Tebliğler · Resmî Gazete: 2013-06-14
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/42366
BAĞIMSIZ DENETİME TABİ OLACAK TARIM SATIŞ KOOPERATİF
BİRLİKLERİNİN BELİRLENMESİNE DAİR TEBLİĞ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
MADDE 1 – (1)
Bu Tebliğin amacı, bağımsız denetime tabi olacak tarım satış kooperatif
birliklerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
(2) Bu Tebliğ,
tarım satış kooperatif birliklerinin bağımsız denetime tabi olmasına, bağımsız
denetim kapsamından çıkmasına ve uygulamaya ilişkin hususları kapsar.
MADDE 2 –
(1) Bu Tebliğ, 1/6/2000 tarihli ve 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve
Birlikleri Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin son fıkrası ile 5 inci maddesinin
birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 3 –
(1) Bu Tebliğin uygulanmasında;
a) Bakanlık:
Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
b) Birlik:
Tarım satış kooperatifleri birliğini,
c) Denetçi:
13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 400 üncü maddesinde
tanımlanan denetçiyi,
ç) Denetim:
Usul ve esasları Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu
tarafından belirlenen bağımsız denetimi,
d) Genel
Müdürlük: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Genel Müdürlüğünü,
e) Kooperatif:
Birlik ortağı kooperatifleri,
f) Türkiye
Denetim Standartları (TDS): 26/9/2011 tarihli ve 660 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname uyarınca yürürlüğe konulan, bilgi sistemleri denetimi dahil olmak
üzere, denetim alanında uluslararası standartlarla uyumlu eğitim, etik, kalite
kontrol ve denetim standartları ile bu alana ilişkin diğer düzenlemeleri,
g) Türkiye
Muhasebe Standartları (TMS): 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca Kamu
Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından onaylanarak
Türkiye Muhasebe Standardı ve Türkiye Finansal Raporlama Standardı adıyla
yayımlanan muhasebe standartları ile bu alana ilişkin diğer düzenlemeleri,
ifade eder.
(2) Bağlı
ortaklık ve iştirak kavramları, denetime tabi olunup olunmadığının
belirlenmesinde esas alınan ve yürürlükteki mevzuat uyarınca hazırlanmış
finansal tablolardaki anlamlarıyla dikkate alınır.
İKİNCİ BÖLÜM
Denetime Tabi Olma
MADDE 4 –
(1) (Değişik:RG-17/1/2015-29239) Aşağıdaki dört şarttan en az üçünü
sağlayan birlikler, 6102 sayılı Kanun çerçevesinde bağımsız denetime tabidir:
a) Aktif
toplam: Kırk milyon ve üstü Türk Lirası,
b) Yıllık net
satış hasılatı: Elli milyon ve üstü Türk Lirası,
c) Bağlı
kooperatiflerin ortak sayısı: Üçbin ve üstü,
ç) Çalışan
sayısı: Yüzelli ve üstü.
(2) (Ek:RG-17/1/2015-29239)1
Yukarıda belirlenen şartlara göre bağımsız denetime tabi olmayan
birlikler, isteğe bağlı olarak bağımsız denetim yaptırabilirler. Bu şekilde
denetim yaptıran birlikler, 6102 sayılı Kanunun 397 nci maddesinin beşinci
fıkrasında öngörülen denetimden muaftır.
(3) Birliğin
aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısının hesabında
birliğin bağlı ortaklıklarının, iştiraklerinin ve ortak kooperatiflerinin aktif
toplamları, yıllık net satış hasılatları ve çalışan sayıları da bu Tebliğde yer
alan esaslara göre dikkate alınır.
(4) Birlikler, birinci
fıkrada belirtilen dört şarttan en az üçünü art arda iki hesap döneminde
sağlamaları durumunda, müteakip hesap döneminden itibaren denetime tabi olur.
Birbirini takip eden dönemlerde sağlanan şartların aynı şartlar olması aranmaz.
(5) Denetim,
birliğin konsolide finansal tablolarının yanında münferit finansal tablolarını
ve gerektiğinde 4572 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde Genel Müdürlük
tarafından belirlenen (Mülga ibare:RG-17/1/2015-29239) (…) işlemlerini
de içerir.
(6) Bu Tebliğ
uyarınca denetime tabi olma şartlarını taşımayan bir birlik, sadece bağlı
ortaklığının veya iştirakinin denetime tabi olması nedeniyle denetime tabi
olmaz. Ayrıca, birliğin denetime tabi olması nedeniyle bağlı ortaklıkları,
iştirakleri ve ortak kooperatifleri de denetime tabi tutulmaz.
(7) Denetime
tabi olunup olunmadığının belirlenmesinde, birlik ile bu birliğe bağlı
kooperatifleri, ortaklıkları ve iştiraklerinin aktif toplamı ve yıllık net
satış hasılatı hesaplanırken vergi mevzuatı çerçevesinde kamu idarelerine
sunulmak üzere hazırlanan son iki hesap dönemine ilişkin bilanço ve gelir
tablosu dikkate alınır. Denetim kapsamına girildikten sonra bu Tebliğin 8 inci
maddesi hükmü uygulanır.
MADDE 5 –
(1) Aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatının hesabında, 4 üncü maddesinin (Değişik
ibare:RG-17/1/2015-29239) yedinci fıkrasında belirtilen finansal
tablolar çerçevesinde, birliğin ortak kooperatifleri ile varsa bağlı
ortaklıklarının ve iştiraklerinin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı da
dikkate alınır.
(2) Birliklerin
aktif toplamı ve yıllık net satış hasılat tutarlarının hesabında ortak
kooperatifler ile bağlı ortaklıkları veya iştiraklerinin aktif toplamı ve
yıllık net satış hasılatları dikkate alınırken aşağıdaki işlemler yapılır:
a) Aktif
toplamının hesabında, birliğin kendi aktif toplamından, bağlı ortaklıklarının
ve iştiraklerinin kayıtlı değerleri çıkarılır. Bu şekilde bulunan tutara, ortak
kooperatiflerin ve bağlı ortaklıklarının aktif toplamının tamamı ve
iştiraklerinin aktif toplamının birliğin kendi iştirak hissesi payına denk
düşen kısmı eklenir.
b) Yıllık net
satış hasılatının hesabında, birliğin kendi yıllık net satış hasılatına bağlı
ortaklıklarının yıllık net satış hasılatının tamamı, iştiraklerinin yıllık net
satış hasılatının kendi iştirak hissesi payına denk düşen kısmı eklenir. Bu
şekilde bulunan tutara, ayrıca ortak kooperatiflerin birlik haricindeki
taraflara yaptığı satışlardan elde ettiği yıllık net satış hasılatı eklenir.
c) Bağlı
ortaklık ve iştiraki bulunan birliklerin, bağlı ortaklık ve iştirakleriyle olan
işlemlerden doğan varlık, borç, gelir ve giderlerden, bağlı ortaklıklarla
olanların tamamı, birliğin ve bağlı ortaklıkların doğrudan iştirakleriyle
olanlarının ise hisselerine düşen payı indirilebilir.
(3) Birliklerin
bağlı ortaklıkları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları bağlı
ortaklıklar ve iştirakler, birliğin bağlı ortaklığı ve iştiraki olarak
değerlendirilir.
(4) Birliklerin
veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin sahip olduğu bağlı ortaklıklar ve
iştirakler, ilgili iştirakin finansal tablolarındaki değerler üzerinden dikkate
alınır. Birliğin veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin bağlı ortaklıkları ve
iştirakleri bu maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi çerçevesinde indirim
işlemine dahil edilmez.
MADDE 6 –
(1) Birliğin çalışan sayısının belirlenmesinde, muhtasar beyannamede bildirilen
aylık toplam çalışan sayısının yıllık ortalaması dikkate alınır. Söz konusu
yıllık ortalama, aylar itibarıyla aylık çalışan sayılarının toplamının on ikiye
bölünmesiyle elde edilir. Çıraklık ve mesleki eğitim sözleşmesi kapsamında
birlikte mesleki eğitim gören çıraklar ve staj yapan öğrenciler çalışan
sayısının hesabında dikkate alınmaz.
(2) Ortalama
çalışan sayısının belirlenmesinde, birliğin ve ortak kooperatifler ile bağlı
ortaklıkların bu maddeye göre hesaplanan çalışan sayılarının toplamı dikkate
alınır. İştiraklerin bu maddeye göre hesaplanan çalışan sayısı ise birliğin
iştirakteki hissesi oranında dikkate alınır.
Örneğin,
aşağıda aylık çalışan sayıları belirtilen, bağlı ortaklığı B Şirketi ve % 20
iştiraki C Şirketi olan A Birliğinin ilgili hesap dönemine ilişkin ortalama
çalışan sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
Aylar
A Birliği
Bağlı
Ortaklık B Şirketi
İştirak C
Şirketi
Ağustos
950
135
160
Eylül
950
140
170
Ekim
850
165
180
Kasım
820
165
180
Aralık
805
170
140
Ocak
800
170
180
Şubat
805
180
170
Mart
800
185
145
Nisan
810
195
150
Mayıs
810
185
150
Haziran
850
180
160
Temmuz
890
170
160
Toplam
10.140
2.040
1.945
Yıllık ortalama
(Toplam/12)
845
170
162,08
Yukarıdaki
tabloda, birlik ve şirketler itibarıyla yıllık çalışan sayısı ve ortalama
çalışan sayısı hesaplanmıştır. Buna göre, A Birliğinin yıllık ortalama çalışan
sayısı hesaplanırken; A Birliği ve B Şirketinin yıllık ortalama çalışan
sayılarının tamamı ile C Şirketinin yıllık ortalama çalışan sayısının sadece A
Birliğin bu Şirketteki hissesi olan %20’si toplanır. Dolayısıyla, A Birliği
için toplam yıllık ortalama çalışan sayısı (845 + 170 + (162,08 x %20) = )
1.047,42’dir.
(3) Birliğe
bağlı kooperatiflerin ortak sayılarının belirlenmesinde, bağlı kooperatiflerin
kayıtlı aylık toplam ortak sayılarının yıllık ortalama toplamları dikkate
alınır. Söz konusu yıllık ortalama, aylar itibarıyla kayıtlı kooperatif ortak
sayılarının toplamının on ikiye bölünmesiyle elde edilir.
Aylar
A
Kooperatifi
B
Kooperatifi
C
Kooperatifi
Ağustos
10.250
1.000
6.000
Eylül
10.500
1.000
6.000
Ekim
10.500
1.000
6.000
Kasım
10.500
1.000
6.500
Aralık
10.500
1.000
6.500
Ocak
10.000
1.000
5.000
Şubat
10.500
1.000
5.000
Mart
10.250
1.000
5.500
Nisan
10.250
1.000
5.500
Mayıs
10.250
1.000
5.500
Haziran
10.750
1.000
6.000
Temmuz
10.500
1.000
6.000
Toplam
124.750
12.000
79.500
Yıllık ortalama
(Toplam/12)
10.395
1.000
6.625
MADDE 6/A – (Ek:RG-17/1/2015-29239)
(1) Denetçi
aşağıdaki görevleri yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Kanunda sayılan
ticari defterlerin usulüne uygun bir şekilde tutulup tutulmadığını, gerekli
onayların yaptırılıp yaptırılmadığını incelemek,
b) En az üç
ayda bir birlik faaliyetleri hakkında bilgi edinmek ve gerekli kayıtların
düzenli bir biçimde tutulmasını sağlamak amacıyla birlik defterlerini ve diğer
evrakını incelemek,
c) Hileli veya
hatalı finansal raporlamaya veya birlik iş veya işlemlerinde usulsüzlüğe neden
olabilecek risk unsurlarını belirlemek ve bu unsurları düzenli aralıklarla
kontrol etmek,
ç) Birliğin
gerçekleştirdiği olağandışı iş ve işlemlerin anasözleşmeye, genel kurul
kararlarına ve ilgili mevzuata uygunluğunu kontrol etmek,
d) Yıllık
faaliyet raporlarının ilgili mevzuata uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığını
kontrol etmek,
e) Ortakların
Kanuna uygun bilgi edinme taleplerinin karşılanıp karşılanmadığını kontrol
etmek,
f) Ortaklarla
ilgili iş ve işlemlerde eşitlik ilkesine uygun davranılıp davranılmadığını
kontrol etmek,
g) Birlik
sermayesinin karşılıksız kalıp kalmadığını veya birliğin borca batık olup
olmadığını kontrol etmek, sermaye karşılıksız kalmışsa karşılıksız kalan tutarı
belirlemek,
ğ) Birliğin
ticari muamele ve birliğe borçlanma yasağına aykırı işlemlerde bulunulup
bulunulmadığını incelemek,
h) Sermaye
taahhüt borcunun anasözleşmeye ve ilgili mevzuata uygun olarak yerine getirilip
getirilmediğini kontrol etmek ve bu borcu yerine getirmeyenler ile borcun
tutarını tespit etmek,
ı) Genel
kurulun devir ve terk edemeyeceği görev ve yetkilerin yönetim kurulunca kullanılıp
kullanılmadığını incelemek,
i) Birliğin iş
planlarına, ürün alım ve değerlendirme işlemlerine, ürün alım bedelini
hesaplama ve ödeme şekline, kredi kullanmalarına, yatırımlarına, gelir gider
farklarının dağıtımlarına ve giderlerin paylaşımına ilişkin hususlarda
anasözleşmeye uygun hareket edilip edilmediğini incelemek,
j) Yönetim
Kurulu üyeleri ve birlik görevlilerinin bağdaşmayan görev yasağına uyup
uymadıklarını incelemek,
k) Ortaklar
cetvelindeki ortakların genel kurula katılma hakkına sahip olup olmadıklarını
incelemek,
l) Yönetim
Kurulu üyelerinin yönetim kuruluna seçilme şartlarını taşıyıp taşımadığını
araştırmak,
m) Yapılan
denetim sonucunda tespitlere ilişkin genel kurul gündemine alınması gerek
görülen hususları divan başkanına bildirmek,
n) Üst üste üç
dönemin menfi gelir-gider farkı ile sonuçlanıp sonuçlanmadığını veya her
halükarda menfi gelir-gider farkının toplam aktif değerlerin yüzde onuna
tekabül edip etmediğini veya borç ödemede ve giderlerin karşılanmasında sorun
yaşanıp yaşanmadığını tespit etmek.
(2) Yukarıda
belirtilen görevlere ilişkin tespitlere denetçi raporunda yer verilir.
(3) Denetçiler
yaptıkları denetim faaliyetleri esnasında birlik, ortaklar veya alacaklılar
aleyhine telafisi güç veya imkansız sonuçlar doğuracak bir hususu tespit
ettiklerinde konuyu derhal yönetim kuruluna yazılı olarak bildirmek zorundadır.
Bu hususa denetim raporunda ayrıca yer verilir.
(4) Denetçi
raporu genel kurul toplantısından en az bir ay önce yönetim kuruluna teslim
edilir. Yönetim kurulunca gecikmeksizin bu raporun örneği Genel Müdürlüğe
gönderilir
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Denetim Kapsamından Çıkma
MADDE 7 –
(1) Bağımsız denetime tabi birlikler, bu Tebliğin 4 üncü maddesinde belirtilen
şartlardan en az üçüne ait sınırların art arda iki hesap döneminde altında
kalmaları ya da bir hesap döneminde söz konusu şartlardan en az üçünün
sınırlarının yüzde yirmi veya daha fazla altında kalmaları durumunda, müteakip
hesap döneminden itibaren denetim kapsamından çıkar. Birbirini takip eden hesap
dönemlerinde sınırların altında kalınan şartların aynı olması şart değildir.
Aşağıdaki tabloda örnek bir birlik için hesap dönemleri itibarıyla şartların
sağlanması ve denetime tabi olma durumu gösterilmiştir:
Hesap dönemleri
(Değişik
ibare:RG-17/1/2015-29239) Bilanço aktif toplamı 40 milyon TL veya üzeri
midir?
(Değişik
ibare:RG-17/1/2015-29239) Yıllık net satış hasılatı
50 milyon TL veya üzeri
midir?
(Değişik
ibare:RG-17/1/2015-29239) Çalışan sayısı 150 veya üzeri
midir?
Bağlı kooperatiflerin ortak
sayısı 3 bin veya üzeri midir?
Şartlardan en az üçünü
sağlıyor mu?
Denetime tabi midir?
1/8/2010-31/7/2011
Evet
Hayır
Evet
Evet
Sağlıyor
Referans yıl
1/8/2011-31/7/2012
Evet
Evet
Hayır
Evet
Sağlıyor
Referans yıl
1/8/2012-31/7/2013
Evet
Hayır
Evet
Evet
Sağlıyor
Tabidir
1/8/2013-31/7/2014
Hayır
Hayır
Evet
Hayır
Sağlamıyor
Tabidir
1/8/2014-31/7/2015
Hayır
Hayır
Hayır
Evet
Sağlamıyor
Tabidir
1/8/2015-31/7/2016
Evet
Hayır
Evet
Evet
Sağlıyor
Tabi değildir
MADDE 8 –
(1) Denetime tabi birlikler, finansal tablolarını 6102 sayılı Kanun ve TMS’ye
göre hazırlar. Bu birlikler daha sonraki hesap dönemlerinde denetim kapsamında
olup olmadıklarını değerlendirirken, aktif toplamının ve yıllık net satış
hasılatının hesabında 6102 sayılı Kanun ve TMS’ye göre hazırladıkları finansal
tabloları dikkate alır. Bu durumda, bağlı ortaklık ve iştirak kavramları 6102
sayılı Kanun ve TMS’deki anlamlarıyla dikkate alınır. Şartların
belirlenmesinde; bağlı ortaklıkların tam konsolidasyon yöntemine, iştiraklerin
ise özkaynak yöntemine göre konsolide edilen finansal tablolar kullanılır.
(2) Aktif
toplamı ve yıllık net satış hasılatının hesabında, birliğin TMS’ye göre
hazırlanmış finansal tablolarında yer alan tutarlara, ortak kooperatiflerin 4
üncü maddenin (Değişik ibare:RG-17/1/2015-29239) yedinci fıkrası
uyarınca hazırladıkları finansal tablolarda yer alan ilgili tutarlar 5 inci
maddede öngörülen esaslara göre dahil edilir.
(3) Ortak
kooperatiflerin ortak sayıları ile çalışan sayılarının hesabında 6 ncı madde
hükümleri uygulanır.
MADDE 9 – (1)
Denetime tabi olan bir birliğin sonraki hesap dönemlerinde denetim kapsamından
çıkması durumunda, söz konusu birliğin müteakip hesap dönemlerinde denetime
tabi olup olmayacağının tespitinde 4 üncü maddenin son fıkrası, 5 ve 6 ncı
madde hükümleri uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
MADDE 10 –
(1) Denetime tabi olunan hesap dönemlerine ilişkin finansal tablolar denetimden
geçmiş olarak sunulur. Geçmiş hesap dönemi veya dönemlerine ilişkin finansal
tabloların karşılaştırmalı olarak sunulması esastır. Geçmiş hesap dönemlerinde
denetime tabi olunmamış ise, denetimden geçmiş finansal tablolarla
karşılaştırmalı olarak sunulan geçmiş dönem finansal tablolarının denetimden
geçmiş olması zorunlu değildir.
GEÇİCİ MADDE
1 – (1) Hesap dönemi takvim yılı olan birlikler açısından; 2013 hesap
dönemi finansal tablolarının denetime tabi olup olmadığının belirlenmesinde,
1/1/2013 tarihinden önce sona eren son iki hesap dönemine ait
(1/1/2011-31/12/2011 ve 1/1/2012-31/12/2012 tarihli) bilançolar ve gelir
tabloları kullanılır.
(2) Özel hesap
dönemini uygulayan birlikler açısından; denetime tabi olunup olunmadığının
belirlenmesinde, 2011 ve 2012 yıllarında sona eren hesap dönemlerine ait dönem
sonu (örneğin, 31/7/2011 ve 31/7/2012 tarihli) finansal tabloları kullanılır.
(3) Denetime
tabi birliklerin, kaldırılan birlik denetim kurullarınca 4572 sayılı Kanuna ve
ana sözleşmelerine göre hesap dönemi sonuna kadar denetlenmemiş finansal
tabloları ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporları söz konusu denetimi
yaptırana kadar düzenlenmemiş sayılır. Bunları denetleyecek denetçiler, 31/7/2013
tarihine kadar genel kurulca belirlenir veya birliklerin talebi üzerine, 6102
sayılı Kanunun 399 uncu maddesi çerçevesinde birlik merkezinin bulunduğu
yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanır.
(4) Bu Tebliğin
8 inci maddesi, 1/1/2014 tarihinden sonra başlayan hesap döneminden itibaren
uygulanır.
MADDE 11 –
(1) Bu Tebliğ, denetime tabi birliğin içinde bulunduğu hesap döneminin
başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 12 –
(1) Bu Tebliğ hükümlerini Gümrük ve Ticaret Bakanı yürütür.
____________________
117/1/2014
tarihli ve 29239 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bağımsız Denetime Tabi
Olacak Tarım Satış Kooperatif Birliklerinin Belirlenmesine Dair Tebliğde
Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile bu Tebliğin 4 üncü maddesine birinci
fıkrasından sonra gelmek üzere ikinci fıkra eklenmiş ve diğer fıkralar buna
göre teselsül ettirilmiştir.
Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi
Sayısı
14/6/2013
28677
Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı
Resmî Gazetelerin
Tarihi
Sayısı
1.
17/1/2015
29239
2.
3.