Kurum Yönetmelikleri · Resmî Gazete: 2012-08-28
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/41557
TİCARET ŞİRKETLERİNİN GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞINCA DENETLENMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, ticaret şirketlerinin
denetime tabi işlemlerini belirlemek ve bu işlemlerin Bakanlıkça denetlenmesine ilişkin ilkeleri
ve usulü düzenlemektir.
(2) Bu Yönetmelik, 13/1/2011
tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre
kurulan ve faaliyet gösteren ticaret şirketleri
ile kuruluşları ve faaliyetleri diğer kanunlarla düzenlenen
ticaret şirketlerinin, Kanuna tabi işlemlerinin denetlenmesini kapsar.
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 6102 sayılı Kanunun 210 uncu maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
b) Başkanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik
ve Teftiş Başkanlığını,
c) Denetim elemanı: Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi, Gümrük ve Ticaret Müfettişi ile Gümrük ve Ticaret Müfettiş Yardımcısını,
ç) Denetim kanıtı: Ticaret şirketlerine
ait ticari defterler, finansal tablolar, raporlar ve muhasebe kayıtları da dahil olmak üzere tüm yazışmalar, kayıtlar ve
belgeler ile denetim kapsamında diğer gerçek ve tüzel kişilerden elde edilen
bilgi ve belgeleri,
d) Genel kurul: Anonim, limited, sermayesi paylara bölünmüş komandit ve kooperatif şirketlerdeki
genel kurulu, kollektif ve komandit şirketlerdeki
ortaklar kurulunu ve gereğinde ortakların tümünü,
e) Kanun: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununu,
f) Ortak: Anonim şirketlerin
pay sahiplerini, diğer ticaret şirketlerinin
ortaklarını,
g) Şirket sözleşmesi: Anonim ve
sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde
esas sözleşmeyi, kollektif,
komandit ve limited şirketlerde şirket sözleşmesini ve kooperatiflerde
ana sözleşmeyi,
ğ) Ticaret şirketi:
Kollektif, komandit, anonim, limited, sermayesi paylara bölünmüş komandit ve kooperatif şirketi,
h) Yönetim organı: Anonim şirketler ve
kooperatif şirketlerde yönetim
kurulunu, limited şirketlerde müdürü veya müdürler kurulunu, kollektif, komandit ve sermayesi paylara
bölünmüş komandit şirketlerde yöneticiyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Denetimin Amacı, Denetime
Konu İşlemler ve Denetim İlkeleri
MADDE 4 – (1)
Bakanlıkça yapılacak denetimin amacı; ticaret şirketlerinin
Kanuna ve Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere uygun işlem yapmalarını sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, Bakanlıkça ticaret şirketlerinin
kuruluşundan sona ermesine kadar gerçekleşen tüm işlemlerinin Kanuna ve
Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere uygunluğu
denetlenir, uygunsuzlukların giderilmesi için rehberlik
edilir, cezai sorumluluğu tespit edilenler yetkili makamlara, hukuki sorumluluğu tespit edilenler de genel kurul gündemine alınıp görüşülmek üzere şirketin yönetim organına bildirilir ve uygulamada ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesine yönelik
tedbirler alınır.
MADDE 5 – (1) Ticaret şirketlerinin,
Bakanlığın denetimine konu işlemleri aşağıda gösterilmiştir:
a) Kuruluş işlemleri,
b) Ticaret siciline tescil ve ilan işlemleri,
c) Ticaret unvanına ve işletme adına ilişkin işlemler,
ç) Ticari defterlere ilişkin işlemler,
d) Birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri,
e) Şirketler topluluğuna, bağlılığa ve hakimiyete ilişkin işlemler,
f) Genel kurulun çağrılmasına, toplanmasına, karar almasına, görevlerine ve yetkilerine ilişkin işlemler,
g) Yönetim organının oluşumuna, toplanmasına, karar almasına,
sorumluluğuna, görev ve yetkilerine yönelik işlemler,
ğ) Denetçinin seçilmesine ilişkin işlemler,
h) Şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin işlemler,
ı) Paya ve sermaye koyma borcuna ilişkin işlemler,
i) Menkul kıymet işlemleri,
j) Sermayenin artırılması, azaltılması ve tamamlanması işlemleri,
k) Finansal tablolara, yıllık faaliyet raporlarına ve yedek
akçelere yönelik işlemler,
l) Kâr, kazanç ve tasfiye payına ilişkin işlemler,
m) Elektronik ve bilgi toplumu hizmetlerine ilişkin işlemler,
n) Sona erme ve tasfiyeye yönelik işlemler,
o) Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere konu
işlemler.
(2) Bu maddenin birinci fıkrasında sayılan işlemler, her bir ticaret şirketinin
türüne göre ve bu türe bağlı özellikleri göz önünde bulundurularak denetlenir.
(3) Kuruluşları ve faaliyetleri diğer
kanunlarla düzenlenen ticaret şirketlerinin,
bu maddenin birinci fıkrasında sayılan ancak ilgili kanunları uyarınca münhasıran yetkili bakanlık, kurul,
kurum veya kuruluş tarafından denetlenmesi hüküm altına alınmayan işlem veya işlemleri Bakanlığın
denetimine tabidir.
MADDE 6 – (1)
Ticaret şirketlerinin işlemleri;
tarafsızlık, eşitlik, dürüstlük, gizlilik ve mesleki özen ilkeleri başta olmak üzere aşağıdaki esaslara göre
denetlenir.
a) Denetim kanıtlarının toplanmasında, önyargısız ve tarafsız davranılır.
b) Toplanan kanıtlar, adil
ve nesnel şekilde değerlendirilir.
c) Ulaşılan sonuçlar, yeterli ve uygun kanıtlara
dayandırılır ve bu konuda azami mesleki özen ve dikkat gösterilir.
ç) Gerektiğinde
denetlenenlerin incelenen işlemler hakkındaki görüşleri alınır.
d) Denetim faaliyetleri yerine getirilirken kanun önünde eşitlik ilkesine uygun
hareket edilir.
e) Denetim çalışmaları dürüstlük ve sorumluluk duygusu
içinde yürütülür.
f) Denetim faaliyetlerinin yürütülmesi ve raporlanması aşamalarında gizliliğe riayet edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Denetim Teknikleri, Denetim Usulü ve Düzenlenecek Raporlar
MADDE 7 – (1)
Denetim elemanları, yeterli ve gerekli denetim kanıtlarını, aşağıdaki tekniklerin hepsini veya bir kısmını ya da bunlara benzer diğer denetim
tekniklerini kullanarak toplarlar.
a) Varlık incelemesi: Ticaret şirketlerinin bilançosunda kayıtlı dönen ve duran varlıkların, fiilen mevcut bulunup bulunmadığının ve mevcudiyeti saptanan varlıkların ticaret şirketine ait olup olmadığının doğrulanması işlemidir.
b) Gözlem: Bazı denetim kanıtlarının elde edilmesi sürecinde,
denetim elemanının hazır bulunması ve bu sürece nezaret etmesidir.
c) Doğrulama: Denetim elemanının, ticaret şirketi dışındaki kaynaklardan doğrudan
doğruya ya da Başkanlık aracılığıyla yazılı bilgi almasıdır.
ç) Bilgi toplama: Denetim elemanının, denetim sürecinde
ilgililerden yazılı veya sözlü olarak bilgi almasıdır.
d) Kayıt sisteminin kontrolü: Örneklemeler yoluyla kaynak belgelerin seçilmesi ve bu belgelerden hareketle muhasebe kayıt ortamında detaylı inceleme yapılarak işlemlerle ilgili kayıtların doğruluğunun araştırılmasıdır.
e) Hesaplama: Ticaret şirketine
ait hesaplamaların denetim elemanı tarafından doğrulanmasıdır.
f) Belge incelemesi: İşlemlerle
ilgili tüm kayıt ve belgelerin ayrıntılı olarak incelenmesidir.
g) Örnekleme: İşlemler grubu içerisindeki
kalemlerin bütünü hakkında bilgi edinilebilmesi
için bu grup içerisinde yer
alan bazı kalemlerin seçilerek
incelemeye alınmasıdır.
(2) Denetim kanıtları, ticaret şirketlerine
ait tüm varlık, kaynak, gelir ve
giderlerin gerçek olduğunu ve bunlara ilişkin bütün işlemlerin doğru tutarlarıyla ve gerçeğe uygun olarak kaydedildiğini,
hakların ve yükümlülüklerin gerçek olduğunu, yapılan işlemlerin Kanuna ve Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere uygunluğunu tespit
etmek amacıyla toplanır.
MADDE 8 – (1)
Ticaret şirketlerinin işlemleri,
Bakanlık denetim elemanlarınca
denetlenir.
(2) Bakanlık, ticaret şirketlerinin denetimine resen veya ortakların yahut üçüncü kişilerin istem, ihbar ve şikayetleri üzerine karar
verebilir.
(3) Ticaret şirketlerinin
işlemleri, şirketin
merkezinde ve gerektiğinde şubelerinde veya ticari işletmesinde denetlenir. Ancak, denetimin belirtilen
yerlerde yürütülmesine ilişkin koşulların yeterli ve uygun
olmaması halinde denetim çalışmaları, denetim elemanının belirleyeceği yerde sürdürülür.
(4) Denetim çalışmaları, ticaret şirketine ait teknolojik alt yapının yeterli ve güvenli olması, denetim elemanınca şirket merkezinde denetim yapılmasına gerek görülmemesi ve Başkanlığın da uygun görüşü üzerine kayıt ve
belgelere elektronik ortamda erişim sağlanması suretiyle de gerçekleştirilebilir.
(5) Denetim elemanları,
denetledikleri ticaret şirketiyle iştirak, hakim
yahut bağlı şirket ilişkisi içinde olan ve bu Yönetmelik
kapsamına giren ticaret şirketlerinin
de denetime dahil edilmesini gerekli görürlerse, durumu gerekçesiyle
birlikte Başkanlığa bildirirler ve bu
konuda izin isterler.
MADDE 9 – (1)
Bakanlık denetim elemanlarınca yapılan denetimler sonucunda aşağıdaki raporlar düzenlenir.
a) Teftiş Raporu: Ticaret şirketlerinin belli bir döneme
ait işlemlerinin, örnekleme ve
amaca uygun diğer denetim teknikleri kullanılarak, Kanuna ve Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere uygunluğunun
incelenmesi sonucunda düzenlenen rapordur.
b) Soruşturma Raporu: Denetim sırasında, kamu adına soruşturmayı ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğinin öğrenilmesi durumunda yetkili makamlara bildirilmek üzere düzenlenen rapordur.
c) İnceleme Raporu: Teftiş ve soruşturma raporlarına konu olmayan hususlarda düzenlenen rapordur.
(2) Denetim elemanlarınca,
birinci fıkra uyarınca düzenlenen raporlar Başkanlık bünyesinde oluşturulan Rapor Değerlendirme
Komisyonlarınca değerlendirilmek üzere Başkanlığa sunulur.
(3) Ticaret şirketlerinin,
kamu düzenine veya işletme
konusuna aykırı işlemlerde veya bu yönde hazırlıklarda ya da muvazaalı iş ve faaliyetlerde bulunduğunun
Bakanlık denetim elemanlarınca tespit
edilmesi halinde Bakanlıkça fesih davası açılabilmesi için inceleme
raporu düzenlenir.
(4) Denetim çalışmaları sonucunda aşağıdaki hususlara ilişkin yapılan tespit ve önerilere
teftiş veya inceleme raporlarında
yer verilir.
a) İlgililerin hukuki
sorumluluğunu gerektiren durumların
genel kurul gündemine alınarak
ortakların bilgisine sunulması.
b) İdari para cezalarının uygulanması.
c) Diğer bakanlık, kurul, kurum ve kuruluşların görev alanına giren ve bunlar tarafından
tedbir alınmasını veya denetim yapılmasını gerektiren durumların yetkili
birimlere bildirilmesi.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Denetlenenlerin ve Diğer Gerçek ve Tüzel Kişilerin Yükümlülükleri
MADDE 10 – (1) Ticaret
şirketlerinin yönetim
organlarının üyeleri, yönetimle görevlendirilen kişiler,
komiteler ve şirket çalışanları; gizli dahi olsa yazılı veya elektronik ortamda tutulan her türlü defter, kayıt, dosya,
tutanak ve belgeleri denetim elemanlarının talebi üzerine uygun
süre içinde vermekle,
incelemelerine hazır bulundurmakla veya gösterecekleri
yere getirip denetim elemanınca gerekli görülmesi halinde tutanak karşılığında teslim etmekle, onaylı örneklerini vermekle, tutanakları imzalamakla, tüm bilgi işlem sistemini denetim amaçlarına uygun olarak açmakla,
elektronik ortamda tutulan kayıtları okunabilir hale getirmekle, sözlü veya yazılı olarak sorulan hususlara ilişkin bilgileri ve cevapları
vermekle, para ve para hükmündeki evrakı ve ayniyatı ilk talep halinde göstermekle,
sayılmasına ve incelenmesine yardımcı olmakla, denetimin gereği gibi
yürütülebilmesi için denetim
elemanlarına görevleri süresince uygun bir çalışma yeri sağlamakla,
gereken yardımı ve kolaylığı göstermekle ve diğer önlemleri almakla yükümlüdürler.
(2) Birinci fıkrada geçen uygun süre iki iş gününden az on iş gününden fazla olamaz. Bu süre,
ticaret şirketinin işlem hacmi,
organizasyon yapısı ve denetimin kapsamı göz önünde bulundurularak denetim elemanınca belirlenir ve yazılı veya sözlü olarak ilgililere bildirilir. Haklı sebeplerin varlığı halinde
bu süre denetim elemanınca uzatılabilir.
(3) Denetim elemanlarınca
istenilen defter, kayıt ve belgeler ile bunlara ilişkin bilgilerin belirlenen sürede verilmemesi veya eksik verilmesi ya da denetim
elemanlarının görevlerini yapmalarının engellenmesi halinde bu fiillerden sorumlu olanlar
denetim elemanlarınca yazılı olarak uyarılır. Uyarı yazısında, verilen süre içinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesinin Kanunun 562 nci
maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca cezai sorumluluk gerektirdiği belirtilir. Söz konusu yazıyı tebellüğ etmekten kaçınan veya uyarı yazısına rağmen verilen süre içinde yükümlülüklerini yerine getirmeyenler hakkında ise kamu adına soruşturma ve kovuşturma yapılması için soruşturma raporu düzenlenir.
MADDE 11 – (1)
Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamuya yararlı dernekler,
noterler, bankalar, sigorta şirketleri ile diğer gerçek ve tüzel kişiler, denetimin gereği olarak, denetim elemanı tarafından istenilen bilgileri, belgeleri, kayıtları ve raporları gerek elektronik ortamda gerekse de yazılı olarak vermekle ve gerekli yardımı sağlamakla yükümlüdürler.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
MADDE 12 – (1)
Denetim elemanlarının görevlendirilmeleri, çalışma biçimleri, düzenlenen raporların değerlendirilmesi ve raporlar üzerine yapılacak işlemler, 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 16 ncı
maddesi uyarınca Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikte düzenlenir.
MADDE 13 – (1) Tüzel kişiliği sona eren ticaret şirketlerinin
işlemleri, defterlerin ve belgelerin saklanma süresi göz önünde bulundurularak bu Yönetmelik
hükümlerine göre Bakanlıkça denetlenebilir.
MADDE 14 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 15 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Gümrük ve Ticaret Bakanı yürütür.