolayısıyla, ÇHC üreticileri/ihracatçıları Türkiye pazarı,
rekabet şartları, dağıtım ve pazarlama kanalları, ürünler ve fiyat seviyeleri hakkında
iyi derecede bilgiye sahiptirler ve bu firmaların Türkiye’deki dağıtım
kanallarına erişim kolaylığı nedeniyle pazara nüfuz etme sorunu yaşamadıkları
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, önlemin kalkması durumunda, Türkiye pazarını çok
iyi bilen ve önemli gören ÇHC’de mukim ihracatçılar, Türkiye’ye olan ihracatını
kolaylıkla artırabilecektir.
MADDE 22 – (1)
Yerli üretim dalından alınan bilgiye göre önlem konusu ürün talebi 2008 yılında
zirve noktasına ulaşmıştır. 2008 yılından sonra ise küresel krizin etkisi
sonucu tüm dünyada klima talebinin daraldığı gibi Türkiye iç pazarında da talep
daralması yaşanmıştır. 2008 yılındaki toplam Türkiye talebi 100 olarak
değerlendirildiğinde, 2009 yılında bu rakamın 46’ya, 2010 yılında ise 44’e
düştüğü tespit edilmiştir. Bu çerçevede, 2009 yılında yaşanan talep
daralmasının 2010 yılında da devam ettiği görülmektedir. Yerinde doğrulama
esnasında yerli üretim dalından edinilen bilgilere göre ise 2011 yılının dünya
klima sektörü için 2010 yılına nazaran daha canlı geçtiği ifade edilmiştir.
(2) Yerli üretim dalından alınan bilgilere göre, klima
talebi iki türlü olmaktadır. Birinci tip talep, ev ve iş yerlerinde yaygın
olarak kullanılan duvar tipi, yer tipi, kaset tipi veya salon tipi split klimalar
üzerinde yoğunlaşmaktadır. İkinci tür talep ise daha ziyade büyük ölçekli otel,
plaza, alışveriş merkezi projelerinde kullanılan ve bir dış üniteyle çok sayıda
iç ünitenin kontrol edilebildiği yüksek teknolojili ve yüksek enerji sınıfında
yer alan değişken debili soğutucu akışkan sistemli split klimalarda
yoğunlaşmaktadır. Türkiye’de yerleşik firmaların uzmanlaştığı ürünler birinci
tip talebe ait ürünlerdir. ÇHC’den ithal edilen ürünler de bu tip talebe
yönelik ürünlerdir. Öte yandan, yerli üretim dalının değişken debili soğutucu
akışkan sistemli split klima üretimi için ar-ge çalışmalarında bulunduğu ve
önümüzdeki dönemde daha yüksek katma değerli olan bu tipteki ürünleri üretmek
istediği bilinmektedir.
(3) Önleme tabi ürün ise bütün tipler içinde en çok
talebi olan duvar tipi split klimalar ile bunların iç ve dış ünitesidir.
Türkiye’de elektrik enerjisinin görece pahalı olmasından dolayı bu tipteki
ürünlerin talebini belirleyen en önemli unsur enerji sınıflandırmasıdır. Son
yıllarda dur-kalk basaçlı klimaların enerji sınıflarının düşük olması
sebebiyle, iç piyasa talebi, yeni teknoloji olan ve daha yüksek enerji
sınıfında bulunan inverter basaçlı ürünlere kaymıştır. ÇHC’de yerleşik firmalar
da bu tipteki üretimlerini artırmışlar ve Türkiye piyasasına bu şekilde daha
rahat girebilmişlerdir. Yerli üretim dalında da bu tür basaçlı klimalar büyük
ölçeklerde üretilmeye başlamıştır. Ayrıca, yerli üretim dalı tarafından bu tip
klimaların ar-ge çalışmalarının devam etmekte olduğu ve önümüzdeki dönemde bu
tür ürünlerin üretiminin daha da artacağı ifade edilmektedir.
MADDE 23 – (1)
Yukarıdaki bilgiler ışığında, önleme tabi ülke olan ÇHC’nin gerek kapasite
gerek dış ticaret bakımından önleme tabi üründe dünya lideri olduğu; 2009
yılında küresel ticaretin daralmasına rağmen ihracat payını artırabildiği; 2010
yılında genişleyen dünya pazarıyla birlikte ihracat payını daha da artırdığı;
2009 yılında Türkiye’ye olan ihracatı azalmasına rağmen, 2010 yılında ihracatta
artış başladığı; önlemin kalkması halinde ÇHC’nin Türkiye pazarına daha çok
yönelebileceği; Türkiye dışında Arjantin’in de önleme tabi üründe bir dampinge
karşı önlemi olması ve bunun ÇHC’nin uluslararası fiyat politikasını yansıtması
bakımından bir gösterge niteliğinde olabileceği; yine önlemin ortadan kalkması
halinde ÇHC’nin muhtemel davranışını yansıtması bakımından esas soruşturmada
hesaplanan damping marjlarının işbirliğine gelen firmalar için CIF bedelin
%40’ı civarında, diğer firmalar için %92 düzeyinde olduğu; Türkiye’nin iç
talebinin klimalar için artan nüfus ve yaz mevsiminde görülen yüksek
sıcaklıklar nedeniyle canlı olduğu göz önüne alındığında mevcut önlemin
yürürlükten kalkması halinde dampingli ithalatın devamı ya da tekrarının
muhtemel olduğu mütalaa edilmektedir.
(2) Öte yandan, ÇHC’nin ihracat kapasitesi ve 2010
yılında Türkiye’ye olan ihracatının tekrar artışa geçmesi, özellikle 2010 yılı
için hesaplanan fiyat kırılması oranlarının oldukça yüksek olması ile yerli üretim
dalının bazı ekonomik göstergelerinde meydana gelen bozulmalar dikkate
alındığında mevcut önlemin yürürlükten kaldırılması halinde yerli üretim
dalının ekonomik durumunun daha da kötüye gidebileceği ve zarar durumunun devam
edeceği veya tekrar oluşabileceği değerlendirilmektedir.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Çeşitli
ve Son Hükümler
MADDE 24 – (1)
Bir ihracatçı firma, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin 2009 yılında
hazırlamış olduğu ve 1998-2007 dönemini ele alan Türkiye İklimlendirme Sanayi
Sektör Raporu’nun soruşturmacı otorite tarafından yapılacak tespitlerde dikkate
alınması gerektiğini ifade etmiştir. Ancak, soruşturma esnasında yapılan
tespitlerin birincil kaynaklardan yapılması ve bahse konu raporun gözden
geçirme döneminin dışında kalan bir dönemi açıklayıcı nitelikte olması
nedeniyle, mezkur rapor değerlendirmelerde dikkate alınmamıştır.
(2) Bir ihracatçı firma, esas soruşturmanın Nihai
Bildirim Raporu’nda yer alan tespitlerden yola çıkarak yerli üretim dalının
zarar göstergelerine ilişkin çeşitli yorumlar yapmıştır. Ancak, nihai gözden
geçirme soruşturmasında zarara ilişkin tespitler gözden geçirme dönemi için
yapılmaktadır. Bu yüzden, bahse konu ihracatçı firmanın tespitleri dikkate
alınmamıştır.
(3) Bir ihracatçı firma, esas soruşturmada başvurunun
Vestel tarafından yapıldığı ve Arçelik-LG tarafından desteklendiğini, nihai
gözden geçirme başvurusunda ise bu firmalara ek olarak Demirdöküm firmasının da
bulunduğunu ve sektörde bu firmalar haricinde Airfel adlı bir diğer firmanın da
bulunduğunu ifade etmiş ve artan üretici sayısının sektördeki olumlu gidişattan
kaynaklandığını belirtmiştir. Yapılan değerlendirmede, önlem konusu üründe
dampinge karşı önlem sonrası iç piyasada artan rekabet şartları neticesinde
sektöre çeşitli üreticilerin giriş yaptığının doğru olduğu ancak üretici
sayısındaki bu artışın yerli üretim dalındaki zarar durumunun varlığını veya
zararın yeniden meydana gelme ihtimalini ortadan kaldırmayacağı değerlendirilmiştir.
MADDE 25 – (1)
Soruşturma sonucunda, yerli üretim dalında maddi zararın devam ettiği ve meri
önlemin yürürlükten kaldırılması halinde dampingin ve zararın devamı veya
yeniden meydana gelmesinin muhtemel olduğu anlaşıldığından İthalatta Haksız
Rekabeti Değerlendirme Kurulunun kararı ve Bakanın onayı ile soruşturma konusu
ürün için uygulanmakta olan dampinge karşı önlemin aşağıda belirtilen şekilde
aynen uygulanmaya devam edilmesine karar verilmiştir.
(2) ÇHC menşeli ilgili ürün ithalinde uygulanan önlemin
devam etmesiyle beraber, 2009/6 sayılı Tebliğ ile Malezya’ya ve 2011/3 sayılı
Tebliğ ile Endonezya, Filipinler, Pakistan ve Vietnam’a önlemlerin etkisiz
kılınmasının tespit edilmesi sonucu teşmil edilen önlemlerin uygulanmasına da
aynen devam edilir.
GTİP
Eşya Tanımı
Menşe Ülke
Dampinge
Karşı Önlem
(% CIF)
8415.10.90.00.00
Yalnız duvar tipi split klimalar
Çin Halk Cumhuriyeti
%25
8415.90.00.90.11
Yalnız duvar tipi split klimaların dış üniteleri (değişken
soğutucu debili split klima sistemleri dış ünitesi hariç)
8415.90.00.90.12
Yalnız duvar tipi split klimaların iç üniteleri
MADDE 26 – (1)
Gümrük idareleri, Karar maddesinde gümrük tarife istatistik pozisyon numarası,
tanımı ve menşe ülkesi belirtilen eşyanın, diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak
kaydıyla, serbest dolaşıma giriş rejimi kapsamındaki ithalatında, karşılarında
gösterilen oranda dampinge karşı önlemi tahsil ederler.
MADDE 27 – (1)
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 28 – (1)
Bu Tebliğ hükümlerini Ekonomi Bakanı yürütür.