Kurum Yönetmelikleri · Resmî Gazete: 2015-04-25
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/44458
Resmi Gazete Tarihi: 25.04.2015 Resmi Gazete Sayısı: 29337
TEKSTİL ELYAF İSİMLERİ VE TEKSTİL ÜRÜNLERİNİN ELYAF
KOMPOZİSYONLARIYLA İLGİLİ ETİKETLEME VE
İŞARETLEME HAKKINDAKİ YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; tekstil elyaf isimleri, tekstil ürünleri elyaf
kompozisyonlarının etiketleme ve işaretlemeleri, hayvansal menş eli tekstil olmayan parçalar içeren
tekstil ürünlerinin etiketlenmesi ve işaretlenmesi ile tekstil ürünlerinin elyaf kompozisyonlarındaki ikili
ve üçlü tekstil elyaf karışımlarının niceliksel analiz yoluyla tespit edilmesine ilişkin usul ve esasları
belirlemektir.
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; piyasaya arz edilen tekstil ürünlerini ve ikinci fıkrada belirtilen
ürünleri kapsar.
(2) Bu Yönetmeliğin amaçları bakımından aşağıdaki ürünler tekstil ürünleri olarak değerlendirilir:
a) Ağırlıkça en az % 80 tekstil elyafı içeren ürünler,
b) Ağırlıkça en az % 80 tekstil bileşenlerinden oluşan mobilya, şemsiye ve güneşlikler,
c) Ağırlıkça en az % 80 tekstil bileşenlerinden oluşmak şartıyla, aşağıdaki ürünlerin tekstil
unsurları:
1) Çok katmanlı zemin kaplamalarının üst katmanları,
2) Yatak örtüleri,
3) Kamp ürünlerinin örtüleri.
ç) Kompozisyonu belirtilmiş olmak kaydıyla diğer ürünlerle birleştirilmiş ve bunların bir parçasını
oluşturan tekstil ürünleri.
(3) Bu Yönetmelik; kendilerine tedarik edilen ve mülkiyeti kendilerine ait olmayan malzemelerle
üretim yapan esnaf ve sanatkârlar ile kendi evlerinde üretim yapan gerçek kişilere uygulanmaz.
(4) Bu Yönetmelik, serbest çalışan terziler tarafından üretilen, kişiye özel tekstil ürünlerini
kapsamaz.
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın
Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna, 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı Gümrük ve Ticaret
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 13/11/ 2001 tarihli ve
2001/3529 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine
Dair Yönetmeliğe ve 15/1/1997 tarihli ve 97/9196 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Türk Ürünlerinin İhracatının Arttırıl masına Yönelik Teknik Mevzuatı Hazırlayacak Kurumların
Belirlenmesine İlişkin Karara dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Astar: Bir veya daha fazla kenarın uygun şekilde tutturulmasıyla tekstil materyalinin tek bir
katmanı veya çoklu katmanlarından oluşan giyecek ve diğer ürünlerin yapımında kullanılan ayrı bir
bileşeni,
b) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
c) Belirlenmiş istisna: Temiz, kuru kütle tabanında, klasik unsurlar vasıtasıyla ayarlama ile elyaf
bileşenlerinin yüzdesi hesaplanırken kullanılacak yeniden ortaya çıkan nemin değerini,
ç) Dağıtıcı: Ürünün tedarik zincirinde yer alan ve faaliyetleri ürünün güvenliğine ilişkin
özelliklerini etkilemeyen gerçek veya tüzel kişiyi,
d) Dahili etiketleme: Çeşitli tekstil ürünleri veya bileşenleri için tek bir etiketin kullanılmasını,
e) Etiketleme: Tekstil ürününe bir etiket iliştirilmesi yoluyla gerekli bilginin tekstil ürününe
yerleştirilmesini,
f) Görünür genişlik: Şerit veya tüpün katlanmış, düzleştirilmiş, sık ıştırılmış veya bükülmüş
genişliği veya genişliğin tek tip olmadığı yerlerde ortalama genişliği,
g) Harici elyaf: Etiket ya da işaretlemede belirtilenler dışındaki elyafı,
ğ) İşaretleme: Dikiş, nakış, baskı, kabartma veya başka herhangi bir teknoloji uygul amasıyla
gerekli bilgilerin tekstil ürünü üzerinde doğrudan belirtilmesini,
h) Piyasaya arz: Ürünün, tedarik veya kullanım amacıyla bedelli veya bedelsiz olarak piyasada yer
alması için yapılan faaliyeti,
ı) Tek kullanımlık ürün: Sadece bir defa veya sınır lı bir süre kullanılmak üzere tasarlanmış ve
normal kullanımı aynı veya benzer bir amaç için sonraki kullanımları amaçlamayan tekstil ürününü,
i) Tekstil Bileşeni: Bir tekstil ürününün tanımlanabilir elyaf içeriği olan parçasını,
j) Tekstil Elyafı:
1) Esnekliği, inceliği ve uzunluğunun maksimum enine olan oranının yüksek oluşu ile karakterize
edilen ve bu özellikleriyle tekstil işlemleri için uygun olan tekstil birimini,
2) Görünür genişliği 5 mm’yi geçmeyen, daha geniş şeritlerden veya filmlerden kesilmiş şeritler
de dahil olmak üzere, ek -1’de yer alan tablo 2’de listelenen elyafın üretilmesi için kullanılan
maddelerden üretilmiş ve tekstil uygulamaları için uygun olan esnek şerit veya tüpleri,
k) Tekstil Ürünü: Kullanılan karıştırma veya birleştirme işlemlerine bakılmaksızın, yalnızca tekstil
elyafından oluşmuş ham, yarı işlenmiş, işlenmiş, yarı üretilmiş, üretilmiş, yarı hazır veya hazır ürünleri,
l) Uyumlaştırılmış standart: 3/4/2002 tarihli ve 24714 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Teknik
Mevzuatın ve Standartların Türkiye ile Avrupa Birliği Arasında Bildirimine Dair Yönetmeliğin ek -1’inde
sıralanan Avrupa standardizasyon kuruluşlarından biri tarafından Avrupa Komisyonunun talebi üzerine
hazırlanarak kabul edilen standardı,
m) Üretici: Bir ürünü üreten, imal eden, ıslah eden veya ürüne adını, ticarî markasını veya ayırt
edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi; bunların farklı
kişiler olması halinde öncelikli olarak ürüne adını, ticarî markasını veya ayırt e dici işaretini koymak
suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi; üreticinin Türkiye dışında olması halinde,
üretici tarafından yetkilendirilen temsilciyi ve/veya ithalatçıyı; ayrıca, ürünün tedarik zincirinde yer alan
ve faaliyetleri ürünün güvenliğine ilişkin özelliklerini etkileyen gerçek veya tüzel kişiyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Tekstil Ürünlerinin İşaretlenmesi ve Etiketlenmesine
İlişkin Hükümler
MADDE 5 – (1) Tekstil ürünleri, bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak etiketlenir, işaretlenir
ve gerekli ticari belgelerin eşliğinde piyasaya arz edilir.
MADDE 6 – (1) Tekstil ürünlerinin etiketleri ve işaretlemelerinde elyaf kompozisyonları nı
tanımlamak için sadece ek-1’de listelenen tekstil elyaf isimleri kullanılır.
(2) Ek-1’de listelenen isimlerin kullanımı, içeriği ek-1’de düzenlenen tanımlara uygun olan tekstil
elyafı için mümkündür.
(3) Ek -1’de listelenen isimler tek başlarına, kök ola rak ya da sıfat olarak diğer elyaf için
kullanılmaz.
(4) “İpek” terimi, tekstil elyafının şeklini veya devamlı filament ipliğinin belirli bir sunumunu
belirtmek için kullanılmaz.
MADDE 7 – (1) Üretici, Bakanlığa ek-1’de düzenlenen listeye, yeni tekstil elyaf ismi eklenmesi
için başvurabilir. Başvuru, ek-2’de belirtilen belgeler ile yapılır.
MADDE 8 – (1) Tamamen aynı elyaftan oluşan tekstil ürünleri “%100”, “saf” veya “tamamen”
olarak etiketle nebilir ya da işaretlenebilir. Bunlar veya benzer terimler diğer tekstil ürünleri için
kullanılamaz.
(2) 9 uncu maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, ağırlıkça % 2’den fazla harici
elyaf içermeyen tekstil ürünlerinin de, bu miktarın iyi üretim uygulamalarında teknik olarak kaçınılmaz
olması ve rutin olarak eklenmemesi şartıyla, tamamen aynı elyaftan oluştuğu kabul edilir.
(3) Karde işleminden geçirilmiş olan ve ağırlıkça % 5’ten fazla harici elyaf içermeyen bir tekstil
ürününün de, bu miktar ın iyi üretim uygulamalarında teknik olarak kaçınılmaz olması ve rutin olarak
eklenmemesi şartıyla, tamamen aynı elyaftan oluştuğu kabul edilir.
MADDE 9 – (1) Bir tekstil ürünü, bir işlenmiş ürüne daha önceden dahil edil memiş, söz konusu
ürünün üretiminde gerekli olan işlemlerin haricinde herhangi bir keçeleşme ve/veya eğirme süreçlerine
maruz kalmamış ve işlem veya kullanım nedeniyle zarar görmemiş yün elyafından oluştuğu sürece ek-
3’te düzenlenen isimlerden biri ile etiketlenebilir veya işaretlenebilir.
(2) Birinci fıkradan farklı olarak; ek-3’te listelenen isimler, aşağıda belirtilen şartların tamamının
karşılanması halinde, bir tekstil elyafı karışımı içeriğindeki yünü tanımlamak için kullanılabilir:
a) Karışımdaki tüm yün, birinci fıkrada belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
b) Bu yün, karışımın toplam ağırlığının % 25’inden daha azını oluşturmamalıdır.
c) Gelişigüzel karışım durumunda, yün sadece tek bir başka elyaf ile karışmış olmalıdır.
Bu tür karışımların tam kompozisyon yüzdesi sağlanmalıdır.
(3) Bir karde süreci geçirmiş yün ürünler de dahil olmak üzere bir ve ikinci fıkralarda bahsedilen
ürünlerdeki harici elyaflar, ağırlıkça % 0,3’ü aşmamalı, iyi üretim uygulamalarında teknik olarak
kaçınılmaz olmalı ve rutin olarak eklenmemiş olmalıdır.
MADDE 10 – (1) Tekstil ürünleri, kendisini oluşturan tüm bileşen elyafın isimleri ve ağırlık
yüzdeleri ile birlikte azalan sırayla etiketlenir ya da işaretlenir.
(2) Birinci fıkradan farklı olarak ve 8 inci maddenin ikinci fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, bir
tekstil ürününün toplam ağırlığının en fazla % 5’ini oluşturan bir elyaf veya toplu olarak tekstil
ürününün toplam ağırlığının % 15’ine kadar olan elyafl ar, üretim aşamasında kolayca tespit
edilememeleri halinde, ağırlıkça toplam yüzdelerinin hemen öncesi veya sonrasında “diğer elyaf”
terimi ile belirtilebilir.
(3) Keten yüzdesinin kolalanmamış kumaşın toplam ağırlığının en az % 40’ı olduğu saf pamuk
çözgüsü ve saf keten atkısı olan ürünler, “saf pamuk çözgü - saf keten atkı” şeklinde kompozisyon
ayrıntıları ile beraber olmak şartıyla “pamuk keten birleşimi” olarak isimlendirilebilir.
(4) 6 ncı maddenin birinci fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, üretim a şamasında
kompozisyonlarının belirlenmesi zor olan tekstil ürünleri için, etiket veya işaretlemede “karışık elyaf”
terimi ya da “belirlenmemiş tekstil kompozisyonu” terimi kullanılabilir.
(5) Birinci fıkradan farklı olarak, ek-1’de yer almayan elyaf, ağırlıkça toplam yüzdelerinin hemen
öncesi veya sonrasında “diğer elyaf” terimi ile belirtilebilir.
MADDE 11 – (1) Bitmiş ürünün ağırlıkça % 7’sini geçmeyen, tamamen dekoratif, görülebilir ve
yalıtılabilir olan elyaf, 8 ve 10 uncu maddelerde belirtilen elyaf kompozisyonlarında hesaba katılmak
zorunda değildir.
(2) Antistatik etki elde etmek amacıyla birleştirilmiş ve bitmiş ürünün ağırlığının % 2’sini
geçmeyen metalik elyaf ve diğer elyaf, 8 ve 10 uncu maddelerde belirtilen elyaf kompozisyonlarında
hesaba katılmak zorunda değildir.
(3) 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasında bahsedilen ürünler için, birinci ve ikinci f ıkralarda
belirtilen yüzdeler, çözgünün ve atkının ağırlığı üzerinde ayrı ayrı hesaplanır.
MADDE 12 – (1) Farklı tekstil elyaf içeriği olan, iki veya daha fazla tekstil bileşeni içeren herhangi
bir tekstil ürünü, her bir bileşenin tekstil elyaf içeriğini belirten bir etiket veya işaretleme taşır.
(2) Birinci fıkrada bahsedilen etiketleme veya işaretleme, tekstil bileşenlerinin asıl astar
olmaması ve bu bileşenlerin tekstil ürününün toplam ağırlığının % 30’undan daha azını tems il etmesi
halinde zorunlu değildir.
(3) İki veya daha fazla tekstil ürünü, aynı elyaf içeriğine sahipse ve olağan olarak tek bir takım
oluşturuyorsa, tek bir etiket veya işaretleme taşıyabilir.
MADDE 13 – (1) Piyasaya arz edilen tekstil ürünlerinde hayvansal menşeli tekstil olmayan
parçaların varlığı, söz konusu parçaları içeren ürünlerin etiketlenmesi veya işaretlenmesinde
“hayvansal menşeli tekstil olmayan parçalar içerir” ifadesi kullanılarak belirtilir.
(2) Etiketleme veya işaretleme yanıltıcı olamaz ve tüketicinin kolayca anlayabileceği şekilde
yapılır.
MADDE 14 – (1) Ek -4’te listelenen tekstil ürünlerinin elya f kompozisyonları, aynı ekte
düzenlenen etiketleme ve işaretleme hükümlerine uygun olarak belirtilir.
MADDE 15 – (1) Piyasaya arz edilen tekstil ürünleri, elyaf kompozisyonlarını belirtecek şekilde
etiketlenir veya işaretlenir. T ekstil ürünlerinin etiketlenmesi ve işaretlenmesi kalıcı, kolay okunabilir,
görülebilir ve ulaşılabilir şekilde yapılır ve etiketler sağlam bir şekilde iliştirilir.
(2) Birinci fıkra hükümleri saklı kalmak üzere, ürünler tedarik zincirindeki iktisadi işlet melere
tedarik edildiğinde veya kamu sözleşmeleri gereği bir yetkili makam tarafından verilen bir siparişin
teslimatı amacıyla tedarik edildiğinde, ürün beraberindeki ticari belgeler, etiket veya işaretlemelerin
yerine geçebilir ya da bunları tamamlayabilir.
(3) 6, 8, 9 ve 10 uncu maddelerde belirtilen tekstil elyaf isimleri ve elyaf kompozisyonları
tanımları, ikinci fıkrada bahsedilen ürün beraberindeki ticari belgelerde açıkça gösterilir. Mekanize
işlem kodu olanlar ile aynı ticari belgelerde açıklanmak şartıyla uluslararası standartlarda tanımlananlar
hariç olmak üzere kısaltmalar kullanılamaz.
MADDE 16 – (1) Bir tekstil ürünü piyasaya arz edildiğinde üretici, etiket veya işaretlemenin
yapılması ile bunların içerdiği bilgilerin doğruluğunu sağlamak zorundadır.
(2) Dağıtıcı, piyasada bulundurulan tekstil ürünlerinin bu Yönetmelikte öngörülen uygun
etiketleme veya işaretlemeyi taşımasını sağlamak zorundadır.
(3) Üretici ve dağıtıcı, piyasaya arz edilen tekstil ürünleri ile birlikte sağlanan herhangi bir bilginin,
bu Yönetmelikle düzenlenen tekstil elyaf isimleri ve elyaf kompozisyonları tanımları ile
karıştırılmamasını sağlamak zorundadır.
MADDE 17 – (1) Piyasaya arz edilen tekstil ürünlerinde 6, 8, 9 ve 10 uncu maddelerde bahsedilen
tekstil elyaf kompozisyonu tanımları; katalog, ticari literatür, ambalaj, etiket ve işaretlemelerde kolayca
okunabilir, görülebilir ve belirgin olmalı; tek bir boyut, biçim ve yazı tipinde basılmalıdır. Bu bilgiler,
satın alma işleminin elektronik ortamda yapılması durumunda da, satın alma işleminden önce
tüketiciye açıkça sunulmalıdır.
(2) Üreticinin ticari markası veya ismi 6, 8, 9 ve 10 uncu maddelerde bahsedilen tekstil ely af
kompozisyonu tanımlarının hemen öncesi veya sonrasında verilir. Bununla birlikte, üreticinin ticari
markası veya ismi, kendi başına veya kök olarak ya da sıfat olarak ek -1’de listelenen tekstil elyaf
isimlerinden birini veya bunlarla karıştırılabilecek bir ismi içeriyorsa; söz konusu ticari marka ya da isim
6, 8, 9 ve 10 uncu maddelerde bahsedilen tekstil elyaf kompozisyonu tanımlarının hemen öncesi veya
sonrasında verilir. Diğer bilgiler her zaman ayrı olarak gösterilir.
(3) Etiketleme veya işaretleme T ürkçe olarak da yapılır. Bobinler, makaralar, çileler, yumaklar
veya diğer küçük miktardaki dikiş, tamir veya nakış iplikleri için bir önceki cümle, 18 inci maddenin
üçüncü fıkrasında bahsedilen dahili etiketlemeye uygulanır. Bu ürünlerin tek başına satıld ığı
durumlarda, dahili etiketleme de yapılması şartıyla Avrupa Birliği kuruluşlarının resmi dillerinden
herhangi birinde etiketlenebilir veya işaretlenebilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İstisnalar ve Elyaf Kompozisyonlarının
Belirlenmesine İlişkin Hükümler
MADDE 18 – (1) 12, 15, 16 ve 17 nci maddelerde yer alan kurallara, ikinci, üçüncü ve dördüncü
fıkralarda belirtilen istisnalar uygulanır.
(2) Ek-5’te listelenen tekstil ürünlerinin etiketlerinde ve işaretlemelerinde tekstil elyaf isimleri
veya elyaf kompoz isyonunun belirtilmesi zorunlu değildir. Ancak, üreticinin ticari markası veya ismi,
kendi başına veya kök olarak ya da sıfat olarak, ek -1’de listelenen isimlerden birini veya bunlarla
karıştırılabilecek bir ismi içeriyorsa, 12, 15, 16 ve 17 nci maddeler uygulanır.
(3) Aynı tip ve elyaf kompozisyonunda olan ve ek - 6’da listelenen tekstil ürünleri, dahili
etiketleme ile birlikte piyasaya arz edilebilir.
(4) Metre ile satılan tekstil ürünlerinin elyaf kompozisyonu, parça veya rulo üzerinde gösterilerek
piyasaya arz edilebilir.
(5) Üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen tekstil ürünleri, bu ürünlerin elyaf kompozisyonları
tüketici de dahil olmak üzere, tedarik zincirindeki her alıcı tarafından bilinecek şekilde piyasaya arz
edilir.
MADDE 19 – (1) Tekstil ürünlerinin elyaf kompozisyonunu belirlemek amacıyla yapılacak
denetimlerde, ek -8’de düzenlenen metotlar veya aynı ekte belirtilen uyumlaştırılmış standartlar
dikkate alınır.
(2) 8, 9 ve 10 uncu maddelerde düzenlenen elyaf ko mpozisyonlarının belirlenmesinde, ek-7’de
listelenen parçalar dikkate alınmaz.
(3) 8, 9 ve 10 uncu maddelerde düzenlenen elyaf kompozisyonları, ek -7’de belirtilen parçalar
çıkarıldıktan sonra, her elyafın mutlak kuru kütlesine ek -9’da düzenlenen ilgili bel irlenmiş istisnalar
uygulanarak belirlenir.
(4) Belirli bir analiz metodu olmayan tekstil karışımlarının elyaf kompozisyonlarını belirlemek
amacıyla testini yapan laboratuarlar analiz raporunda; elde edilen sonuç, kullanılan metot ve doğruluk
derecesini belirtir.
MADDE 20 – (1) Tekstil ürünlerinin elyaf kompozisyonlarını belirlemek amacıyla ikinci, üçüncü
ve dördüncü fıkralarda belirtilen ihtiyat payları dikkate alınır.
(2) 9 uncu maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, 10 uncu madde uyarınca
belirlenecek elyaf kompozisyonundaki harici elyafların varlığı, bu elyafların yüzdesi aşağıdaki değerlere
ulaşmadığı sürece belirtilmek zorunda değildir:
a) Ürünün üretimi sırasında teknik olarak kaçınılmaz olduğu ve rutin olarak eklenmediği sürece,
tekstil ürününün toplam ağırlığının %2’si veya,
b) Ürünün üretimi sırasında teknik olarak kaçınılmaz olduğu ve rutin olarak eklenmediği sürece,
karde işlemi geçirmiş tekstil ürünlerinin toplam ağırlığının %5’i.
(3) Etiket veya işaretleme üzerinde gösterilen elyafların toplam ağırlığı ile ilgili olarak, 10 uncu
madde gereğince sağlanacak elyaf kompozisyonu beyanı ile 19 uncu madde gereğince yürütülen
analizden elde edilen yüzdeler arasında %3 oranında üretim ihtiyat payına izin verilir. Bu ihtiyat payı,
ayrıca aşağıdaki durumlarda uygulanır:
a) 10 uncu madde uyarınca ‘diğer elyaf’ ifadesi ile adlandırılmış elyaflar
b) 9 uncu maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen yün yüzdesi
analizin amacına uygun olarak, ihtiyat payları ayrı hesaplanır. Bu fıkrada değinilen ihtiyat payı
hesaplanırken hesaba alınacak toplam ağırlık, nihai ürünün elyaflarının ağırlığından bu maddenin ikinci
fıkrasında değinilen ihtiyat payı uygulanırken bulunan herhangi bir harici elyafın ağırlığının
düşürülmesiyle bulunur.
(4) İkinci ve üçüncü fıkralarda bahsedilen ihtiyat paylarının kümülatif uygulamasına, ikinci fıkrada
belirtilen ihtiyat payını uygularken, etiket veya işaretleme üzerinde gösterilen elyafların, aynı kimyasal
türün bir veya daha fazla olduğunu kanıtlayan analizler sonucunda yalnızca harici elyafların bulunması
durumunda izin verilir.
(5) Üretim süreci, ikinci ve üçüncü fıkralarda belirtilenlerden daha yüksek ihtiyat payı gerektiren
belirli tekstil ürünlerinde, Bakanlık, daha yüksek ihtiyat payına izin vere bilir. Tekstil ürününü piyasaya
arz etmeden önce üretici, olağanüstü üretim koşulları için yeterli neden ve kanıt sağlayarak, Bakanlığa
yetkilendirilme talebini sunar. Yetkilendirme sadece olağanüstü hallerde ve üretici tarafından yeterli
gerekçe sağlandığı durumlarda verilebilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik, Tekstil Elyaf İsimleri ve Tekstil Ürünlerinin Elyaf
Kompozisyonlarının Etiketlenmesi ve İşaretlenmesi Hakkındaki 27/9/2011 tarihli ve (AB) 1007/2011
sayılı Konsey Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
MADDE 22 – (1) Bu Yönetmelik kapsamına giren ürünlerin piyasa gözetimi ve denetimi,
12/6/2014 tarihli ve 29028 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Piyasa
Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği hükümlerine göre Bakanlık tarafından yapılır.
MADDE 23 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerine uyulmaması halinde, üreticiye Gümrük ve Ticaret
Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliğinin 11 inci maddesi uyarınca düzeltme süresi verilir.
Verilen süre sonunda uygunsuzluğun giderilmemesi halinde 4703 s ayılı Kanunun 12 nci maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen idari para cezası uygulanır.
MADDE 24 – (1) Bu Yönetmeliğin,
a) 13 üncü maddesi 1/1/2016 tarihinden sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanmak üzere
anılan tarihte,
b) diğer hükümleri yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
MADDE 25 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Gümrük ve Ticaret Bakanı yürütür.
Ek-1
Tekstil Elyaf İsimleri Listesi
(6 ncı maddede bahsedilen)
Tablo 1
No İsim Elyaf tanımı
1 yün
Koyun veya kuzu postlarından (Ovis aries) elde edilen elyaf, koyun ve
kuzu pstlarından ve Numara 2’de listelenen hayvan kıllarından elde
edilen elyaf karışımı
2
yün veya kıl isminin izlediği veya
izlemediği alpaka, lama, deve,
kaşmir, moher, angora, vicuna, yak,
guanako, cashgora, kunduz, su
samuru
Şu hayvanların kılları: Alpaka, lama, deve, Kaşmir keçisi, Ankara keçisi,
Ankara tavşanı, vicuna, yak, guanako, cashgora keçisi, kunduz, su
samuru
3
hayvanın cinsi belirtilerek veya
belirtilmeden hayvan veya at kılı
(örneğin sığır kılı, adi keçi kılı, at
kılı)
1 inci ve 2 nci numaralarda değinilmemiş farklı hayvanların kılları
4 İpek Yalnızca, ipek salgılayan böceklerden elde edilen elyaf
5 pamuk Pamuk bitkisinin (Gossypium) tohum kabuğundan (çiğitten) elde edilen
elyaf
6 kapok Kapok meyvesinin (Ceiba pentandra) içinden elde edilen elyaf
7 keten Keten bitkisinin (Linum usitatissimum) sak kabuğundan elde edilen elyaf
8 kenevir (kendir) Kenevirin (Cannabis sativa) sak kabuğundan elde edilen elyaf
9 jüt
Corchorus capsularis veya Corchorus olitorius'un sak kabuğundan elde
edilen elyaf. Bu Yönetmelik’in amaçları için: Hibiscus cannabinus,
Hibiscus sabdariffa, Abutilon avicennae, Urena lobata, Urena sinuata
türlerinden elde edilen sak elyaflları da jüt gibi işlem görecektir.
10 abaca (Manila kendiri) Musa textilis'in yaprak kınından elde edilen elyaf
11 Alfa Stipa tenacissima'nın yaprağından elde edilen elyaf
12 Hindistan cevizi (kokos) Cocos nucifera'nın meyvesinden elde edilen elyaf
13 Broom Cytisus scoparius ve/veya Spartium junceum'un sak kabuğundan elde
edilen elyaf
14 rami Boehmeria nivea ve Boehmeria tenacissima'nın sak kabuğundan elde
edilen elyaf
15 sisal Agave sisalana'nın yapraklarından elde edilen elyaf
16 sunn (güneş keneviri) Crotalaria juncea'nın sak kabuğundan elde edilen elyaf
17 henequen Agave fourcroydes'in sak kabuğundan elde edilen elyaf
18 maguey Agave cantala'nın sak kabuğundan elde edilen elyaf
Tablo 2
No İsim Elyaf tanımı
19 asetat hidroksil gruplarının %74’ten fazlası, % 92’sinden azı asetillenmiş
selüloz asetat elyafı
20 aljinat Aljinik asidin metal tuzlarından elde edilen elyaf
21 cupro (kupramonyum rayonu) Kupramonyum yöntemiyle elde edilen rejenere selüloz elyafi
22 modal
Yüksek kopma mukavemeti ve yüksek yaş modüle sahip olan
yenilenmiş viskoz işlemi yoluyla yeniden elde edilen selüloz elyafı.
Kondisyonlanmış durumda (Bc) ve yaş durumda %5 uzama sağlamak
için gerekli kuvvet (Bm) aşağıdadır. Bc ve Bm; desitex biriminde lineer
yoğunluk T olduğunda:
Bc (CN) ≥1.3√T + 2 T
Bm (CN) ) ≥ 0,5 √T
23 protein Doğal protein maddelerinden rejenerasyon yoluyla ve kimyasal
maddelerin etkisiyle stabilize edilerek elde edilmiş elyaf.
24 triasetat Hidroksil gruplarının en az %92’si asetillenmiş selüloz asetat elyafı.
25 viskoz Filament ve kesikli elyaf için viskoz yöntemi ile elde edilen rejenere
selüloz elyafi.
26 akrilik Zincirlerinin (kütlece) en az %85’i akrilnitril ünitelerinden oluşan
lineer makromoleküllerden elde edilen elyaf.
27 kloro lifi
Zincirlerinde kütlece %50’den fazla klorlanmış vinil veya viniliden
monomerik üniteleri bulunduran lineer makromoleküllerden elde edilen
elyaf.
28 floro elyafı Florokarbon alifatik monomerlerinden oluşmuş lineer
makromoleküllerden elde edilen elyaf.
29 modakrilik Zincirlerinin (kütlece) %50’den fazlası ve %85’den azı akrilnitril
ünitelerinden oluşan lineer makromoleküllerden elde edilen elyaf.
30 poliamid veya naylon
Zincirlerinde, en az %85’i alifatik veya sikloalifatik birimleriyle
birleşen amid bağlantılarının tekrarlanmasıyla oluşan sentetik lineer
makromoleküllerden elde edilen elyaf.
31 aramid
En az %85’i doğrudan iki aromatik halkaya ve varsa, amid
bağlantılarını geçmeyecek sayıda imid bağlantılara bağlanan amid veya
imid bağlantılarına eklenen aromatik gruplardan oluşan sentetik lineer
makromoleküllerden meydana gelen elyaf.
32 poliimid Zincirlerinde amid birimlerinin tekrarlamasıyla oluşan sentetik lineer
makromoleküllerden oluşan elyaf
33 lyocell Çözülme ve türev oluşumu olmaksızın gerçekleşen solvent spinning
işlemi sonucu yeniden elde edilen selüloz elyaf
34 poliaktid
Zincirinde en az %85 (kütlece) doğal şekerden türetilen ve erime
noktası en az 135°C olan laktik asid ester birimlerine sahip lineer
makromoleküllerden oluşan elyaf.
35 poliester Zincirleri (kütlece)en az %85 diol ve tereftalik asitten oluşmuş bir ester
içeren lineer makromoleküllerden elde edilen elyaf.
36 polietilen Substituye edilmemiş alifatik doymuş hidrokarbon lineer
makromoleküllerinden oluşmuş elyaf.
37 polipropilen
İsotaktik pozisyonda her ikinci karbon atomunda bir metil yan dalı
içeren ve başkaca bir substitüsyonun söz konusu olmadığı doymuş
alifatik hidrokarbon lineer makromoleküllerden oluşan elyaf.
38 polikarbamid Zincirlerinde (NH-CO-NH) üretilen fonksiyonel grubunun
tekrarlanmasıyla oluşan lineer makromoleküllerden elde edilen elyaf.
39 poliüretan Zincirlerinde üretan fonksiyonel grubunun tekarlanmasıyla oluşan
makromoleküllerden elde edilen elyaf.
40 vinilal Zincirleri asetilizasyon derecesi farklı polivinil alkolden oluşan
makromoleküllerden elde edilen elyaf.
41 trivinil
Hiçbiri toplam kütlenin %50’sinden fazla olmamak üzere, akrilnitril
terpolimeri, bir klorlanmış vinil monomeri ve bir üçüncü vinil
monomerinden oluşan elyaf.
42 elastodien Doğal veya sentetik poliisoprenden veya olarak bir ya da daha fazla
dienin vinil monomeri ile veya bunsuz polimerize edilmesi ile oluşan
elastiki elyaf. Bunlar orijinal uzunluğunun üç katı gerildiğinde ve
serbest bırakıldığında hızlı bir şekilde ve tamamen başlangıç boyuna
dönerler.
43 elastan
Kütlece en az % 85’i bölümler halindeki poliüretandan oluşan ve
orijinal uzunluğunun 3 katı kadar gerilip serbest bırakıldığında hızlı bir
şekilde ve tamamen başlangıç boyuna dönen elastiki elyaf.
44 cam elyafı Camdan yapılmış elyaf.
45 elastomultiester
İki veya daha farklı kimyasal doğrusal makromoleküllerin iki veya
daha farklı aşamada etkileşimi ile oluşan (kütlesine göre %85’i
aşmayan), baskın işlevsel birim olarak asidin alkolü etkilemesi ile
oluşan bileşik grupları içeren (en azından %85 oranında) ve uygun
muameleden sonra uzatıldığında orijinal uzunluğunun 1,5 katına kadar
çıkan ve serbest bırakıldığında hızla ve gerçek anlamda başlangıç
uzunluğuna ulaşan elyaf çeşididir.
46 elastolefin
En azından %95’i (kütlesine göre) kısmen çapraz moleküllerden
oluşan, en az bir diğer olefin ve etilenden elde edilen, uzatıldığında
orijinal uzunluğunun 1,5 katına kadar uzayan, serbest bırakıldığında
hızla ve büyük ölçüde başlangıçtaki uzunluğuna ulaşan bir elyaf
çeşididir
47 melamin En azından %85'i (kütlesine göre) çapraz bağlı melamin türevi
makromoleküllerden oluşan elyaf çeşididir.
48
iplik veya elyaf sözcüğünün
izlediği veya izlemediği, elyafın
yapısını oluşturan materyalle
ilgili isim örneğin, metal (metalik,
metalize edilmiş), asbest
(amyant), kağıt
Yukarıda listelenmeyen muhtelif veya yeni malzemelerden elde edilen
elyaf
49 çift bileşenli Polipropilen /
Poliamid
polipropilen matrix içine yerleştirilen poliamid elyafının kütlesi %10 ve
% 25 arasında oluşan bir çift bileşenli elyaf.
Ek-2
Yeni Tekstil Elyaf İsmi Başvurusuna İlişkin
Asgari Gereklilikler
(7 nci maddede bahsedilen)
Ek-1’de düzenlenen listeye yeni bir tekstil elyaf isminin dahil ol ması için yapılacak
başvurular, 7 nci maddede belirtildiği üzere, en az aşağıdaki bilgileri içerir.
1- Tekstil elyafının önerilen ismi:
Eğer uygunsa önerilen isim, kimyasal kompozisyonla ilgili olmalı ve elyafın özellikleri
hakkında bilgi sağlamalıdır. Önerilen isim her türlü fikri mülkiyet haklarından muaf olacak ve
üreticiyle ilgili olmayacaktır.
2- Tekstil elyafının önerilen tanımı: Yeni tekstil elyaf ı tanımı içinde bahsedilen esneklik
gibi özellikler, analizlerin deneysel sonuçlarıyla birlikte başvuruda temin edilecek, test metotları
yoluyla doğrulanabilir olacaktır.
3- Tekstil elyafı belirlenmesi: kimyasa l formül, mevcut tekstil elyaflarından farklar ile
birlikte, ilgili olduğu yerlerde, erime noktası, yoğunluk, kırılma endeksi, yanma özelliği ve FTIR
spektrumu gibi detaylı veri.
4- Elyaf kompozisyonunun hesaplanmasında kullanılacak önerilen belirlenmiş istisnalar.
5- Deneysel veriler dahil, yeterince gelişmiş kimlik ve miktar belirleme metotları:
Başvuru sahibi, diğer elyaflarla birlikte yeni tekstil elyafının en çok beklenen ticari karışımlarını
analiz etmek için ek-8’de listelenen metotların kullanım olasılığını veya bu eke eklenecek
uyumlaştırılmış standartları değerlendirecek ve bu metotlardan en az birini teklif edecektir.
Başvuru sahibi, bu metotlar ve uyumlaştırılmış standartlar için tekstil elyaf ının çözünmez bileşen
olarak kabul edilebildiği durumlarda , yeni tekstil elyafının kitle düzeltme faktörlerini
değerlendirecektir. Bütün deneysel ve riler başvuru ile teslim edilecektir. Eğer bu Y önetmelikte
listelenen metotlar uygun değilse, başvuru sahibi uygun gerekçeleri belirtecek ve yeni bir metot
önerecektir. Başvuru, önerilen metot lar için bütün deneyse l verileri içermelidir. Metotların
doğruluğu, sağlamlığı ve yinelenebilirliği üzerine veriler dosya ile tedarik edilmelidir.
6- Yeni tekstil elyafını n insan sağlığı üzerindeki olası alerjik reaksiyonları veya diğer
olumsuz etkileri ile ilgili mevzuatla uyumlu olacak şekilde bu etkilere yönelik yapılan test
sonuçlarını içeren mevcut bilimsel bilgiler.
7- Başvuruyu destekleyen ek bilgiler: üretim süreci, tüketici uyumu
Üretici, önerilen kimlik ve miktar belirleme metotlarının geçerli olmasını sağlamak için yeni saf
tekstil elyafı ve ilgili tekstil elyaf karışımlarının temsili örneklerini temin edecektir.
Bakanlık, üreticiden ilgili elyaf karışımlarının ek örneklerini talep edebilir.
Ek-3
9 uncu Maddenin Birinci Fıkrasında Bahsedilen İsimler
— Türkçe için: ‘Yapağı yünü’ veya ‘kırkım yünü’
— Bulgarca için: ‘необработена вълна’
— İspanyolca için: ‘lana virgen’ or ‘lana de esquilado’
— Çek dili için: ‘střižní vlna’
— Danimarka dili için: ‘ren, ny uld’
— Almanca için: ‘Schurwolle’
— Estonya dili için: ‘uus vill’
— Yunanca için: ‘παρθένο μαλλί’
— İngilizce için: ‘fleece wool’ or ‘virgin wool’
— Fransızca için: ‘laine vierge’ or ‘laine de tonte’
— Hırvatça için: ‘runska vuna’
— İrlanda dili için: ‘olann lomra’
— İtalyanca için: ‘lana vergine’ or ‘lana di tosa’
— Letonya dili için: ‘pirmlietojuma vilna’ or ‘cirptā vilna’
— Litvanya dili için: ‘natūralioji vilna’
— Macarca için : ‘élőgyapjú’
— Malta dili için: ‘suf verġni’
— Hollanda dili için: ‘scheerwol’
— Polonya dili için: ‘żywa wełna’
— Portekizce için: ‘lã virgem’
— Romanya dili için: ‘lână virgină’
— Slovakya dili için: ‘strižná vlna’
— Slovenya dili için: ‘runska volna’
— Fince için: ‘uusi villa’
— İsveç dili için: ‘ny ull’
Ek-4
Belirli Tekstil Ürünlerinin Etiketlenmesi ve İşaretlenmesi İçin Özel Hükümler
(Madde 14’te bahsedilen)
Ürünler Etiketleme ve işaretleme hükümleri
1. Aşağıdaki korse ürünleri
Elyaf kompozisyonu, etiket ve işaretleme üzerine
ürünün tümü için ve sırasıyla listelenen bileşenler için
harici ya da ayrı olmak üzere belirtilmelidir:
(a) Sutyenler Çanaklar ve arka yüzeyin iç ve dış kumaşı
(b) Korse ve kemerler Ön, arka ve yan sertleştirme panelleri
(c) Büstiyerler Çanakların, ön ve arka sertleştirici paneller ve yan
panellerin iç ve dış kumaşları
2. Yukarıda listelenmeyen diğer korse ürünleri Elyaf kompozisyonu, etiket ve işaretleme üzerine
ürünün tümü için ve ürünün çeşitli bileşenleri için
harici ya da ayrı olmak üzere belirtilmelidir. Bu
etiketleme, ürünün toplam ağırlığının %10’unu
geçmeyen bileşenler için zorunlu değildir.
3. Tüm korse ürünleri Korse ürünlerinin çeşitli parçalarının ayrı
etiketlenmesi ve işaretlenmesi durumunda, tüketicinin,
etiket ve işaretleme üzerindeki bilginin hangi parçaya
değindiğini kolayca anlayabileceği bir şekilde
olmalıdır.
4. Asidik yakma yöntemiyle basılmış tekstiller Elyaf kompozisyonu, ürünün tümü için veya baz
kumaş ve yakılmış parçaların kompozisyonu ayrı ayrı
belirtilerek verilebilir. Bu bileşenler, isimleri ile
değinilmelidir.
5. Nakışlı tekstiller Elyaf kompozisyonu, ürünün tümü için veya baz
kumaş ve nakış ipliğinin kompozisyonu ayrı ayrı
belirtilerek verilelebilir. Bu bileşenler, isimleri ile
değinilmelidir. Bu etiketleme veya işaretleme, sadece
ürünün dış yüzeyinin en az %10’una denk gelen
nakışlı parçalar için zorunludur.
6. Farklı elyaflardan yapılan nüve ve kılıf içeren
ve tüketiciye pazarda bu şekilde sunulan
iplikler
Elyaf kompozisyonu, ürünün tümü için veya nüve ve
kıelyaf kompozisyonu ayrı ayrı belirtilerek verilebilir.
Bu bileşenler, isimleri ile değinilmelidir.
7. Kadife ve pelüş veya bunlara benzeyen
tekstil ürünleri
Elyaf kompozisyonu, ürünün tümü için veya ürünün
farklı elyaflardan oluşan bir arka yüzey ve kullanım
yüzeyi olması halinde, bu bileşenlerin kompozisyonu
ayrı ayrı belirtilerek verilebilir. Bu bileşenler, isimleri
ile değinilmelidir.
8. Arka ve kullanım yüzeyi farklı elyaftan
oluşan yer döşemelikleri ve halılar
Elyaf kompozisyonu, ürünün sadece kullanım yüzeyi
için belirtilebilir. Kullanım yüzeyi ismi ile
belirtilmelidir.
Ek-5
Etiketlenmesi ve İşaretlenmesi Zorunlu Olmayan Tekstil Ürünleri
(18 inci maddenin ikinci fıkrasında bahsedilen)
1. Kolları destekleyici kolçaklar
2. Tekstil materyallerinden yapılmış saat kayışları
3. Etiketler ve nişanlar
4. Tekstil materyallerinden yapılmış dolgulu tutacaklar
5. Kahve poşetleri
6. Çay poşetleri
7. Kol koruyucuları
8. Havlı kumaştan yapılanlar dışında kalan manşonlar
9. Yapay çiçekler
10. İğne yastıkları
11. Resim yapılmış kanaviçeler
12. Taban ve zemin kumaşları ve sertleştiriciler için tekstil ürünleri
13. Eski oldukları açık bir şekilde beyan edilen eski konfeksiyon ürünleri
14. Tozluklar
15. Yeni olmayan ve o şekilde satılmayan ambalajlar
16. Tekstil materyallerinden yapılmış süs ve saraciye ürünleri
17. Tekstil materyallerinden yapılmış seyahat ürünleri
18. Bitmiş veya bitmemiş el işlemeli goblen duvar panoları ve nakış iplikleri dahil bunların üretiminde
kullanılan, kanaviçeden ayrı olarak satılan ve özellikle duvar panoları yapımında kullanmak için sunulan
materyaller
19. Fermuarlar
20. Tekstil materyalleri ile kaplı düğme ve kopçalar
21. Tekstil materyallerinden kitap ciltleri
22. Oyuncaklar
23. Ayakkabıların tekstil kısımları
24. Yüzey alanı 500 cm²’den fazla olmayan ve çeşitli bileşenlerden oluşan masa örtüleri
25. Fırın eldivenleri ve bezleri
26. Yumurta kılıfları
27. Makyaj malzemeleri mahfazaları
28. Tekstil kumaşlarından tütün keseleri
29. Tekstil kumaşlarından gözlük, sigara, çakmak, tarak mahfazaları
30. Yüzey alanı 160cm²’den fazla olmayan mobil telefon ve portatif medya player mahfazaları
31. Eldivenler dışında kalan koruyucu spor malzemeleri
32. Tuvalet torbaları
33. Ayakkabı temizleme mahfazaları
34. Cenaze malzemeleri
35. Tamponlar hariç olmak üzere tek kullanımlık malzemeler
36. Avrupa Eczacılık kurallarına tabii tekstil ürünleri ve bu kurallara referans gösterilerek kaplanmış medikal ve
ortopedik kullanım için tek-kullanımlık olmayan bandajlar ve genel olarak ortopedik tekstil ürünleri
37. Halat, i p ve tel dahil olmak üzere ek -6, 12’inci kaleme tabii olan tekstil ürünleri. Normal olarak,
aşağıdakileri amaçlamaktadır:
a. Ürünlerin üretiminde ve işlem süreçlerinde donanım bileşeni olarak kullanım için;
b. Makine, tesisat (ısınma, hava dolaşımı veya aydınlanma gibi), yerli ve diğer teçhizatlar, tente
örtüleri ve araçtan ayrı satılan tekstil motor araç aksesuarları hariç olmak üzere, araçlar ve diğer
taşıma vasıtaları ve bunların çalıştırılması, bakımı veya yedek parçası ile birleştirmek için;
38. Emniyet kemerleri, paraşüt, can yelekleri, acil paraşütler, yangın söndürme araçları, kurşun geçirmez
ceketler ve özel koruyucu giysiler (ateşe, kimyasal maddelere veya diğer güvenlik riskleri gibi) gibi
koruyucu ve güvenlik amaçları için tekstil ürünleri
39. Performans detayları ve teknik özellikleri sağlanmak koşulu ile hava -destekli yapılar (spor salonları, fuar
standları veya depo tesisleri gibi).
40. Yelkenliler
41. Hayvan giysileri
42. Bayrak ve flamelar
Ek-6
Dahili Etiketlemenin Yeterli Olduğu Tekstil Ürünleri
(18 inci maddenin üçüncü fıkrasında bahsedilen)
1. Yer bezleri
2. Temizleme bezleri
3. Süsleme şeritleri, kurdeleleri, bordürleri
4. Dantelalar
5. Kemerler
6. Pantolon askıları
7. Jartiyerler, çorap bağları ve lastikleri
8. Ayakkabı ve bot bağcıkları
9. Kurdeleler
10. Elastik bantlar
11. Bu sıfatla satılan yeni paketleme malzemeleri
12. Paketleme sicimleri ve tarım amaçlı kınnaplar; ek -5’in 37’inci kalemi kapsamına girenler d ışındaki ip,
kordon ve halatlar
13. Çeşitli bileşenlerden oluşan masa ve servis örtüleri
14. Mendiller
15. Topuz fileleri ve saç fileleri
16. Çocuklar için papyon ve kravatlar
17. Mama önlükleri, yıkama eldivenleri ve yüz bezleri
18. Küçük miktarlarda ve net ağırlıkları 1 gram veya daha az olacak şekilde perakende satışa sunulan diki ş,
onarım ve nakış iplikleri
19. Perdeler, güneşlikler ve panjurlar için şeritler
Ek-7
Elyaf Kompozisyonunun Belirlenmesinde Dikkate Alınmayacak Parçalar
(19 uncu maddenin ikinci fıkrasında bahsedilen)
Ürünler Hariç parçalar
(a) Tüm tekstil ürünleri (i) Tekstil olmayan parçalar, kumaş kenarları, etiket ve
nişanlar, ürünün bütününü oluşturmayan yaka ve şeritler,
tekstil materyalleri ile kaplı düğme ve kopçalar, aksesuarlar,
dekorasyonlar, elastik olmayan kurdeleler, ürünün belirli ve
sınırlı yerle rine eklenen elast ik iplik ve bantlar, ve 11 inci
maddede belirlenen koşullar uygulanmak şartıyla,
görülebilir, yalıtılabilir, tamamen dekoratif ve antistatik
etkili elyaf
(ii) Yağlı maddeler, cilt makineleri, ağırlaştırma, ebatlandırma
ve terbiye, emdirilmi ş ürünler, ek boyama ve baskı ürünleri
ve diğer tekstil işleme ürünleri
(b) Yer kaplamaları ve halılar Kullanım yüzeyi hariç tüm bileşenler
(c) Korse kumaşları Kullanım yüzeyinin parçasını oluşturmayan bağlama ve dolgu
atkı ve çözgüleri
(d) Duvar kumaşı ve perdeler Kumaşın sağ tarafının parçasını oluşturmayan bağlama ve
dolgu atkı ve çözgüleri
(e) Çoraplar Manşette kullanılan ek elastik iplikler ve parmak ucu ve topuğu
pekiştirici ve güçlendirici iplikler
(f) Taytlar Kemerde kullanılan ek elastik iplikler ve parmak ucu ve topuğu
pekiştirici ve güçlendirici iplikler
(g) b ve f maddeleri haricindeki tekstil
ürünleri
Zemin ve taban kumaşları, pekiştirme ve güçlendirme, ara
astarı ve kanvas fonlar, kumaşın atkı ve/veya çözgüsünün
yerine geçmediği sürece dikme ve birleştirme iplikleri,
izolasyon fonksiyonu olmayan dolgular ve 12 nci maddenin
ikinci fıkrasına uymak koşuluyla, astarlar.
Bu maddenin amaçlarına uygun olarak:
i. özellikle battaniye ve çift yüzeyli kumaşlarda,
kullanım yüzeyini detekleyici tekstil ürünlerinin
zemin ve taban materyalleri, kadife veya pelüş
kumaşların ve benzer ürünlerin detekleyicileri,
üründen k oparılacak destekleyiciler olarak
değerlendirilmemelidir.
ii. “pekiştirme ve güçlendirme”, tekstil
ürününün belirli ve sınırlı noktalarına güçlendirme
veya kalınlaştırma amacıyla eklenen, iplik ve
materyalleri ifade etmektedir.
Ek-8
İkili ve Üçlü Tekstil Elyaf Karışımlarının
Niceliksel Analiz Metodları
(19 uncu maddenin birinci fıkrasında bahsedilen)
BÖLÜM I
I. Tekstil Ürünlerinin Elyaf Bileşen ve Oranlarını Belirl emek İçin Analiz Numunelerinin v e Analiz
Örneklerinin Hazırlanması
1. UYGULAMA ALANI
Bu ek, laboratuvar kütle numunelerinden, niceliksel analiz için ön işleme uygun (örneğin, 100 gramı
aşmayan) miktarda laboratuvar analiz numunelerini hazırlamak ve elyaf olmayan maddeleri
ayıklamak/ayırmak için önceden ön işleme tabi tutulmuş laboratuvar analiz numunelerinden analiz
örneklerini seçip ayırmak için gerekli prosedürleri içermektedir(Bazı durumlarda ayrı ayrı test numuneleri
için ön işlemler yapılması gerekir.)
2. TANIMLAR
2.1. Esas Kütle(Parti): Bir seri analizin testin sonuçlarına göre karar verilen materyal miktarıdır. Örneğin; bir
defada teslim edilen kumaş, aynı leventten dokunmuş kumaşın tümü, bir iplik sevkiyat partisi, sevkedilen
bir parti iplik bir balya veya bir balya grubu ham elyaf.
2.2. Laboratuvar Kütle Numunesi: Laboratuvar için partinin bütününü temsil edecek şekilde alınan numune
kısmıdır. Laboratuvar kütle numunesinin boyutları ve yapısı numunenin alındığı kaynağın değişkenliğini
yeterli şekilde yansıtabilecek ve laboratuvarda kolaylıkla taşınabilecek nitelikte olmalıdır (Düzenlenen v e
bitirilen kısımlar için kısım 7’ye bakınız.)
2.3. Laboratuvar Analiz Numunesi: Laboratuvar kütle numunesinden alınıp, elyaf olmayan maddelerin ayrılması
için ön-işleme tabi tutulan ve bundan analiz örneklerinin alındığı parçadır. Laboratuvar analiz numunesinin
boyutu ve yapısı laboratuvar kütle numunesinin değişkenliğini yeterli şe kilde yansıtabilmelidir. (kısım 1’ e
bakınız.)
2.4. Analiz Örneği: Laborat uvar analiz numunesinden seçilen ve tek başına bir analiz sonucunu verebilecek
miktardaki materyaldir.
3. PRENSİP
Laboratuvar analiz numunesi, laboratuvar kütle numunesini temsil edecek şekilde seçilir. Laboratuvar analiz
numunesinden alınan analiz örneklerinin her biri laboratuvar analiz numunesini temsil edecek şekilde
olmalıdır.
4. ELYAFLARDAN NUMUNE ALMA
4.1. Düzgünleştirilmemiş Elyaflar: Laboratuvar analiz numunesi, laboratuvar kütle numunesinden rasgele
seçilen tutamlarla hazırlanır. Laboratuvar analiz numunesinin tümü laboratuvar tarağı ile iyice karıştırılır.
(Laboratuvar tarağı bir elyaf karıştırıcı ile yer değiştirebilir ya da elyaf kümleme ve atma metodu ile
karıştırılabilir.) Açık işlenmemiş elyaf ve karıştırmak için kullanılan ekipmana yapışan elyaf da dahil tülbent
veya karışım ön işleme tabi tutulduktan sonra, tülbent veya karışımdan, açık işlenmemiş elyaftan ve
ekipmana yapışan diğer elyafların her birinden kütleleri ile orantılı olarak analiz örnekleri seçilip alınır.
Eğer tarak tülbendi ön işlemden sonra bozulma mış ise, analiz örnekleri 4.2.’de tarif edildiği şekilde alınır.
Tarak tülbendi ön işlemde bozulmuş ise, her bir analiz örneği, uygun ve hemen hemen birbirine eşit boyutta
en az 16 küçük tutam halinde rastgele olarak alınır ve sonra bunlar birleştirilir.
4.2. Düzgünleştirilmiş Elyaflar ( Tarak Bantları, Tülbentler, Cer Bantları, F itiller) : Laboratuvar kütle
numunesinin rastgele olarak seçilmiş bölgelerinden, her biri yaklaşık 1 g ağırlığında en az 10 parça kesilir.
Bu şekilde hazırlanan laboratuvar analiz numunesi ön-işleme tabi tutulur. Parçalar yan yana konularak tekrar
birleştirilir ve 10 parçanın hepsinden birer porsiyon içerecek şekilde enlemesine yeni bir parça kesilerek
analiz örneği hazırlanır.
5. İPLİKTEN NUMUNE ALMA
5.1. Bobin veya Çile İplikleri: Laboratuvar kütle numunesindeki tüm bobinlerden numune alınır. Her bir
bobinden kesintisiz yaklaşık eşit uzunlukta iplikler, ya bir çıkrığı eşit sayıda döndürüp çileler hazırlayarak
veya başka bir yolla sarılırlar (Bobinler uygun bir şekilde içlere takılırsa, birçoğu aynı anda sarılabilir.)
İplikler uzunlamasına yan yana getirilerek, ya tek bir çile veya bir kablo şeklindeki laboratuvar analiz
numunesi oluşturulur. Bu arada çile veya kabloda her bir bobinden eşit uzunlukta iplik bulunmasının
sağlanmasına dikkat edilir.
Laboratuvar analiz numunesi ön işleme tabi tutulur. Çile veya kablodan eşit uzunlukta bir iplik demeti
kesilerek, laboratuvar analiz numunesinden analiz örnekleri hazırlanır ve demetin numunedeki tüm iplikleri
içermesine dikkat edilir.
Eğer, ipliğin tex biriminde numarası “t” ve laboratuvar kütle numunesinden seçilen bobinlerin sayısı “N”
olarak gösterilirse, 10 g’lık bir analiz numunesi için her bobinden çekilmesi gereken ipliğin uzunluğu:
106 cm’dir.
N.t
Eğer, “N.t” değeri yüksek, örneğin 2000’den fazla ise, daha ağır bir çile sağılır ve bu uygun kütledeki bir
kablo hazırlamak için enlemesine iki yerinden kesilir. Kablo halindeki herhangi bir numunenin uçları ön
işlemden önce güvenli bir şekilde bağlanır ve analiz örnekleri bağlı kısımlardan uzak bir yerden alınır.
5.2. Çözgü İpliği: Laboratuvar analiz numunesi, çözgünün uç kısmından, işe yaramayan kenar iplikleri hariç
tüm çözgü ipliklerini içerecek ve 20 cm’den az olmayacak bir uzunlukta kesilerek alı nır. Bir uca yakın
yerden iplik demetindeki tüm iplikler birlikte bağlanır. Eğer numune bir bütün olarak ön -işlem için çok
büyük ise, iki veya daha fazla kısma bölünür, ön işlem için her birinin uçları bağlanır ve ayrı ayrı ön işlem
gördükten sonra tekrar birleştirilir. Laboratuvar analiz numunesinden, tüm çözgüleri içerecek şekilde
bağlama kısmından uzak uçtan uygun bir uzunluk kesilerek bir laboratuvar örneği hazırlanır. Tex
birimindeki numarası “t” olan “N”sayıda iplikten oluşan bir çözgü için ağırlığı 1 g olan ç özgü analiz
örneğinin uzunluğu:105/N.t cm’dir
6. KUMAŞTAN NUMUNE ALMA
6.1. Kumaşı temsil eden tek bir parçadan oluşan bir laboratuvar kütle numunesinden analiz örneği alma
Kumaşın bir köşesinden diğerine doğru diyagonal bir şerit kesilir ve kumaş kenarları uzaklaştırılır. Bu şerit,
laboratuvar analiz numunesidir.“X” g ağırlığında bir laboratuvar analiz numunesi hazırlamak için, kesilecek
şeridin alanı:
X.104 cm² olmalıdır. (G, g/m2 olarak kumaşın kütlesidir)
G
Laboratuvar analiz num unesi ön işleme tabi tutulur ve sonra şerit enine 4 eşit uzunlukta kesilir ve üst üste
konur.
Katmanlı materyalin herhangi bir kısmından, tüm katmanları kapsayacak şekilde analiz örnekleri kesilir ve
her bir analiz örneğinin her katmandan eşit uzunlukta parçalar içermesine dikkat edilir.
Kumaş dokuma desenli ise, laboratuvar analiz numunesinin eninin, çözgü yönüne paralel şekilde ölçülerek
ve desenin en az bir çözgü raporunu içerecek şekilde olması sağlanır. Bu durumda, laboratuvar analiz
numunesi işlem göremeyecek kadar büyükse, eşit büyüklükte parçalar kesilip ayrı ayrı ön -işlemden
geçirilirler ve analiz örnekleri seçilmeden önce desenin aynı bölümleri birbirleriyle çakışmayacak şekilde
üst üste konur.
6.2 Birkaç parçadan oluşan bir laboratuvar kütle numunesinden analiz örneği alma
Parçaların her biri 6.1’de belirtildiği gibi işlem görür ve sonuçlar ayrı ayrı verilir.
7. KONFEKSİYON ve NİHAİ ÜRÜNLERDEN NUMUNE ALMA
Laboratuvar kütle numunesi, normalde konfeksiyon veya nihai ürünün bir biriminin tamamı veya birimi
temsil eden bir kısmıdır.
Bu Yönetmeliğin 12 nci maddesine uygunluğunu kontrol etmek amacıyla gerektiğinde, aynı elyaf içeriğine
sahip olmayan çeşitli kısımların yüzdeleri ayrı ayrı tayin edilir.
Konfeksiyon veya son ürünün etiketinde bileşiminin belirtilmesi gereken kısmını temsil eden bir laboratuvar
analiz numunesi alınır. Ürünün birden fazla etiketi varsa, her etiketin ait olduğu kısmı temsil eden
laboratuvar analiz numuneleri alınır.
Eğer bileşimi belirlenecek ürün üniform (birörnek) değil ise, laboratuvar analiz numunelerinin ürünün her
bölümünden alınması ve numune alınan parçaların ürünün tamamına göre bağıl oranlarının belirlenmesi
gerekmektedir.
Sonra yüzdeler, numune alınan kısımların bağıl oranları dikkate alınarak hesaplanır.
Laboratuvar analiz numuneleri ön-işleme tabi tutulur.
Daha sonra ön işlem görmüş laboratuvar analiz numunelerini temsil eden analiz örnekleri alınır.
II. Elyaf Karışımlarının Niceliksel Analiz Metotlarına Giriş
Elyaf karışımlarının niceliksel analiz metotları, elyafların el ile ve kimyasal yolla ayrılması şeklinde başlıca
iki ana prosese dayanır.
Mümkün olduğu durumlarda, genellikle kimyasal metoda göre daha doğru sonuçlar veren el ile ayırma
metodu tercih edilmelidir. Bu metot, örneğin; her biri tek cins elyaftan üretilmiş çeşitli bileşenlerden oluşan
iplikler ya da çözgüsünde kullanılan elyaf cinsi atkısından farklı olan kumaşlar veya değişik iplik tipleriyle
üretilmiş sökülebilir örme kumaşlar gibi, ( elyafları harmandan karışmış) homojen bir karışım oluşturmayan
tüm tekstil ürünleri için uygulanabilir.
Genellikle kimyasal niceliksel analiz metotları, karışımı oluşturan bileşenlerin seçimli (selektif) çözünmesi
esasına dayanmaktadır. Burada bileşenlerden birin in çözünmesinden sonra, çözünmeyen kalıntı tartılır ve
çözünen bileşenin oranı k ütle kaybından hesaplanır. Bu ekin birinci kısmında , yapıları ne olursa olsun
burada değinilen tüm elyaf karışımlarının sözü edilen metoda göre yapılan analizlerine ait bilgile r
verilmektedir. Bu sebepten bu bilgiler belirli elyaf karışımlarına uygulanabilen prosedürlerin ayrıntılı olarak
anlatıldığı ilerideki bölümlerle birlikte kullanılmalıdır. Nadiren bazı analizler, seçimli çözünme esasından
başka bir prensiple yapılabilir. Böyle durumlarda tüm detaylar ilgili bölümde ayrıca verilmiştir.
Üretim işlemleri esnasındaki elyaf karışımlarında ve bazen de son tekstil ürünlerinde doğal olarak bulunan,
ya da üretim işlemlerini kolaylaştırmak amacıyla sonradan ilave edilmiş yağlar, v akslar, dolgu maddeleri
veya suda çözünür maddeler gibi elyaf olmayan maddeler bulunabilir. Bu gibi elyaf olmayan maddelerin
analizlerden önce ayrılması gerekmekte olup, sıvı ve katı yağların, vaksların ve suda çözülebilen maddelerin
ayrılması ile ilgili bir metot ta verilmiştir.
Bunlara ek olarak tekstil ürünleri, kendilerine bazı özel nitelikler kazandırmak amacıyla uygulanmış reçine
veya başka ilave maddeler de içerebilir. İstisnai durumlarda bazı boyar maddelerin de yer aldığı bu gibi
maddeler ayıracın çözünebilir bileşene etkisiyle çatışabileceği gibi, bunların ayıraç tarafından kısmen ya da
tamamen giderilmeleri de mümkündür. Bu gibi sonradan ilave edilen maddeler, hatalı sonuçlar
doğurabileceklerinden, numune analiz edilmeden önce uzaklaştırılmaları gerekmektedir. Eğer bu tip
maddelerin ayrılması mümkün değil ise, bu Ek'te verilen niceliksel kimyasal analiz metotları uygulanamaz.
Boyalı kumaşlardaki boyalar elyafın entegre bir parçası olarak düşünülmektedir ve uzaklaştırılmazlar.
Analizler kuru kütle esasına göre yapılmakta olup, kuru kütlenin tayini ile ilgili bir prosedür verilmiştir.
Sonuçlar, her elyafın kuru kütlesine bu Yönetmeliğin ek-9’unda listelenen belirlenmiş istisnaların
uygulanmasıyla elde edilir.
Analiz işlemlerine geçmeden önce karışımdaki tüm elyaf türlerinin teşhis edilmiş olması gerekir. Bazı
metotlarda, bir karışımın çözünmeyen bileşeni, çözünen bileşeni çözmek için kullanılan ayıraçta kısmen
çözünebilir.
Mümkün olduğunca, çözünmeyen elyafı çok az etkileyen ya da etkilemeyen ayıraçlar seçilmiştir. Eğer
analiz esnasında kütle kaybı olacağı biliniyorsa, sonuç düzeltilmelidir; Bu amaçla düzeltme faktörleri
verilmiştir.
Bu faktörler, çeşitli laboratuvarlarda, ön işlemle temizlenmiş elyafların analiz metotlarında belirtilen uygun
ayıraçlar ile muamelesi sonucu belirlenmiştir. Bu düzeltme faktörleri sadece zarar görmemiş elyafa
uygulanır ve işlem esnasında veya öncesinde elyafın zarar görmüş olması durumunda daha farklı düzeltme
faktörlerine gerek duyulabilir. Verilen prosedürler tek bir analiz için geçerlidir. Ancak hem el ile hem de
kimyasal ayırma işlemleri için, ayrı analiz örnekleriyle en az iki analiz yapılmalıdır.
Doğrulama için, teknik bakımdan mümkün olduğu sürece, standart metotta ç özünmeden kalan bileşenin ilk
önce çözündüğü alternatif prosedürlerin kullanılması tavsiye edilmektedir.
BÖLÜM 2
İKİLİ TEKSTİL ELYAF KARIŞIMLARININ NİCELİKSEL KİMYASAL ANALİZİ İÇİN
KULLANILAN METOTLAR
I. Elyaf karışımlarının niceliksel kimyasal analizleri için verilen metotlar hakkında genel bilgiler
I.1. UYGULAMA ALANI
Her metotla ilgili uygulama alanı, metodun hangi elyaflarda uygulanabileceğini göstermektedir.
I.2. PRENSİP
Karışımın bileşenleri tespit edildikten sonra, uygun bir ön işlem ile elyaf olmayan maddeler uzaklaştırılır ve
sonra bir seçimli çözme işlemi ile bileşenlerden biri uzaklaştırılır. (Bu konuda 12 nci metot istisnadır. Zira
bu metot iki bileş enden birisinin bir elementinin miktarının belirlenmesi esasına dayanmaktadır.)
Çözünmeyen kalıntı tartılır ve kütle kaybına göre çözünen bileşenin oranı hesaplanır. Teknik açıdan
mümkün olduğu sürece daha yüksek oranda bulunan elyafı çözmek, böylece daha düşük oranda bulunan
elyafın kalıntı olarak kalmasını sağlamak tercih edilir.
I. 3. MATERYAL VE EKİPMANLAR
I.3.1. Ekipmanlar
I.3.1.1. Süzme (Nordan) krozeleri ve bunları içine alabilecek uygun büyüklükte tartım kapları veya aynı sonuçları
veren başka ekipmanlar.
I.3.1.2. Vakum kabı.
I.3.1.3. Desikatör; (nemlilik durumunu gösteren indikatörlü silika jel içeren)
I.3.1.4. Örneklerin 105ºC ± 3ºC’de kurutulması için hava dolaşımlı etüv.
I.3.1.5. Analitik terazi, 0,0002 g hassasiyette.
I.3.1.6. Sokslet ekstraktörü veya aynı sonucu verebilen başka ekipmanlar.
I.3.2. Ayıraçlar
I.3.2.1. Petrol eteri; iki defa damıtılmış, kaynama sıcaklığı 40°C - 60°C arası.
I.3.2.2. Diğer ayıraçlar her metotla ilgili bölümlerde verilmiştir.
I.3.2.3. Damıtık veya deionize su.
1.3.2.4. Aseton.
1.3.2.5. Ortofosforik asit.
1.3.2.6. Üre.
1.3.2.7 Sodyum Bikarbonat.
Kullanılan ayıraçların tümü kimyasal saflıkta olmalıdır.
I.4. KONDİSYONLAMA VE ANALİZ ATMOSFERİ
Kuru kütle esasına göre çalışıldığından analiz örneklerinin kondisyonlanması ya da analizin
kondisyonlanmış bir atmosferde yapılması gereksizdir.
I.5. LABORATUVAR ANALİZ NUMUNESİ
Laboratuvar kütle numunesini temsil eden ve her biri en az 1 g olan gerekli sayıdaki tüm analiz örneklerini
sağlamaya yetecek miktarda laboratuvar analiz numunesi alınır.
I.6. LABORATUVAR ANALİZ NUMUNESİNİN ÖN İŞLEMİ (I.1’e bakınız.)
Bu Yönetmeliğin 20 nci maddesine göre, yüzde hesaplamalarında d ikkate alınmayacak bir maddenin
mevcut olması durumunda, önce karışımı oluşturan elyaf bileşenlerinin hiç birini etkilemeyecek uygun bir
metotla bu maddenin uzaklaştırılması gerekmektedir.
Bu amaçla, petrol eteri ve su ile ekstrakte olabil ecek elyaf olmayan maddeler, havada kurutulmuş analiz
numunesi 1 saat Sokslet ekstraktöründe saatte minimum altı devir yapacak şekilde, petrol eteri ile ekstrakte
edilerek giderilir. Analiz numunesindeki petrol eterinin buharlaşması sağlanır, analiz numune si oda
sıcaklığında bir saat suya daldırılmak suretiyle doğrudan su ile işlem gördükten sonra 65 °C ± 5ºC’deki su
içinde ara sıra karıştırılmak suretiyle bir saat daha tutulur. (Sıvı analiz örneği oranı 100:1 olarak alınır.)
Daha sonra numunedeki fazla su, sıkma, vakum veya santrifüj yoluyla uzaklaştırılır ve havada kurumaya
bırakılır.
Elastolefin veya elastolefin ve diğer elyaf (yün, hayvan kılı, ipek, pamuk,keten kenevir, jüt, koko elyafı, rami,
sisal, kupra, model, protein, viskoz, akrilik, poliamid ya da naylon, polyester, elastomultiester)içeren elyaf
karışımları için prosedür çok az değiştirilebilir, öyle ki petrol eteri yerine aseton kullanılmalıdır.
Elastolefin veya asetat içeren ikili elyaf karışımları için ön işlem uygulanır. Analiz örneği 80 °C de 10
dakika boyunca 50 % oranında ortofosforik asitten 25 g/l içeren solüsyon ve 50 g/l üre ile ekstrakte edilir.
Sıvı analiz örneği oranı 100:1 olarak alınır. Analiz örneği suda yıkanır, süzülür ve 0,1 % oranındaki sodyum
karbonat solüsyonunda yıkanır, son olarak suda dikkatli bir şekilde yıkanır.
Elyaf olmayan maddelerin, petrol eteri ve su ile ekstraksiyonunun mümkün olmadığı durumlarda, yukarıda
sözü edilen su ile uzaklaştırma met odunun yerine elyaf içeriğini önemli derecede değiştirmeyecek herhangi
bir uygun metot kullanılmalıdır. Bununla beraber bazı kasarsız doğal bitkisel elyaflarda (örneğin: Jüt,
Hindistan Cevizi -Kokos ) petrol eteri ve su ile yapılan normal temizlemenin elyaf olmayan doğal
maddelerin tümünü uzaklaştırmadığı görülmektedir; numune hem petrol eterinde hem de suda çözünmeyen
apre maddeleri içermedikçe ilave ön işlem uygulanmaz.
Analiz raporlarında, kullanılan ön-işlem metotları ile ilgili tüm ayrıntılara yer verilmelidir.
I.7. ANALİZ PROSEDÜRÜ
I.7.1. Genel Talimatlar
I.7.1.1. Kurutma
Tüm kurutma işlemleri, hava dolaşımlı ve işlem boyunca kapağı kapalı tutulan bir etüvde 105 °C ± 3ºC’de
4 saatten az 16 saatten fazla olmayacak şekilde yapılmalıdır.14 saatin altındaki kurutma periyodunda
analiz örneği, sabit tartıma ulaştığını kontrol etmek için tartılmalıdır. Eğer 60 dakikalık ilave bir kurutma
periyodundan sonra iki tartım arasındaki fark % 0,05 in altında ise sabit tartıma ulaşıldığı kabul edilir.
Kurutma, soğutma ve tartma işlemleri sırasında krozeler, tartım kapları ve kalıntı maddeler çıplak el ile
tutulmamalıdır.
Örnekler, kapağı yanında tutulan bir tartma kabı içinde etüvde kurutulur. Kurutmadan sonra, etüvden
çıkarmadan önce tartma kabının ağzı kapatılır ve hemen desikatöre konulur.
Süzme krozesi, kapağı yanında tutulan bir tartma kabı içinde etüvde kurutulur. Kurutmadan sonra tartma
kabının ağzı kapatılır ve hemen desikatöre konur.
Süzme krozesi dışında başka ekipman kullanılması halinde, etüvdeki kurutma işlemleri, kuru elyaf
kütlesinin herhangi bir kayba uğramadan ölçülebilmesini sağlayacak şekilde gerçekleştirilmelidir.
I.7.1.2. Soğutma:
Tüm soğutma işlemleri terazinin yanında bulunan desikatörde yapılmalı ve iki saatten az olmamak
kaydıyla tartma kabı tamamen soğuyuncaya kadar soğutulmalıdır.
I.7.1.3. Tartma:
Soğutulduktan sonra desikatörden çıkarılan tartı kabının tartılması, iki dakika içinde ve 0,0002 g
hassasiyetle tamamlanmalıdır.
1.7.2. Prosedür:
Ön-işleme tabi tutulmuş laboratuvar analiz numunesinden en az 1 g ağırlığında analiz örneği alınır. İplik
veya kumaş yaklaşık 10 mm uzunluklarda mümkün olduğunca fazla parçaya ayrılabilecek şekilde kesilir.
Kesilen örnekler bir tartı kabında kurutulur, desikatörde soğutulur ve tartılır. Daha sonra örnek, bu
Yönetmelik ve eklerinin ilgili metodunda belirtildiği şekilde bir cam kaba konur, tartma kabı hemen tekrar
tartılır ve aradaki farktan numunenin kuru kütlesi hesaplanır. Uygulanan metodun ilgili bölümünde
belirtildiği şekilde analiz tamamlanır. Yapılan işlemin çözünen elyafı tamamen giderdiğini kontrol etmek
için kalıntı mikroskop altında incelenir.
I.8. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Çözünmeyen bileşenin kütlesi, karışımdaki toplam elyaf kütlesinin yüzdesi olarak verilir. Çözünen
bileşenin yüzdesi aradaki farktan bulunur. Sonuçlar, temiz kuru kütl enin, (a) belirlenmiş istisnalar ve (b)
analiz ve ön -işlem esnasındaki madde kaybını göz önünde tutmak için gerekli düzeltme faktörleri ile
ayarlanması esasına göre hesaplanır. Hesaplamalar, I.8.2’ de verilen formülleri uygulamak suretiyle
yapılmalıdır.
I.8.1. Çözünmeyen bileşenin, temiz, kuru kütle esasına göre ve ön -işlem esnasında elyaftaki kütle kaybı dikkate
alınmaksızın, yüzde hesabı:
100 rd
% P 1= –———
m
Formüldeki:
% P 1 : Çözünmeyen bileşenin temiz, kuru kütle esasına göre yüzdesi,
m : Analiz örneğinin ön işlemden sonraki kuru kütlesi,
r : Kalıntının kuru kütlesi,
d : Analiz esnasında ayıraçta çözünmeyen bileşenin kütle kaybına ait düzeltme faktörüdür.“d”nin uygun
değerleri her metot için ilgili bölümde verilmiştir.
“d” nin bu değerleri, kimyasal olarak bozulmamış elyaflara uygulanabilen geçerli normal değerlerdir.
I.8.2. Çözünmeyen bileşenin, temiz, kuru kütle esasına göre, konvensiyonel faktörlerle ve uygun olduğunda ön
işlem esnasındaki kütle kaybı ile ilgili düzeltme faktörleriyle ayarlanmış yüzde oranının hesabı:
)()(
)(
100
ba1)P(100100
ba1P
100
ba1P 100
= P %
22
1
11
1
11
1
1A
P1A : Çözünmeyen bileşenin, ön -işlem esnasındaki kütle kaybına ve kabul edilmiş belirlenmiş istisna
değerlerine göre ayarlanmış yüzdesi.
P1 : Temiz kuru çözünmeyen bileşenin 1.8.1.’de gösterilen formüle göre hesaplanmış yüzdesi.
a1 : Çözünmeyen bileşen için kabul edilmiş belirlenmiş istisna değeri. (Bakınız; Ek-9)
a2 : Çözünen bileşenin kabul edilmiş belirlenmiş istisna. (Bakınız; Ek-9)
b1 : Çözünmeyen bileşenin ön işlemden kaynaklanan kayıp yüzdesi.
b2 : Çözünen bileşenin ön işlemden kaynaklanan kayıp yüzdesi.
İkinci bileşenin yüzdesi (% P2A ) = 100 - % P1A’dır.
Özel bir ön işlemin uygulandığı durumlarda, eğer mümkünse b1 ve b 2 değerleri, her bir saf elyaf
komponentini analizde uygulanan ön işleme tabi tutmak suretiyle belirlenmelidir. Saf elyaflar, normal
olarak içerdikleri dışında (doğal olarak veya üretim yöntemi nedeniyle) tüm elyaf olmayan maddelerden
arınmış ve analiz edilecek materyalde bulundukları şekilde (kasarsız veya kasarlı) bulunan elyaflardır.
Analiz edilecek materyalin üretiminde kullanılan temiz elyaflardan temin edilememesi durumunda, analiz
edilen karışımdakine benzer nitelikteki temiz elyaflara uygulanacak analizlerden elde edilen ortalama b 1
ve b2 değerleri kullanılmalıdır.
Eğer petrol eteri ve su ile ekstraksiyon yoluyla yapılan normal bir ön işlem uygulanmışsa, ön işlem sonucu
oluşan kaybın genel olarak % 4 alındığı kasarsız pamuk, kasarsız keten, kasarsız kenevir ve % 1 alındığı
polipropilen dışında b1 ve b2 düzeltme faktörleri göz ardı edilebilir.
Diğer elyaflarda ön işlem sonucu oluşan kayıp genel olarak hesaplamalarda dikkate alınmaz.
II. El İle Ayırma Yöntemiyle Niceliksel Analiz Metodu
II.1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, harman karışımı oluşturmayan ve el ile ayrılması mümkün olan her tip tekstil elyaf ları için
uygulanabilmektedir.
II.2. PRENSİP
Tekstil ürününün bileşenleri teşhis edildikten sonra el yaf olmayan maddeler uygun bir ön işlemle giderilir
ve elyaflar el ile ayrılır, kurutulur ve karışımdaki her bir elyafın yüzde oranını hesaplamak amacıyla
tartılır.
II.3. EKİPMANLAR
II.3.1. Tartma kabı veya aynı sonuçları veren başka ekipmanlar.
II.3.2. Desikatör (nemlilik durumunu gösteren indikatörlü silika jel içeren)
II.3.3. Örneklerin 105ºC ± 3ºC’de kurutulması için hava dolaşımlı etüv.
II.3.4. Analitik terazi, 0,0002 g hassasiyette
II.3.5. Sokslet ekstraktörü veya aynı sonucu veren başka ekipmanlar.
II.3.6. İğne
II.3.7. Büküm ölçme ekipmanı veya benzeri ekipmanlar.
II.4. AYIRAÇLAR
II.4.1. Petrol eteri iki defa damıtılmış, kaynama sıcaklığı 40 ºC -60ºC arası.
II.4.2. Damıtık veya iyonu giderilmiş su.
II.4.3. Aseton
II.4.4. Orto-Fosforik Asit
II.4.5. Üre
II.4.6. Sodyum Bikarbonat
Kullanılan bütün ayıraçlar kimyasal saflıkta olmalıdır.
II.5. KONDİSYONLAMA VE ANALİZ ATMOSFERİ
(I.4.’e bakınız.)
II.6. LABORATUVAR ANALİZ NUMUNESİ
(I.5.’e bakınız.)
II.7. LABORATUVAR ANALİZ NUMUNESİNİN ÖN İŞLEMİ
(I.6.’ya bakınız.)
II.8. PROSEDÜR
II.8.1. İplik Analizi
Ön işlem görmüş laboratuvar analiz numunesinden 1 gram’dan az olmayacak şekilde bir örnek alınır. Çok
ince ipliklerde, kütlesi ne olursa olsun, analiz en az 30 m iplik ile yapılabilir.
İplik uygun uzunluklarda kesilerek, iğne ve gerekirse bir büküm ölçme ekipmanıyla elyaf cinslerine göre
ayrılır. Bu şekilde ayrılan elyaf cinsleri önceden darası alınmış tartma k aplarına yerleştirilerek,I.7.1. ve
I.7.2.’de belirtildiği şekilde 105 ºC ± 3ºC’de sabit tartıma ulaşıncaya kadar kurutulur.
II.8.2. Kumaş Analizi
Ön işlem görmüş laboratuvar analiz numunesinden, tüm kenar kısımlarından oldukça uzak olacak şekilde
atkı veya çözgü yönünü ya da örme kumaşlarda ilmek ve sıra boylarını takip eden, kenarları düzgün
kesilmiş ve düzeltilmiş, küt lesi 1 g dan az olmayan bir örnek alınır. Farklı elyaf cinsleri ayrılır ve önceden
darası alınmış tartma kaplarına yerleştirilir ve II.8.1 kısmında belirtildiği gibi çalışılır.
II.9. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE İFADESİ
Her bir elyaf bileşeninin kütlesi karışımdaki toplam elyaf kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. Sonuçlar,
temiz ve kuru kütle esasına göre, (a) belirlenmiş istisnalar ile, (b) ön işlem esnasındaki kütle kaybını dikkate
almak için gerekli düzeltme faktörleri ile ayarlanmış olarak hesaplanır.
II.9.1. Temiz, kuru elyafkütle yüzdelerinin, ön işlem esnasında elyaftaki kütle kaybı dikkate alınmaksızın
hesaplanması:
100 m1 100
% P1 = ————— = —————
m1 + m2 m2
1 + –––––
m1
Burada;
% P1: Birinci elyafın temiz ve kuru kütle esasına göre yüzdesi
m1: Birinci elyafın temiz ve kuru kütlesi
m2: İkinci elyafın temiz ve kuru kütlesidir.
II.9.2. Her bir komponentin yüzdelerinin kabul edilmiş belirlenmiş istisna değerleri ile ve gerektiği durumlarda ön
işlem esnasındaki kütle kaybına ait düzeltme faktörleri ile ayarlanarak hesabı için I.8.2. kısmına bakınız.
III.1. METOTLARIN HASSASİYETİ
Metotlarda belirtilen hassasiyet, tekrar üretilebilirlik ile ilgilidir.
Tekrar üretilebilirlik güvenilirlik anlamına gelmekte olup, örneğin değişik laboratuvarlardaki elemanlarla
veya değişik zamanlarda aynı metodu uygulayarak aynı karışım bileşenlerini içeren karışım örnekleri
üzerinde yapılan analizlerden elde edilen değerlerin uyum derecesini ifade etmektedir.
Tekrar üretilebilirlik, % 95 güvenlik seviyesi için sonuçların, güvenlik limitleri ile açıklanır.
Bu da, farklı laboratuvarlarda aynı ve sabit bir karışımda normal ve doğru bir metot uygulanması ile yapılan
bir dizi analizde iki sonuç arasındaki farkın, 100 uygulamada sadece beş defa aşıldığı anlamına gelmektedir.
III.2. ANALİZ RAPORU
III.2.1. Analizin bu metotta belirtildiği şekilde yapıldığı yazılır.
III.2.2. Özel bir ön işlem uygulandıysa bununla ilgili ayrıntılar açıklanır. (I.6.'ya bakınız)
III.2.3. Her bir sonuç ve aritmetik ortalama 0,1 hassasiyetle belirtilir.
IV. Özel Metotlar
ÖZET TABLO
Metotlar Uygulama alanı (*) Ayıraç
Çözünür bileşen Çözünmeyen bileşen
No 1 Asetat Belli bazı diğer elyaf Aseton
No 2 Belli bazı protein elyafı Belli bazı diğer elyaf Hipoklorit
No 3 Viskoz, kupro veya belli bazı modal
tipleri
Belli bazı diğer elyaf Formik asit ve çinko klorür
No 4 Poliamid veya naylon Belli bazı diğer elyaf % 80’lik Formik asit (kütlece)
No 5 Asetat Belli bazı diğer elyaf Benzil alkol
No 6 Triasetat veya poliaktid Belli bazı diğer elyaf Diklorometan
No 7 Belli bazı selüloz elyafı Belli bazı diğer elyaf % 75’lik Sülfürik asit (kütlece)
No 8 Akrilikler, belli bazı modakrilikler
veya belli bazı klorolifleri
Belli bazı diğer elyaf Dimetilformamid
No 9 Belli bazı klorolifleri Belli bazı diğer elyaf Karbondisülfür/Aseton 55,5/44,5 (hacimce)
No 10 Asetat Belli bazı diğer elyaf Buz sirkesi (susuz asetik asit)
No 11 İpek, poliamid veya naylon Belli bazı diğer elyaf % 75’lik Sülfürik asit (kütlece)
No 12 Jüt Belli bazı hayvansal elyaf Azot miktarı metodu
No 13 Polipropilen Belli bazı diğer elyaf Ksilen
No 14 Diğer belirli elyaf Belli bazı diğer elyaf Derişik sülfürik asit metodu
No 15 Klorolifleri, belli bazı modakrilikler,
belli bazı elastanlar, asetatlar ve
triasetatlar
Belli bazı diğer elyaf Siklohekzanon
No 16 Melamin Belli bazı diğer elyaf % 90’lık sıcak formik asit (kütlece)
(*) Her metodun altında ayrıntılı lif listesi
METOT No: 1
ASETAT VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Aseton Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili karışımlara uygulanabilir:
1. Asetat (19) ile,
2. Yün(1), hayvan kılı(2 ve 3), ipek(4), pamuk(5), keten(7), kenevir(8), jüt(9), abaka(10), alfa(11),
hindistan cevizi(kokos)(12), broom(13), rami(14), sisal(15), kupro(21), modal(22), protein(23),
viskoz(25), akrilik(26), poliamid veya naylon(30), poliester(35), polpropilen(37),
elastomultiester(45), elostolefin(46), melamin (47) ve çift bileşenli polipropilen/poliamid (49)
Bu metot, yüzeyleri deasetillenmiş (asetat grupları hidrolize uğramış) asetat elyafına hiçbir şekilde
uygulanmaz.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki asetat, asetonla çözülerek uzaklaştırılır. Kalıntı toplanır, yıkanır, kurutulur
ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir.
Kuru asetatın yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipman:
En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen.
3.2. Ayıraç
Aseton
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Bu konuda genel talimatlar kısmında verilen prosedürün izlenmesinden sonra aşağıdaki işlemler uygulanır.
En az 200 m kapasiteli cam kapaklı erlen içinde bulunan numunenin her 1 gramı için 100 m aseton
konularak çalkalanır, ara sıra karıştırarak 30 dakika oda sıcaklığında bekletilir, daha sonra karışım önceden
darası alınmış süzme (nordan) krozesinden süzülür.
Bu işlem sadece 15 dakikalık sürelerle iki kere daha tekrarlanır (topla m üç ekstraksiyon yaparak) böylece
aseton içindeki toplam işlem süresi bir saattir. Kalıntı süzme krozesine aktarılır ve burada asetonla
yıkanarak vakum yoluyla süzülür. Kroze tekrar asetonla doldurularak bu defa kendiliğinden süzülmesi
beklenir.
Son olarak, kroze vakum yoluyla süzülerek kalıntı ile birlikte kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. Burada “d”nin değeri melamin harici
diğer elyaflar için 1,00 dir. (melamin için d=1.01)
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik limitleri,
% 95 güvenlik seviyesi için ± 1’den fazla değildir.
METOT No: 2
BELİRLİ PROTEİN ELYAFI VE BELİRLİ DİĞER ELYAF
(Hipoklorit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili karışımlara uygulanabilir:
1. Belli bazı protein elyafı, yani; yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), protein (23) ile,
2. Pamuk (5), kupro (21), viskoz (25), akrilik (26), kloro lifleri (27), poliamid veya naylon (30), poliester
(35), polipropilen (37), elastan (43), cam elyafı (44) ve elastomultiester (45), elastolefin (46), melamin
(47) ve çift bileşenli polipropilen / poliamid (49).
Karışımda çeşitli protein elyafının bulunması halinde, metot bunların ayrı ayrı miktarlarını değil toplam
miktarını vermektedir.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki protein elyafı hipoklorit çözeltisiyle çözülür. Kalıntı toplanır, yıkanır,
kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade
edilir. Kuru protein elyafının yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
Hipoklorit çözeltisinin hazırlanması için lityumhipoklorit veya sodyumhipoklorit kullanılabilir.
Az sayıda analizin yapıldığı durumlarda veya oldukça uzun aralıklarla yapılan analizlerde lityum - hipoklorit
kullanılması tavsiye edilmektedir. Bunun nedeni, katı lityumhipokloritteki hipoklorit yüzdesinin,
sodyumhipoklorittekinin aksine gerçekten sabit olmasıdır. Eğer hipoklorit yüzdesi biliniyor ise, sabit
miktarda lityumhipoklorit kullanılabileceğin den, her defasında hipoklorit miktarının iyodimetrik olarak
kontrol edilmesine gerek yoktur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
I. 250 m kapasiteli cam kapaklı erlen,
II. Termostat, 20 0C (± 2) 0C' a ayarlanabilen.
3.2. Ayıraçlar
(a) Hipoklorit ayıracı
(i) Lityumhipoklorit Çözeltisi: Taze hazırlanmış ve 35( ± 2)g/ aktif klor (yaklaşık 1 M) bulunan
çözeltiye önceden çözünmüş 5 (± 0,5) g/ sodyumhidroksit ilave edilir. Çözeltinin hazırlanması için,700
m distile suda %35 aktif klor içeren 100 g (veya % 30 aktif klor içeren 115 g) lityumhipoklorit çözülür,
içine önceden 200 m distile suda çözünmüş 5 g sodyumhidroksit ilave edilerek çözel ti distile suyla 1
litreye tamamlanır. Taze hazırlanan çözeltinin iyodimetrik kontrolüne gerek yoktur.
(ii) Sodyumhipoklorit Çözeltisi: Taze olarak hazırlanmış ve 35 (± 2) g/ aktif klor içeren (yaklaşık 1 M)
çözeltiye, önceden damıtık suda çözünmüş 5 (± 0,5) g/ sodyumhidroksit ilave edilir. Burada çözeltinin
aktif klor içeriği her analizden önce iyodimetrik olarak kontrol edilmelidir.
(b) Asetik asit, seyreltik çözelti
5 m buz sirkesi (susuz asetik asit) su ile 1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır.
Yaklaşık 1 g numune 250 m ’lik bir erlen içinde 100 m hipoklorit çözeltisiyle (lityum veya sodyum -
hipoklorit) karıştırılır, numunenin tamamen ıslanması için erlen iyice çalkalanır.
Daha sonra erlen 20 ºC sıcaklıktaki termostatta 40 dakika ısıtılır ve sürekli ya da düzenli aralıklarla
çalkalanmaya devam ed ilir. Yünün çözünmesi ekzotermik olarak gerçekleştiği için, bu metottaki
reaksiyon ısısının dağıtılarak uzaklaştırılması gerekmektedir. Aksi takdirde, çözünmeyen elyafların
çözünmeye başlamasıyla önemli hatalar oluşabilir.
40 dakika sonra, erlenin içindekiler, darası alınmış bir süzme krozesinden süzülür, erlende kalıntı elyaf
varsa, erlen bir miktar hipokloritle çalkalanıp, elyaflar süzme krozesine aktarılır. Daha sonra kroze
vakumla süzülür, kalıntı önce suyla, sonra seyre ltik asetik asit ve son olarak tekrar suyla yıkanır, her
yıkamadan sonra kroze vakumla süzülür. Ancak, yıkama suları kendiliğinden süzülünceye kadar vakum
uygulanmamalıdır.
Sonunda erlen vakumla süzülür, içinde kalıntı bulunan kroze kurutulur, soğumaya b ırakılır ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. Pamuk, viskoz ve modal me melamin
elyafı için 1,01; kasarsız pamuk için 1,03 olan “d”nin değeri, bunların dışındaki elyaf için 1,00’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde, bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, % 95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 3
VİSKOZ, KUPRO VEYA BELLİ BAZI MODAL TİPLERİ VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Formik Asit ve Çinkoklorür Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili karışımlara uygulanabilir:
1. Viskoz (25) veya kupro (21), belli bazı modal elyafı (22) ile
2. Pamuk (5), polipropilen (37), elastolefin (46), melamin (47).
Eğer karışımda bir modal elyafı bulunuyorsa, bunun ayıraç içinde çözünüp çözünmediğini belirlemek için
bir ön deneme yapılır.
Bu metot pamuğun yoğun bir kimyasal bozulmaya uğramış olduğu durumlarda veya viskoz veya kupro
elyafının üzerinden tamamen ayrılamayan bazı boya ya da apre maddelerinin bulunması nedeniyle bunların
çözünmesinin tam gerçekleşmediği durumlarda uygulanmaz.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen bir karışımdaki vi skoz, kupro veya modal elyafı , formik asit ve çinkoklorür içeren
ayıraç ile çözülür. Kalıntı toplanır, yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının düzeltilmiş kütlesi, karışımın
kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. Kuru viskoz, kupro veya modal elyafının yüzdesi ise, aradaki
fark hesaplanarak bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlenler.
(b) Erlenlerin 40 (± 2) ºC 'da muhafazasını sağlayacak ekipmanlar.
3.2. Ayıraçlar
(a) 20 g ergimiş susuz çinkoklorür ve 68 g susuz formikasit içeren karışım , su ilave edilerek 100 g’a
tamamlanır. (Kütlece 20 birim ergitilmiş susuz çinkoklorür ile 80 birim %85'lik formikasit.)
Not: Bu noktada, genel talimatlar I.3.2.2.'de belirtildiği gibi, kullanılan tüm ayıraçların kimyasal olarak saf
olması gerektiğine dikkat edilmelidir; ayrıca sadece ergimiş susuz çinkoklorür kullanılmalıdır.
(b) Amonyumhidroksit çözeltisi: 20 m derişik ( 20 °C de Özgül ağırlığı 0,880 g/m ) amonyak çözeltisi
suyla 1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır. Analiz örneği,
önceden 40ºC’de ısıtılmış bir erlene konur. Daha sonra analiz örneğinin 1 gramı için 40 ºC ye ısıtılmış 100
m formik asit ve çinko klorür çözeltisi ilave edilir. Kapağı kapatılıp erlen iyice çalkalanır. Bu durumda
erlen içindekiyle birlikte 2,5 saat süreyle her saat başı çalkalanarak 40ºC sabit sıcaklıkta tutulur.
Erlendekiler, darası alınmış süzme krozesinden süzülür. Erlende kalan elyaf ayıraç yardımıyla krozeye
aktarılır ve önceden 40ºC’de ısıtılmış 20 m ayıraç ile yıkanır.
Kroze ve kalıntı 40 ºC sıcaklıktaki suyla yıkanır. Elyafı kalıntı yaklaşık 100 m soğuk amonyak
çözeltisiyle yıkanır (3.2.(b)’ ye bakınız.) Kalıntının 10 dakika süreyle çözelti içinde kalacak şekilde
bekletildiğinden emin olmak gerekir. (Elyafı kalıntının 10 dakika amonyak çözeltisinde kalmasını
sağlamak için, örneğin amonyak çözeltisinin akışını düzenleyici bir süzme krozesi adaptörü kullanılır.)
Sonra soğuk suyla durulanır.
Yıkama suları kendi ağırlığıyla süzülünceye kadar vakum uygulanmaz.
Son olarak kalan sıvı vakumla süzülür, kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE İFADESİ
Sonuçlar, “genel talimatlar” bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. Pamuk için “d” değeri 1,02’dir.
Melamin için 1.01 dir. Normal değeri 1.0 dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla alınan sonuçların güvenlik limitleri
%95 güvenlik seviyesi için ±2’den fazla değildir.
METOT No: 4
POLİAMİD VEYA NAYLON VE BELİRLİ DİĞER ELYAF
(Kütlece % 80’ lik Formikasit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili karışımlara uygulanabilir:
1. Poliamid veya naylon (30) ile,
2. Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), pamuk (5), kupro (21), modal (22), viskoz (25), akrilik (26), klo rolifi
(27), poliester (3 5), polipropilen (37), cam elyafı (44) ve elastomultiester (45), elastolefin (46),
melamin (47).
Yukarıda da belirtildiği gibi, bu metot yün karışımlarına da uygulanmaktadır; ancak yün oranı %25’in
üzerinde ise, metot 2 kullanılmalıdır (Yünün bazik sodyumhipoklorit çözeltisinde veya lityum hipoklorit
çözeltisinde çözünmesi).
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki poliamid veya naylon elyafı, formik asitle çözülür. Kalıntı toplanır, yıkanır,
kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi, gerekirse düzeltilir ve karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade
edilir. Poliamid veya naylonun yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen.
3.2. Ayıraçlar
(a) Formikasit (Kütlece %80 'lik, 20 ºC’ deki izafi yoğunluğu: 1,186). 880 m kütlece % 90 ’lık formikasit
(20 ºC ’deki izafi yoğunluğu: 1,204) destile suyla 1 litreye seyreltilir. Alternatif olarak, 780 m kütlece
%98 - %100 'lük formikasit (20 ºC ’deki izafi yoğunluğu: 1,220) destile suyla 1 litreye seyreltilir.
Konsantrasyonu kütlece %77 - % 83 arasında olan formikasitin kullanımı kritik bir hata kaynağı oluşturmaz.
(b) Amonyak, seyreltik çözelti: 80 m derişik amonyak çözeltisi (20 ºC ’deki izafi yoğunluğu 0,880) suyla
1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedürün izlenmesinden sonra, aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m kapasiteli erlendeki numuneye gram başına 100 m formik asit ilave edilir. Erlenin kapağı
kapatılır, numunenin iyice ıslanması için çalkalanır. Erlen ara sıra çalkalanarak 15 dakika süreyle oda
sıcaklığında tutulur. Erlendekiler süzme krozesinden süzülür, erlende kalıntı varsa bir miktar formikasit
ayıracı ile yıkanır ve kalıntı krozeye aktarılır. Vakumla kroze süzülür, filtredeki kalı ntılar sırasıyla formik
asit ayıracı, sıcak su, seyreltik amonyak çözeltisi ile ve son olarak da soğuk suyla yıkanır ve kroze her bir
yıkamadan sonra vakum yoluyla süzülür. Ancak yıkama sıvıları kendiliğinden süzülünceye kadar vakum
uygulanmaz. En sonunda kroze vakumla süzülür, kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur, tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. Burada “d”nin değeri 1,00 dir.
Melaminin için ise d değeri 1.01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla alınan sonuçların güvenlik limitleri,
%95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 5
ASETAT VE BELİRLİ DİĞER ELYAF
(Benzil Alkol Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili karışımlara uygulanabilir:
1.Asetat (19) ile,
2.Triasetat (24), Polipropilen (37), Elastolefin (46), Melamin (47) ve çift bileşenli
polipropilen/poliamid(49).
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki asetat elyafı 52 0C ±2 ºC 'da benzil alkol ile çözülür.
Kalıntı toplanıp yıkanır, kurutulur ve tartılır; Tartılan kütle, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade
edilir. Kuru asetatın yüzdesi ise, aradaki fark hesaplanarak bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen.
(b) Mekanik karıştırıcı
(c) 52 0C ±2 ºC sıcaklığı sağlayan termostat veya başka ekipmanlar
3.2. Ayıraçlar
(a) Benzil Alkol.
(b) Etanol.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlenir ve daha sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
Erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için 100 m benzil alkol ilave edilir. Kapağı kapatılıp, 52 0C ±2 ºC
sıcaklıktaki su banyosu içinde çalkalayıcıya yerleştirilir v e bu ısıda 20 dakika çalkalanır. (erlen, mekanik
çalkalayıcı yerine, yoğun şekilde elle de çalkalanabilir).
Çözelti, darası alınan süzme krozesine boşaltılır. Kalıntı tekrar erlene alınır ve analiz örneğinin her 1 gramı
için 100 m daha benzil alkol ilave edilerek 52 0C ±2 ºC'de 20 dakika çalkalanır.
Erlen içindeki sıvı krozeye boşaltılır ve buraya kadar olan işlemler üçüncü kez tekrarlanır.
Son olarak çözelti ve kalıntı krozeye aktarılarak erlende kalanlar yine 52 0C ±2 ºC 'da bir miktar ilave
benzil alkolle yıkanarak, krozeye aktarılır. Krozedeki kalıntı iyice süzülür.
Sonra bu kalıntı erlene aktarılır, etanol ile yıkanıp elle çalkalandıktan sonra süzme krozesinde süzülür.
Bu yıkama işlemi iki üç defa tekrarlanır. Kalıntı krozeye aktarılır ve iyice süzülür. Kroze ve kalıntı
kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçların hesaplanması, genel talimatlar bölümünde belirtildiği gibi yapılır. Buradaki “d”nin değeri
1,00’dir. Melaminin için ise “d değeri” 1.01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik limitleri
% 95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 6
TRIASETAT VEYA POLİAKTİD VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Diklormetan Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Triasetat (24) veya polilaktid (34) ile
2. Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), pamuk (5), kupro (21), modal (22), viskoz (25), akrilik (26),
poliamid veya naylon (30), poliester (35), Polipropilen (37) ve cam elyafı (44), elastomultiester (45),
Elastolefin (46), Melamin (47) ve çift bileşenli polipropilen / poliamid (49).
Not: Kısmi hidrolize yol açan terbiye işlemlerinden geçen triasetat elyafı çözücü içinde tam olarak
çözünmeyebilir. Böyle bir durumda, bu metot uygulanamaz.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen bir karışımdaki triasetat veya poliaktit elyaf diklormetan ile çözülür. Kalıntı toplanır,
yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi
olarak ifade edilir. Kuru triasetatın veya poliaktit yüzdesi ise, aradaki farkın hesapla nmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen.
3.2. Ayıraçlar
Diklormetan
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlenir ve daha sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m 'lik erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için 100 m diklormetan ilave edilir kapağı
kapatılır ve ıslanması için e rlen her 10 dakikada bir çalkalanır. Düzenli aralıklarla çalkalanarak oda
sıcaklığında 30 dakika bekletilir. Sıvı önceden tartılmış süzme krozesine aktarılır. Erlendeki kalıntının
üzerine 60 m diklormetan konur, el ile çalkalanır ve süzme krozesinden süz ülür. Erlende kalmış olabilen
elyaflar, erleni bir miktar daha diklormetan ile yıkayarak krozeye alınır. Fazla sıvının ayrılması için
vakum uygulanır, kroze diklormetanla doldurulur ve kendi ağırlığı ile süzülmeye bırakılır.
Son olarak, fazla sıvı vakumla emilir, sonra çözücünün uzaklaştırılması için kaynar suyla muamele edilir,
vakum uygulanır, kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. "d"nin normal değeri değeri 1,00’dir.
Poliester, Elastomultiester, Elastolefin ve Melamin için ise d değeri 1,01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 7
BELLİ BAZI SELÜLOZ ELYAFI VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(% 75 lik Sülfürikasit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Pamuk (5), keten (7), kenevir (8), rami (14), kupro (21), modal (22), viskoz (25) ile,
2. Poliester (35), polipropilen (37), elastomultiester (45), elastolefin (46), ve çift bileşenli
polipropilen/poliamid (49)
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen bir karışımdaki selüloz elyafı kütlece %75'lik sülfürik asit ile çözülür. Kalıntı
toplanıp yıkanır, ku rutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade
edilir. Kuru selüloz elyafının oranı aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 500 ml kapasiteli, cam kapaklı erlen.
(b) Erleni 50 0C ±5 ºC'da tutmak için termostat veya benzeri ekipmanlar.
3.2. Ayıraçlar
(a) Sülfürik asit, kütlece %75 ±2 m/m'lik:
Soğutma yapılarak, 700 m sülfürik asit (20 ºC ’deki izafi yoğunluğu 1,84) dikkatli bir şekilde 350 m
damıtık suya ilave edilir. Çözelti oda sıcaklığına kadar soğuyunca, su ile 1 litreye seyreltilir.
(b) Amonyak, seyreltik çözelti:
80 m amonyak çözeltisi (20 ºC ’deki izafi yoğunluğu 0,88) suyla 1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 500 m ’lik erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için 200 m %75'lik sülfürik asit ilave edilerek
kapak kapatılır ve ıslanması için erlen dikkatli bir şekilde çalkalanır. Yaklaşık 10 dakika gibi düzenli
aralıklarla çalkalama yapılarak, 50 0C ±5 ° C sıcaklıkta 1 saat bekletilir. Erlendekiler vakum yoluyla darası
alınmış süzme krozesinden süzülür. Erlende kalıntı varsa, erlen bir miktar %75’lik sülfürik asitle
çalkalanarak kalıntılar krozeye aktarılır. Kroze vakum yoluyla süzülür. Krozeye taze sülfürik asit
doldurularak krozedeki kalıntılar yıkanır. Asit kendi ağırlı ğı ile süzülüp boşalıncaya kadar vakum
uygulanmaz. Kalıntı soğuk suyla birkaç kez yıkanır, sonra iki kez seyreltik amonyak çözeltisiyle yıkanır,
daha sonra soğuk su ile yıkanır ve her yıkamadan sonra krozenin vakum yoluyla süzülüp boşalması
sağlanır. Ancak , her yıkama sıvısı kendi ağırlığı ile iyice sü zülmeden önce vakum uygulanmaz. Son
olarak, krozede kalan sıvı vakumla süzülüp boşaltılır, kroze ve kalıntı kurutulur, soğumaya bırakılır ve
tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin değeri 1,0 0’dir. Çift bileşenli
polipropilen / poliamid için ise “d” değeri 1.01’dir
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen so nuçların güvenlik
limitleri, % 95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 8
AKRİLİKLER, BELLİ BAZI MODAKRİLİKLER VEYA BELLİ BAZI KLORO LİFLERİ VE
BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Dimetilformamid Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Akrilikler (26), belli bazı modakrili kler (29) veya belli bazı kloro lifleri (27) (Analiz yapmadan önce
modakrilik veya kloroliflerinin ayıraç içindeki çözünürlüğü kontrol edilmelidir.) ile,
2. Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), pamuk (5), kupro (21), modal (22), viskoz (25),poliamid veya
naylon (30) ve poliester (35), Polipropilen (37), Elastomultiester (45), Elastolefin (46), Mel amin (47)
ve çift bileşenli polipropilen / poliamid (49).
Bu metot, hazır metal kompleks boyar maddeleriyle boyanmış akrilik ve belli bazı diğer modakrilikler için
de aynı şekilde uygulanabilir; fakat krom(lama) boyar maddeleriyle boyanmış olanlara uygulanmaz.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki akrilik, modakrilik veya kloro lifi kaynama noktasına kadar ısıtılmış su
banyosunda dimetilformamid içinde çözülür. Kalıntı toplanıp yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının
kütlesi, gerekirse düzeltilerek karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. Kuru akrilik,
modakrilik veya kloro lifinin yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN VE AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen.
(b) Kaynama noktasında su banyosu.
3.2. Ayıraçlar
% 0,1’ den daha fazla su içermeyen Dimetilformamid (kaynama noktası 153 0C ±1ºC).
Bu madde zehirli olduğundan, çeker ocakta çalışılmalıdır.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m 'lik erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için kaynar su banyosunda ısıtılmış 80 m
dimetilformamid ilave edilerek kapağı kapatılır ve ıslanması için erlen çalkalanır, kaynar su banyosunda 1
saat bekletilir. Bekleme periyodunda erlen beş defa elle yavaşça çalkalanır.
Elyaflar, erlenin içinde kalacak şekilde sıvı, darası alınmış süzme krozesine boşaltılır.Daha sonra erlene
60 m dimetilformamid ilave edilerek 30 dakika süreyle tekrar ısıtılır ve bu süre içinde erlen iki kez elle
yavaşça çalkalanır.
Erlendekiler süzme krozesine aktarılıp vakum uygulanarak süzülür.
Erlende kalan elyaf, erlen bir miktar dimetilformamid ile yıkanarak krozeye aktarılır. Vakum uygulanarak
kroze boşaltılır ve krozedeki kalıntı yaklaşık 1 litre 70 -80ºC sıcak su ile kro zeyi her seferinde doldurarak
yıkanır.
Her su ilavesinin ardından su kendi ağırlığı ile süzüldükten sonra vakum uygulanır. Yıkama suyunun
krozeden süzülmesi çok yavaş ise, biraz vakum uygulanabilir.
Son olarak, kalıntının bulunduğu kroze kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. Aşağıdaki durumlar dışında “d”nin
değeri 1,00’dir.
Yün, pamuk, kupro, modal, poliester, elastomultiester ve melamin için “d”nin değeri 1,01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 9
BELLİ BAZI KLOROLİFLERİ VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Hacimce 55,5/44,5'lük Karbondisülfür ve Aseton Karışımı Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Belli bazı klorolifleri (27), yani sonradan klorlanmış veya klorlanmamış polivinilklorür elyafı (Analizden
önce polivinilklorür elyafının ayıraç içindeki çözünürlüğü kontrol edilmelidir.) ile
2. Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), pamuk (5), kupro (21), modal (22), viskoz (25), akrilik (26),
poliamid veya naylon (30), poliester (35 ), polipropilen (37) ve cam elyafı (44) ve elastomultiester
(45), melamin (47), çift bileşenli polipropilen / poliamid (49).
Karışımdaki yün veya ipek oranı %25’den fazla ise, 2 no’lu metot kullanılmalıdır.
Karışımdaki poliamid veya naylon oranı %25’den fazla ise, 4 no’lu metot kullanılmalıdır.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen klorolif i, azeotropik karbondisülfür ve aseton karışımı ile çözülür. Kalıntı toplanıp
yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek , karışımın kuru kütlesinin yüzdesi
olarak ifade edilir. Kuru polivinilklorür elyafının yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen,
(b) Mekanik karıştırıcı
3.2. Ayıraçlar
(a) Hacimce %55,5 karbondisülfür ile hacimce %44,5 asetonun azeotropik karışımı,
Bu karışım zehirli olduğundan, çeker ocakta çalışılması tavsiye edilir.
(b) Hacimce % 92’lik etanol veya metanol.
4. ANALİZ YÖNTEMİ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m kapasiteli erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için 100 m azeotropik karışım ilave
edilerek kapak kapatılır ve erlen mekanik karıştırıcıda veya elde oda sıcaklığında 20 dakika kuvvetli bir
şekilde karıştırılır.
Üstteki sıvı darası alınmış süzme krozesinden süzülür.
İşlem 100 m taze ayıraç i lavesiyle tekrar edilir. Saat camına damlatılan bir damla ekstraksiyon sıvısı
buharlaştığında geride polimer artığı kalmayıncaya kadar bu işleme devam edilir. Bir miktar ayıraç
kullanarak kalıntının süzme krozesine tamamen aktarılması sağlanır, kalıntıdaki sıvı vakum ile alınır,
kroze ve kalıntı önce 20 m alkolle, daha sonra da üç defa suyla yıkanır. Yıkama sıvısı kendi ağırlığıyla
süzülmeden önce vakum uygulamamaya dikkat edilir. Son olarak, içinde kalıntı bulunan kroze kurutulur,
soğutulur ve tartılır.
Not: Klorolifi oranı yüksek olan bazı karışımlarda analiz örneğinin kurutulması esnasında örnekte önemli
bir çekme görülebilir ki, bu da kloro liflerinin çözünmesini gecik tirebilir. Ancak bu durum kloro liflerinin
sonunda çözünmesine engel değildir.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI ve İFADESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin buradaki değeri 1,00’dir.
Melamin için ise d değeri 1,01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 10
ASETAT VE BELLİ DİĞER ELYAF
(Buz Sirkesi Susuz Asetik Asit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Asetat (19) ile,
2. Belli bazı kloro lifleri (27); yani, sonradan klorlanmış veya klorlanmamış polivinilklorür elyafı,
polipropilen (37) , elostolefin (46), melamin(47) ve çift bileşenli polipropilen / poliamid (49)
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki asetat elyafı susuz asetik asit (buz sirkesi) ile çözülür. Kalıntı toplanır
yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi, gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi
olarak ifade edilir. Kuru asetatın yüzdesi aradaki fark hesaplanarak bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli cam kapaklı erlen,
(b) Mekanik karıştırıcı.
3.2. Ayıraçlar
I. Buz sirkesi -Susuz asetik asit - (%99’un üzerinde). Yakıcı olan bu maddenin dikkatli kullanılması
gerekir.
4. ANALİZ YÖNTEMİ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m kapasiteli erlen içindeki anali z örneğinin 1 gramı için 100 m susuz asetik asit ilave
edilerek kapağı kapatılır ve oda sıcaklığında 20 dakika süreyle mekanik karıştırıcıda, ya da elde kuvvetli
bir şekilde karıştırılır. Üstteki sıvı süzme krozesine aktarılır. Her seferinde 100 m taze ayıraç
kullanılarak işlem iki kez daha tekrarlanır, böylece toplam üç defa ekstraksiyon gerçekleştirilmiş olur.
Erlendekiler süzme krozesine aktarılır, kroze vakumla süzülür ve 50 ml susuz asetik asit ilave edilerek,
daha sonra da üç def a damıtık suyla yıkanır. Her yıkamadan sonra, sıvının kendi ağırlığıyla süzülmesi
beklenir, daha sonra vakum uygulanır. Kroze ve içindeki kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin buradaki değeri 1,00’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 11
İPEK, POLİAMİD VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Kütlece %75' lik Sülfürikasit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. İpek (4) veya poliamid veya naylon (30) ile,
2. Yün (1) veya hayvan kılı (2 ve 3), polipropilen (37) , elostolefin (46),melamin (47) ve çift bileşenli
polipropilen / poliamid (49)
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki ipek veya poliamid veya naylon elyafı kütlece %75'lik sülfürik asit
ile çözülür (Tusah ipeği gibi bazı yabani ipekler, kütlece % 75’lik sülfirik asitte tamamen çözünmezler.)
Kalıntı toplanır, yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi, gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru
kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. Kuru ipek veya poliamid veya naylonun yüzdesi aradaki farkın
hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
En az 200 m kapasiteli erlen.
3.2. Ayıraçlar
(a) Sülfürik asit (kütlece %75 ±2'lik),
Soğutma yapılarak 700 m sülfürik asit (20 ºC’da yoğunluğu 1,84 g/m ) dikkatli bir şekilde 350 m
damıtık suya ilave edilir. Çözelti, oda sıcaklığına kadar soğuyunca, suyla 1 litreye seyreltilir.
(b) Sülfürik asit, seyreltik çözelti: 100 m sülfürik asit (20 ºC’daki yoğunluğu 1,84 g/m ) yavaşça 1900
m damıtık suya ilave edilir,
(c) Amonyak, seyreltik çözelti: 200 m derişik amonyak (20 ºC’daki yoğunluğu 0,880 g/m ) damıtık su
ile 1000 m ’ye seyreltilir.
4. ANALİZ YÖNTEMİ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
En az 200 m kapasiteli erlen içindeki analiz örneğinin 1 gramı için 100 m kütlece %75’lik sülfürik asit
ilave edilerek kapağı kapatılır, kuvvetlice çalkalanır ve oda sıcaklığında 30 dakika bekletilir. Tekrar
çalkalanarak 30 dakika bekletilir. Son bir kez daha çalkalandıktan sonra erlendekiler darası alınmış süzme
krozesinden süz ülür. Erlende kalan elyaflar, bir miktar %75’lik sülfürik asit ayıracı ile çalkalanarak
krozeye aktarılır. Krozedeki kalıntı sırasıyla 50 m seyreltik sülfürik asit, 50 m su ve 50 m seyreltik
amonyak çözeltisiyle yıkanır. Her defasında, vakum uygulamadan önce elyafların yaklaşık 10 dakika
çözeltiyle temas halinde olması sağlanır. Son olarak, elyaflar yaklaşık 30 dakika suyla temas halinde
tutularak yıkanır. Kalıntıdaki sıvı vakum ile süzülür, kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
Poliamid ile çift bileşenli polipropilen/poliamidin ikili karışımları durumunda darası alınmış filtre
krozesiyle elyafların süzülmesinden sonra ve yıkama yöntemi uygulanmadan önce, filtre kroz esindeki
kalıntı her defasında 50 ml %75’lik sülfürik asit ayracıyla 2 defa yıkanır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır.“d” nin değeri yün için 0,985 ; çift
bileşenli polipropilen/poliamid için 1,005; Melamin için 1,01’dir. Bunların dışındakiler için “d” değeri 1,0
kabul edilecektir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güve nlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla olmayıp çift bileşenli polipropilen/poliamidi
karışımlarında bu güvenlik limiti ±2’den fazla değildir.
METOT No: 12
JÜT VE BELLİ BAZI HAYVANSAL ELYAF
(Azot Miktarının Tayini Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Jüt (9) ile,
2. Belli bazı hayvansal elyaf.
Hayvansal elyaf komponenti, sadece kıl (2 ve 3) veya yün (1) olabileceği gibi, bu ikisinin herhangi bir
karışımı da olabilir. Bu metot, azot esaslı elyaf olmayan maddeler (boya, apre maddeleri vb.) içeren tekstil
karışımlarına uygulanmaz.
2. PRENSİP
Karışımdaki azot miktarı belirlenerek, belirlenen bu azot miktarından ve iki bileşenin bilinen veya tahmin
edilen azot miktarlarından her bir bileşenin oranı hesaplanır.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) Kjeldahl ayrıştırma balonu (200 m-300 m kapasiteli).
(b) Buhar enjektörlü Kjeldahl destilasyon cihazı.
(c) 0,05 m hassasiyetli titrasyo ekipmanı
3.2. Ayıraçlar
(a) Toluen.
(b) Metanol.
(c) Sülfürik asit (20 0 C'daki izafi yoğunluğu 1,84) (Bu ayıraçların azot içermemeleri gerekir).
(d) Potasyumsülfat (Bu ayıraçların azot içermemeleri gerekir).
(e) Selenyumdioksit (Bu ayıraçların azot içermemeleri gerekir).
(f) Sodyumhidroksit çözeltisi (400 g/ ). 400 g sodyumhidroksit 400 m-500 m suda çözülerek damıtık
su ile l litreye seyreltilir.
(g) Karışım İndikatör: 0,1 g metil kırmızısı 95 m etanol ve 5 m suda çözülerek, 475 m etanol ve 25
m suda çözünmüş 0,5 g bromkrezol yeşili ile karıştırılır.
(h) Borik asit çözeltisi.20 g borik asit 1 litre damıtık suda çözülür.
(i) Sülfürik asit: 0,02 N (Standart volumetrik çözelti)
4. ANALİZ NUMUNESİNE UYGULANAN ÖN İŞLEMLER
Bu konuda, genel talimatlar bölümündeki ön işlemlerin yerine aşağıdaki prosedür uygulanır:
Havada kurutulmuş numune sokslet cihazında 1 hacim toluen, 3 hacim metanol karışımıyla saatte
minimum 5 devir yapacak şekilde 4 saat süreyle ekstraksiyona tabi tutulur. Numunede kalan çözücünün
havada buharlaşarak uzaklaşması sağlanır ve kalan çözgeni tama men uçurmak için numune 105 ºC ±3ºC
'da etüvde bekletilir. Daha sonra, numune 30 dakika geri dönüşlü bir balonda su ile (numunenin 1 gramı
için 50 m) kaynatılarak ekstrakte edilir, süzülür. Sonra numune tekrar balona alınır ve aynı hacimde su ile
ekstraksiyon işlemi tekrarlanır ve süzülür. Numuneyi sıkarak ya da vakum veya santrifüjleme yoluyla
kalan su uzaklaştırılır ve numune havada kurumaya bırakılır.
Not: Toluen ve metanolun zehirli etkileri göz önünde bulundurulmalı ve kullanımında gerekli önlemler
alınmalıdır.
5. ANALİZ PROSEDÜRÜ
5.1. Genel Talimatlar
Numunenin seçilmesi, kurutulması ve tartılması konusunda genel talimatlar bölümündeki prosedür izlenir.
5.2. Prosedürün Ayrıntıları
Örnek Kjeldahl ayrıştırma balonuna yerleştiri lir. Ayrıştırma balonundaki en az 1 gram kütledeki örneğe
sırasıyla; 2,5 g potasyumsülfat, 0,1g -0,2g selenyumdioksit ve 10 m sülfürik asit (20 °C izafi yoğunluğu
1,84) ilave edilir. Başlangıçta balon düşük sıcaklıkta elyafın tamamı kayboluncaya kadar ısıtılır ve daha
sonra çözelti iyice berrak ve hemen hemen renksiz duruma gelinceye kadar kuvvetli şekilde ısıtılır. 15
dakika daha ısıtmaya devam edilir. Balonun soğuması beklenir ve 10 m - 20 m su dikkatli bir şekilde
ilave edilerek seyreltilir, soğut ulur ve eksiksiz olarak 200 m dereceli balon jojeye aktarılıp ayrıştırma
çözeltisinin oluşturulması için gerekli hacme ulaşıncaya kadar damıtık su eklenir.
100 m ’ lik erlene yaklaşık 20 m borik asit konur ve bu erlen, çıkış borusunun ucu borik asit çözeltisi
yüzeyinin hemen altına gelecek şekilde Kjeldahl destilasyonekipmanı yoğuşturucusunun altına
yerleştirilir. Tam 10 m ayrıştırma çözeltisi destilasyon erlenine aktarılır. Huniye 5 m ’den az olmayacak
şekilde sodyumhidroksit çözeltisi ilave edilir, kapak hafifçe kaldırılarak sodyumhidroksit çözeltisinin
yavaşça erlenin içine akması sağlanır. Eğer ayrıştırma çözeltisi ile sodyumhidroksit çözeltisi iki ayrı
tabaka halinde kalırsa, hafif şekilde çalkalayarak karıştırılırlar. Destilasyon erleni hafif ateşte ısıtılır ve
jeneratörden gelen buhara tutulur, yaklaşık 20 m destilat toplanır. Yoğuşturucunun çıkış borusunun ucu
sıvı yüzeyinin 20 mm üzerinde olacak şekilde erlen alçaltılır ve 1 d akika daha destilasyona devam edilir.
Çıkış borusunun ucu suyla yıkanır ve yıkama suları erlende toplanır. Erlen çıkarılıp, yerine içinde yaklaşık
10 m borik asit çözeltisi bulunan başka bir erlen koyularak 10 m kadar destilat toplanır.
Karışım indikatör kullanılarak her iki destilat 0,02 N sülfürik asitle ayrı ayrı titre edilir. İki destilatın
toplam titrasyonu için harcanan miktar kaydedilir. İkinci destilatın titrasyonu için harcanan miktar 0,2 m
’den fazla ise, analiz tekrarlanır, taze bir ayrıştırma çözelti kullanılarak destilasyona yeniden başlanır.
Sadece ayıraçların kullanımıyla ayrıştırma ve destilasyon işlemleri tekrarlanarak şahit çalışma (kör deney)
yapılır.
6. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
6.1. Kuru numunedeki azot miktarı yüzdesi aşağıdaki gibi hesaplanır:
28 (V-b) N
% A =
W
Burada;
A: Temiz, kuru örnekteki azot yüzdesi,
V:Tayinde kullanılan standart sülfürik asidin m olarak toplam hacmi,
B: Şahit çalışma (kör deney) için kullanılan standart sülfürik asidin m olarak toplam hacmi,
N: Standart sülfürik asidin normalitesi,
W: Örneğin kuru kütlesi (g).
6.2. Jütteki azot miktarı için % 0,22, hayvansal elyafın azot miktarı için de % 16.2 değerleri esas alınarak, her
iki yüzde oranı da elyafın kuru kütlesine göre ifade edildiğinde ve karışımın bileşimi aşağıdaki gibi
hesaplanır:
A - 0,22
% PA = ——————— x 100
16,2-0,22
Burada;
PA: Temiz, kuru örnekteki hayvansal elyaf yüzdesidir.
7. HASSASİYET
Homojen bir tekstil ürünü karışımında, bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik limitleri, %95
güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 13
POLİPROPİLEN ELYAFI VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Ksilen Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1- Polipropilen elyafı (37) ile
2-Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), pamuk (5), asetat (19), kupro (21), modal (22), triasetat (24),
viskoz (25), akrilik (26), poliamid veya naylon (30), poliester (35), cam elyafı (44) ve elastomultiester
(45), melamin (47).
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki polipropilen elyafı, kaynar ksilende çözülür. Kalıntı toplanır, yıkanır,
kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak
ifade edilir. Kuru polipropilen yüzdesi ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 m kapasiteli, cam kapaklı erlen,
(b) Yukarıdaki erlene uygun geri soğutucu (kaynama noktası yüksek sıvılara uygun).
(c) Ksilenin kaynama noktasında ısıtıcı.
3.2. Ayıraçlar
137 ºC - 142ºC arasında destile edilen ksilen.
Not: Ksilen kolay tutuşabilir ve buharı zehirli bir madde olduğundan, kullanımında gerekli önlemler
alınmalıdır.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlendikten sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
Erlen ( 3.1. ( a)) içinde bulunan örneğin 1 gramı için 100 m ksilen ( 3.2.) ila ve edilir. Geri soğutucu(
3.1.(b)) erlenin üstüne yerleştirilir, kaynama konumuna getirilir ve kaynama noktasında 3 dakika
bekletilir.
Sıcak karışım hemen darası alınmış süzme krozesine boşaltılır (Not 1'e bakınız). Bu muamele her
defasında 50 m taze çözelti kullanarak iki kez daha tekrarlanır.
Erlendeki kalıntı sırasıyla önce 30 m kaynar ksilen ile (iki kez), daha sonra da 75 m petrol eteri (genel
talimatlardaki I.3.2.1.) ile (yine iki kez) yıkanır. Petrol eteri ile ikinci yıkamadan sonra, erlenin
muhteviyatı süzme krozesinde süzülür ve erlende kalan elyaflar bir miktar petrol eteri yardımıyla krozeye
aktarılır ve çözücünün buharlaşması beklenir. Kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
Notlar:
1. Ksilenin boşaltılacağı süzme krozesi önceden ısıtılmış olmalıdır.
2. Kaynar ksilenle işlem gördükten sonra, içinde kalıntı bulunan erlen, içine petrol eteri konulmadan önce
yeteri kadar soğutulmuş olmalıdır.
3. Çalışanlara zarar verebilecek yanma ve zehirlenme tehlikelerini azaltmak için, uygun prosedürlerle aynı
sonucu veren bir sıcak ekstraksiyon ekipmanı da kullanılabilir.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin buradaki değeri 1,00’dir.
Melamin için ise “d” değeri 1,01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOT No: 14
BELLİ BAZI ELYAF VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Derişik Sülfürik Asit Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Pamuk (5), asetat (19), kupro (21), modal (22), triasetat (24), viskoz (25), belli bazı akrilikler (26), belli
bazı modakrilikler (29), poliamid veya naylon (30), poliester (35) ve elastomultiester (45)
ile
2. Vinilklorür homopolimeri esaslı klorolifi (27) (sonradan k lorlanmış veya klorlanmamış), polipropilen
(37), elastolefin (46), melamin (47), çift bileşenli polipropilen/poliamid (49)
Sözü edilen modakrilikler, derişik sülfürik asit (20 ºC’deki izafi yoğunluğu 1,84) ile muamele edildiğinde
berrak bir çözelti oluşturanlardır.
Bu metot, 8 ve 9 no’lu metotların yerine kullanılabilir.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki klorolifi , polipropilen, elastolefin, melamin veya çift bileşenli
polipropilen/poliamid dışındaki elyaf (örneğin 1 inci paragrafın 1nci maddesinde belirtilen elyaf) derişik
sülfürik asit (20 ºC'da izafi yoğunluğu 1,84) ile çözülür. Klo rolifi, polipropilen, elastolefin, melamin veya
çift bileşenli polipropilen/poliamidden oluşan kalıntı toplanır, yıkanır, kurutulur ve tartılır. Kalıntının
kütlesi, gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. İkinci bileşenin yüzde
oranı ise, aradaki farkın hesaplanmasıyla bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) En az 200 ml kapasiteli, cam kapaklı erlen.
(b) Ucu düz cam baget.
3.2. Ayıraçlar
(a) Sülfürik asit, derişik (20ºC'deki izafi yoğunluğu 1,84),
(b) Yaklaşık kütlece %50’lik sülfürik asit çözeltisi: 400 m sülfürik asit (20ºC’deki izafi yoğunluğu 1,84)
soğutularak dikkatli bir şekilde 500 m damıtık veya deiyonize suya ilave edilir. Çözelti oda sıcaklığına
kadar soğuyunca, suyla 1 litreye seyreltilir.
(c) Amonyak, seyreltik çözelti: 60 m derişik amonyak çözeltisi (20 ºC’deki izafi yoğunluğu 0,880)
damıtık suyla 1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlenir ve daha sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
Erlen (3.1 (a )) içinde bulunan örneğin 1 gramı için 100 m sülfürik asit (3.2.(a )) ilave edilir ve oda
sıcaklığında 10 dakika tutularak ara sıra cam bagetle karıştırılır.
Eğer dokuma veya örme kumaşlar analiz ediliyor ise, kumaş erlenin kenarıyla baget arasında sıkıştırılarak,
sülfürik asidin çözdüğü maddelerin ayrılması için hafifçe bastırılır.
Çözelti darası alınmış süzme krozesinde süzülür. Erlene 100 m derişik sülfürik asit ( 3.2.(a)) ilave
edilerek aynı işlem tekrarlanır. Erlenin muhteviyatı süzme krozesine aktarılır ve bu arada elyafsal
kalıntının aktarılmasında cam baget kullanılır. Gerekirse çeperlere yapışmış elyafları uzaklaştırmak için
bir miktar sülfürik asit (3.2.(a )) ilave edilir. Süzme kr ozesi vakum yoluyla emilir. Süzülmüş sıvı, vakum
şişesini boşaltılarak veya değiştirilerek uzaklaştırılır. Krozedeki kalıntı sırasıyla %50’lik sülfürik asit
çözeltisiyle (3.2.(b)) ve ardından da damıtık veya deiyonize s uyla (genel talimatlardaki I.3.2.3.), amonyak
çözeltisiyle (3.2.(c )) ve son olarak da yine damıtık veya deiyonize suyla iyice yıkanır ve her yıkamadan
sonra kroze vakum yoluyla boşaltılır. (Yıkama işlemi esnasında vakum uygulanmaz, ancak sıvının kendi
ağırlığı ile boşalmasından sonra uygulanabilir.)
Kroze ve kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin buradaki değeri 1,00’dir. ”d”
değeri melamin ve çift bileşenli polipropilen/poliamid için 1,01’dir.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışıma sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
METOD No: 15
KLOROLİFLERİ, BELLİ BAZI MODAKRİLİKLER, BELLİ BAZI ELASTANLAR,
ASETATLAR, TRİASETATLAR VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Sikloheksanon Metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. Asetat (19), triasetat (24), kloro lifleri (27), belli bazı modakrilikler (29), belli bazı elastanlar (43) ile
2. Yün (1), hayvan kılı (2 ve 3), ipek (4), pamuk (5), kupro (21), modal (22), viskoz (25), poliamid veya
naylon (30), akrilik (26) ve cam elyafı (44) ve melamin (47).
Karışımda modakrilik veya elastan varsa, elyafın ayıraç içinde tamamen çözünüp çözünemeyeceğinin
belirlenmesi için bir ön analiz uygulanmalıdır.
Klorolifleri içeren karışımların analizini 9 veya 14 no’lu metotlarla yapmak da mümkündür.
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki asetat ve triasetat elyafları, klorolifleri, belli bazı modakrilikler ve belli
bazı elastanlar sikloheksanon ile kaynama noktasına yakın bir sıcaklıkta çözülür. Kalıntı toplanır, yıkanır,
kurutulur ve tartılır. Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek, karışımın kuru kütlesinin yüzdesi olarak
ifade edilir. Kloro lifi, modakrilik, elastan, asetat ve triasetatın yüzdesi ise, aradaki fark hesaplanarak
bulunur.
3. EKİPMAN ve AYIRAÇLAR (Genel talimatlar kısmında verilenlere ek olarak)
3.1. Ekipmanlar
(a) 4 üncü kısımdaki analiz prosedürüne uygun bir sıca k ekstraksiyon ekipmanı (Bakınız şekil. Bu şekil
Melliand Textilberichte 56 (1975) 643-645’de tanımlanan cihazın bir çeşididir ).
(b) Örneği koymak için süzme krozesi.
(c) Gözenekli levha (gözenek derecesi 1).
(d) Destilasyon balonuna uygun geri soğutucu.
(e) Isıtma aygıtı.
3.2. Ayıraçlar
(a) Siklohekzanon (kaynama noktası 156ºC).
(b) Hacimce %50’lik etil alkol.
Not: Siklohekzanon yanıcı ve zehirli bir madde olduğundan, kullanırken gerekli önlemler alınmalıdır.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlar bölümündeki prosedür izlenir ve daha sonra aşağıdaki işlemler uygulanır:
Destilasyon balonuna örneğin her bir gramı için 100 m siklohegzanon konur ve içine örneğin bulunduğu
süzme krozesi ile gözenekli levhanın daha önceden yerleştirilmiş olduğu ekstraksiyon kabı, destilasyon
balonuna yerleştirilir. Geri soğutucu takılır. Bal on siklohegzanonun kaynama noktasına kadar ısıtılır ve
saatte en az 12 devir yapacak şekilde 1 saat ekstraksiyon işlemine devam edilir. Ekstraksiyon işlemi
tamamlandıktan ve balon soğuduktan sonra, ekstraksiyon kabı balondan çıkarılır ve içinden süzme kroz esi
alınıp üstündeki delikli levha ayrılır. Süzme krozesindekiler, üç veya dört defa yaklaşık 60 ºC’a kadar
ısıtılmış %50’lik etil alkol ile, daha sonra da 60 ºC’deki 1 litre suyla yıkanır. Yıkama esnasında veya
aralarda vakum uygulanmaz. Önce yıkama sıvılar ının kendi ağırlığıyla boşalması beklenir, daha sonra
vakum uygulanır.
Son olarak, kroze ve içindeki kalıntı kurutulur, soğutulur ve tartılır.
5. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Sonuçlar, genel talimatlar bölümünde belirtildiği şekilde hesaplanır. “d”nin buradaki değeri sayılanlar
dışında 1,00 olarak alınır. “d” değeri ipek ve melamin için 1,01; akrilik için 0,98 olarak alınacaktır.
6. HASSASİYET
Homojen bir karışım a sahip olan tekstil materyallerinde bu metotla elde edilen sonuçların güvenlik
limitleri, %95 güvenlik seviyesi için ±1’den fazla değildir.
Metot No:15’te 3.1.(a) ‘da belirtilen şekil
METOD NO 16
MELAMİNE VE BELLİ BAZI DİĞER ELYAF
(Sıcak formik asit metodu)
1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, elyaf olmayan maddelerin ayrılmasından sonra aşağıdaki ikili elyaf karışımlarına uygulanabilir:
1. melamine (47) ve
2. pamuk (5), aramit (31) ve polipropilen (37).
2. PRENSİP
Kuru kütlesi bilinen karışımdaki melamin, sıcak formik asit ( %90 m/m) ile çözülür.
Kalıntı toplanır, yıkanır, kurutulur ve tartılır; Kalıntının kütlesi gerekirse düzeltilerek karışımın kuru
kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilir. İkinci bileşen yüzdesi farktan bulunur.
Not: Melaminin çözünürlüğü sıcaklığa çok duyarlı olduğu için, tavsiye edilen sıcaklık aralığına mutlaka uyulmalıdır.
3. EKİPMAN VE AYIRAÇLAR (genel talimatların dışında belirtilenler)
3.1. Ekipmanlar
(a) en az 200 ml kapasiteli cam kapaklı erlen
(b) çalkalamalı su banyosu ya da erleni 90 ± 2 °C’de çalkalamaya yarayacakuygun başka bir cihaz.
3.2. Ayıraçlar
(a) Formik asit (% 90 m/m, 20 °C deki bağıl yoğunluk 1.204): 890 ml kütlece %98lik Formik asit (20 °C
deki bağıl yoğunluk 1.220), su ile 1 litreye seyreltilir.
Sıcak Formik asit çok aşındırıcı olduğu için dikkatli çalışılmalıdır
(b) Seyreltilmiş Amonyak Çözeltisi: 80 ml derişik amonyak Çözeltisi (20 °C deki bağıl yoğunluk 0.880), su
ile 1 litreye seyreltilir.
4. ANALİZ PROSEDÜRÜ
Genel talimatlarda tanımlanan metot izlendikten sonra aşağıdaki proses takip edilir.
Test edilecek numune en az 200 ml lik cam kapaklı erlen içerisine yerleştirilir, her gram numune için 100
ml formik asit eklenir. Erlenin ağzı cam tıkaçla kapatılır çalkalanarak numune ıslatılır. 90 ± 2 °C’de
çalkalamalı su banyosunda sabitlenen şişe 1 saat boyunca kuvv etlice çalkalanır. Erlen oda sıcaklığına
soğutulur. Tartılmış filtr e kabından sıvı süzülür. Erlende kalan tortunun üzerine 50 ml formik asit eklenir,
çalkalanır ve krözeden süzülür. Şişede kalan elyaflar az miktarda formik asit eklenerek yıkanır ve krözeye
alınır. Krözedeki kalıntı vakum altında kurutulur ve kurutulan kalıntı sırasıyla formik asit, sıcak su,
seyreltilmiş amonyak çözeltisi ve son olarak soğuk su ile yıkanır. Her eklemeden sonra kröze vakum altında
kurutulur. yerçekimi altında her yıkama sıvı sı süzülene kadar vakumlama yapılmaz. Son olarak, kröze
vakumda kurutulur. Kuru kröze ve kalıntı soğutulur ve tartılır.
5. HESAPLAMALAR VE SONUÇLARIN AÇIKLANMASI
Genel talimatlarda tarif edilen sonuçlar hesaplanır. ‘d’ değeri 1.02 olarak kabul edilir.
6. HASSASİYET
Tekstil malzemelerinin homojen karışımında, bu metod ile belirlenmiş 95 % güvenilirlik toleransı ± 2 den
büyük olamaz.
BÖLÜM 3
ÜÇLÜ TEKSTİL ELYAF KARIŞIMLARININ NİCELİKSEL KİMYASAL ANALİZİ
İÇİN KULLANILAN METOTLAR
Giriş
Genelde, niceliksel kimyasal analiz metotları, bileşenlerin herbirinin ayrı ayrı selektif çözünmesi esasına
dayanır. Bu metotun mümkün dört ayrı seçeneği vardır:
1. İki farklı analiz numune örneği kullanılarak, (a) bileşeni birinci analiz örneğinden çözdürülür ve bir diğer
bileşen (b) de ikinci örnekten çözdürülür. Herbir örneğin çözünmeyen kalıntıları tartılır ve çözünebilen her iki
bileşenin yüzdeleri kütledeki herbirine ait azalmalardan hesaplanır. Üçüncü bileşenin (c) yüzdesi de aradaki
farktan hesaplanır.
2. İki farklı analiz örneği kullanılarak, bir bileşen (a) birinci örnekt en çözdürülür ve iki bileşen (a ve b) ikinci
analiz örneğinden çözdürülür. Birinci analiz örneğinin çözünmemiş kalıntısı tartılır ve (a) bileşeninin yüzdesi
kütle kaybından hesaplanır. İ kinci analiz örneğinin çözünmeyen kalıntısı tartılır ve bu da (c)‘ye tekabül eder.
Üçüncü bileşenin (b) yüzdesi aradaki farktan hesaplanır.
3. İki farklı analiz örneği kullanılarak, iki bileşen (a ve b) birinci analiz örneğinden çözdürülür ve iki bileşen
(b ve c) ikinci analiz örneğinden çözdürülür. Çözünmeyen kalıntılar sırasıyla (c) ve (a) bileşenlerine tekabül
ederler. Üçüncü bileşenin (b) yüzdesi de aradaki farktan hesaplanır.
4. Sadece bir analiz örneği kullanılarak, bileşenlerden birinin uzaklaştırı lmasından sonra diğer iki elyaftan
oluşan çözünmeyen kalıntı tartılır ve kütledeki kayıptan çözünen bileşenin yüzdesi hesaplanır. Kalıntının iki
elayafından biri daha çözdürülür ve çözünmeyen bileşen tartılarak kütle kaybından çözünen ikinci bileşenin
yüzdesi hesaplanır.
Seçme imkanı varsa, ilk üç seçenekten birinin kullanılması tavsiye edilir.
Kimyasal analizin kullanıldığı durumlarda, analizden sorumlu uzman, sadece doğru elyaf veya elyafları çözen
ve diğer elyaf veya elyafları sağlam bırakan çözücülerin kullanıldığı metotları seçmeye dikkat etmelidir.
Örnek için, Bölüm V’de çeşitli üçlü karışımlar ve prensip olarak bu üçlü karışımların analizinde
kullanılabilecek ikili karışım analiz metotları birlikte verilmiştir.
Hata olasılığının minimuma indirilmesi için, mümkün olduğunda yukarıda bahsedilen dört seçenekten en az
ikisini kullanan kimyasal analizlerin yapılması tavsiye edilmektedir.
Analize başlamadan önce, karışımdaki bütün elyafların niteliği belirlenmelidir. Bazı kimyasal metotlarda, bir
karışımın çözünmeyen bileşeni, çözünen bileşen veya bileşenlerin çözünmesi için kullanılan ayıraçta kısmen
çözülebilir. Mümkün olduğu yerlerde, çözünmeyen elyaflar üzerinde az veya hiç etkisi olmayan ayıraçlar
seçilmiştir. Analiz esnasında kütlede bir kayıp ortaya çıkarsa, sonuçlar düzeltilmelidir ve bunun için düzeltme
faktörleri verilmiştir. Bu faktörler, çeşitli laboratuvarlarda, ön işlem ile temizlenmiş elyaflar analiz metotunda
belirlendiği şekilde uygun ayıraç ile işlem yapılarak belirlenmişdir. B u düzeltme faktörleri sadece zarar
görmemiş elyaflara uygulanır ve elyaflar üretim işleminden önce veya işlem esnasında zarar görüyorlarsa
farklı düzeltme faktörleri gerekebilir. Eğer elyaflardan birinin, birbiri ardınca iki farklı çözücü etkisine maruz
kaldığı dördüncü seçenek kullanılmak zorundaysa, söz konusu elyafın her iki işlemde de uğradığı olası kütle
kayıpları için düzeltme faktörleri uygulanmalıdır. Hem elle ayırma, hem de kimyasal ayırma metotları
uygulandığında analizler en az iki kere tekrarlanmalıdırlar.
I. Üçlü Elyaf Karışımlarının Niceliksel Kimyasal Analizi İçin Metotlar Hakkında Genel Bilgi
Üçlü elyaf karışımlarının niceliksel kimyasal analizi için verilen metotlara dair ortak bilgi:
I.1. UYGULAMA ALANI VE KAPSAMI
İkili elyaf karışımlarının analiz edilmesi için herbir metotun uygulama alanı, o metotun hangi elyaf için
uygulanabileceğini belirtir. (İkili Tekstil Elyaf Karışımlarının Nicel iksel Analiz Metotları Hakkındaki
Bölüm 2’ye bakınız.)
I.2. PRENSİP
Bir karışımın bileşenlerinin niteliğinin belirlenmesinden sonra, elyaf olmayan maddeler uygun bir ön işlem
ile uzaklaştırılır ve giriş kısmında tarif edilen selektif çözme işleminin dört seçenekten biri veya daha çoğu
uygulanır. Bunun teknik zorluklara yol açt ığı durumlar haricinde, karışımda en fazla bulunan elyaf
bileşenini çözündürmek ve böylece sonunda az olan elyaf bileşeninin çözünmemiş olarak kalmasını
sağlamak tercih edilir.
I.3. MATERYAL VE EKİPMANLAR
I.3.1. Ekipmanlar
I.3.1.1. Nordan krozeleri ve bu krozeleri içine alabilecek büyüklükte tartma kapları vey a benzer sonuçlar
veren diğer ekipman
I.3.1.2. Vakum şişesi.
I.3.1.3. Nemlilik durumunu gösteren indikatörlü silika jel içeren desikatör.
I.3.1.4. Örneklerin 105 0C 3 0C’de kurutulması için fanlı etüv.
I.3.1.5. Analitik terazi (0,0002 g hassaslıkta).
I.3.1.6. Sokslet ekstraktörü veya aynı sonuçları veren diğer ekipman.
I.3.2. Ayıraçlar
I.3.2.1. Petrol eteri, çift destile edilmiş, kaynama aralığı 400C.-60 0C.
I.3.2.2. Diğer ayıraçlar her metotun metninin ilgili bölümlerinde tanımlanmışdır.
I.3.2.3. Destile veya deiyonize su.
I.3.2.4. Aseton
I.3.2.5. Orto-Fosforik Asit
I.3.2.6. Üre
I.3.2.7. Sodyum Bikarbonat
Kullanılan bütün ayıraçlar kimyasal saflıkta olmalıdır.
I.4. KONDİSYONLAMA VE ANALIZ ATMOSFERI
Kuru kütleler belirlendiğinden, örneklerin kondisyonlanmasına veya analizlerin kondisyonlanmış
atmosferde yapılmasına gerek yoktur.
I.5. LABORATUVAR ANALİZ NUMUNESİ
Laboratuvar kütle numunesini temsil eden ve tüm örnekleri sağlamaya yetecek miktarda her birinden en az
1 gramlık bir laboratuvar analiz numunesi alınır.
I.6. LABORUTUVAR ANALİZ NUMUNESİNİN ÖN İŞLEMİ
Bu Yönemeliğin 20 nci maddesinde belirtilen , yüzde hesaplamalarında dikkate alınmayacak bir maddenin
mevcut olması durumunda, önce karışımı oluşturan elyaf bileşenlerinin hiç birini etkilemeyecek uygun bir
metotla bu maddenin uzaklaştırılması gerekmektedir.
Bu amaçla, petrol eteri ve su ile ekstrakte edilebilen elyaf olmayan maddeler, havada kurutulmuş analiz
örneğini bir sokslet ekstraktöründe saatte en az 6 kere devredecek hızda petrol eteri ile işlem yapılarak
uzaklaştırılır. Daha sonra bir saat oda sıcakl ığında ve arada sırada karıştırarak yıkama şeklinde doğrudan su
ile eksrakte edilen ve bunun ardından bir saat daha 65 0C ± 5 0C’da su ile 1:100 banyo oranında yıkanan
numuneden petrol eterinin buharlaşması sağlanır. Sıkma, emme veya santrifüjleme yoluyla numunedeki su
fazlası uzaklaştırılır ve numune havada kurutulur.
Elastolefin ve ya elastolefin ve diğer elyaf (yün, hayvan kılı, ipek, pamuk,keten kenevir, jüt, abaca, alfa,
kokos, broom, rami, sisal, kupra, mod al, protein, viskoz, akrilik, poliamid veya naylon, polyester,
elastomultiester) içeren elyaf karışımları için prosedür çok az değiştirilebilir, ö yle ki petrol eteri yerine
aseton kullanılmalıdır.
Elyaf olmayan maddenin petrol eteri ve su ile ekstrakte edilemediği durumlarda, yuka rıda tarif edilen su
metotu, elyaf içerimini etkilemiyen uygun bir metotla değiştirilmelidir. Bununla birlikte, bazı ağartılmamış
doğal bitkisel elyaflarda (jüt, kokos vb.), petrol eteri ve su ile yapılan normal ön işlem sonucu elyaf
olmayan doğal maddelerin hepsinin uzaklaştırılamadığı belirtilmelidir. Ancak numune hem petrol eteri, hem
de suda çözülmeyen terbiye maddeleri içermedikçe ek bir ön işlem uygulanmaz.
Analiz raporları kullanılan ön işlem metotlarının tüm detaylarını içermelidir.
I.7. ANALİZ PROSEDÜRÜ
I.7.1. Genel talimatlar
I.7.1.1. Kurutma
Bütün kurutma işlemleri, 4 saatten daha az ve 16 saatten daha fazla olmamak kaydıyla, kapağı kapalı tutulan
fanlı bir etüvde 105 0C ± 3 0C’da yapılır. Eğer kurutma süresi 1 4 saatten daha kısa ise, örneğin kütlesinin
sabit tartmaa gelip gelmediğinin kontrolü yapılmalıdır. 60 dakika’lık bir ek kurutma süresinden sonra, kütle
varyasyonu % 0,05’den daha küçük ise, sabit tartmaa ulaşıldığı kabul edilebilir.
Krozeleri ve tartma kaplarını, örnekleri veya kalıntıları, kurutma, soğutma ve tartma işlemleri esnasında
çıplak elle tutmaktan kaçınılmalıdır.
Örnekler, bir tartma kabında kapağı yanındayken kurutulur. Kurutmadan sonra, tartma kabını etüvden
almadan önce kapağı kapatılır ve hızla desikatöre taşınır.
Nordan krozesi, etüvde bir tartma kabı içerisinde kapağı yanındayken kurutulur. Kurutma işleminden sonra,
tartma kabının kapağı kapatılır ve hızla desikatöre taşınır.
Nordan krozesinden başka bir kroze kullanılıyorsa, etüvd eki kurutma işlemleri, elyafların kuru kütlesinde
herhangi bir kayıp olmadan belirlenebilecek şekilde yapılmalıdır.
I.7.1.2. Soğutma
Bütün soğutma işlemleri, terazinin yanında bulunan desikatörde ve tartma kaplarının soğuması
tamamlanana kadar, fakat her halukârda en az 2 saat süreyle yapılır.
I.7.1.3. Tartma
Soğutma tamamlandığında, tartma kabının tartılması, desikatörden aldıktan sonra 2 dakika içinde
tamamlanmalıdır ve tartma 0,0002 g hassaslıkla yapılmalıdır.
I.7.2. Prosedür
Ön işlem görmüş laboratuvar analiz numunesinden en az (kütlece) 1 g analiz örneği alınır. İplik veya kumaş
yaklaşık 10 mm’lik uzunluklarda kesilir ve mümkün olduğu çok parçalara ayrılır. Örnek bir tartma kabında
kurutulur, desikatörde soğutulur ve tartılır.. Ör nekler, ilgili düzenlemelerin uygun bölümlerinde belirtilen
cam şişe(ler)e aktarılır, tartma kab ı anında tekrar tartılır ve örneğ in kuru kütleleri aradaki farktan bulunur;
analiz, uygulanan metotun ilgili bölümünde belirtildiği şekilde tamamlanır. Kalıntıl ar mikroskopta
incelenerek, yapılan işlem sonucu çözünen el yafların gerçekten tamamiyle ortadan kalkıp kalkmadığı
kontrol edilir.
I.8. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESİ
Herbir bileşenin kütlesi, karışımdaki elyafların toplam kütlesinin b ir yüzdesi olarak ifade edilir. Sonuçlar,
önce saf kuru kütle bazında hesaplanır. Daha sonra da (a) belirlenmiş istisna ve (b) ön işlem ve analiz
esnasında elyaf olmayan maddelerin kaybını dikkate almak için gerekli düzeltme faktörleri ile ayarlanır.
I.8.1. Saf kuru elyafların kütle yüzdelerinin, ön işlem sırasındaki elyaf kütle kaybı göz önüne alınmadan hesabı.
I.8.1.1. SEÇENEK 1
Karışımın bir bileşeninin bir örnekten ve diğer bileşenin de ikinci bir örnekten uzaklaştırıldığı durumlarda
uygulanan formüller:
d2 r1 r2 d2
% P1 = [––– - d2 X — + — X (1 - —) ] X 100
d1 m1 m2 d1
d4 r2 r1 d4
% P2 = [––– - d4 X — + — X (1 - —) ] X 100
d3 m2 m1 d3
% P3 = 100 — (% P1 + % P2 )
Burada;
% P1 : Birinci saf kuru bileşenin yüzdesi (birinci örnekteki birinci ayıraçta çözünen bileşen);
% P2 :İkinci saf kuru bileşenin yüzdesi (ikinci örnekteki ikinci ayıraçta çözünen bileşen);
% P3 :Üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi (her iki örnekte de çözünmeyen bileşen);
m1 :Birinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi;
m2 :İkinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi;
r1 : Birinci ayıraçta, birinci örnekten birinci bileşenin uzaklaştırılm asından sonraki kalıntının kuru
kütlesi;
r2 :İkinci ayıraçta, ikinci örnekten ikinci bileşenin uzaklaştırılmasından sonraki kalıntının kuru
kütlesi;
d1 :Birinci örnekteki çözünmeyen ikinci bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü (“d” faktörünün değerleri İkili Karışımların analizine ilişkin çeşitli metotlarla
ilgili olarak bu ekin bölüm 2’sinde verilmiştir.);
d2 :Birinci örnekteki çözünmeyen üçüncü bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü (“d” faktörünün değerleri İkili Karışımların analizine ilişkin çeşitli metotlarla
ilgili olarak bu ekin bölüm 2’sinde verilmiştir.);
d3 :İkinci örnekteki çözünmeyen birinci bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü (“d” faktörünün değerleri İkili Karışımların analizine ilişkin çeşitli metotlarla
ilgili olarak bu ekin bölüm 2’sinde verilmiştir.);
d4 : İkinci örnekteki çözünmeyen üçüncü bileşenin, ikinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü (“d” faktörünün değerleri İkili Karışımların analizine ilişkin çeşitli metotlarla
ilgili olarak bu ekin bölüm 2’sinde verilmiştir.)
I.8.1.2. SEÇENEK 2
Birinci analiz örneğinden bir bileşen (a) uzaklaştırıldığında ve geriye kalıntı olarak diğer iki bileşen (b+c)
kaldığında ve ikinci analiz örneğinden de iki bileşen (a+b) uzaklaştırıldığında ve geriye kalıntı olarak
üçüncü bileşen kaldığında uygulanacak olan formüller:
% P1 = 100 — (% P2 + % P3)
d1 r1 d1
% P2 = 100 X —— - —— X % P3
m1 d2
d4 r2
% P3 = —— X 100
m2
Burada;
% P1: Birinci saf kuru bileşenin yüzdesi (birinci örnekteki, birinci ayıraçta
çözünen);
% P2: İkinci saf kuru bileşenin yüzdesi (ikinci örnekteki, ikinci ayıraçta birinci bileşenle birlikte çözünen
bileşen);
% P3: Üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi (her iki örnekte de çözünmeyen
bileşen);
m1: Ön işlemden sonra ilk örneğin kuru kütlesi;
m2: Ön işlemden sonra ikinci örneğin kuru kütlesi;
r1: Birinci ayıraçta, birinci örnekten birinci bileşenin uz aklaştırılmasından sonra geriye kalan kalıntının
kuru kütlesi
r2: İkinci ayıraçta, ikinci örnekten birinci ve ikinci bileşenlerin uzaklaştırılmasından sonra geriye
kalan kalıntının kuru kütlesi;
d1: Birinci örnekteki çözünmeyen ikinci bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı için
düzeltme faktörü;
d2: Birinci örnekteki çözünmeyen üçüncü bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü;
d4 : İkinci örnekteki çözünmeyen üçüncü bileşenin, ikinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı için
düzeltme faktörü;
I.8.1.3. SEÇENEK 3
Bir örnekten iki bileşen (a+b) uzaklaştırıldığında ve geriye kalıntı olarak üçüncü bileşen kaldığında (c) ;
daha sonra da diğer bir örnekten iki bileşen (b+c) uzaklaştırılıp geriye kalıntı olarak birinci bileşen (a)
kaldığında uygulanacak formüller:
d3 r2
% P1 = ––—— X 100
m2
% P2 = 100 –– (% P1 + % P3)
d2 r1
% P3 = ––—— X 100
m1
Burada;
% P1 : Birinci saf kuru bileşenin yüzdesi (birinci örnekteki ayıraç tarafından çözünen bileşen);
% P2 : İkinci saf kuru bileşenin yüzdesi (her iki örnekteki ayıraç tarafından çözünen bileşen);
% P3 : Üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi (ikinci örnekteki ayıraç tarafından çözünen bileşen);
m1 : Birinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi;
m2 : İkinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi;
r1: Birinci ayıraç ile birinci örnekten birinci ve ikinci bileş enlerin uzaklaştırılmasından sonra geriye
kalan kalıntının kuru kütlesi;
r2 : İkinci ayıraç ile ikinci örnekten ikinci ve üçüncü bileşenlerin uzaklaştırılma sından sonra geriye
kalan kalıntının kuru kütlesi;
d2 : Birinci örnekteki çözünmeyen üçüncü bileşenin, birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı
için düzeltme faktörü
d3 : İkinci örnekteki çözünmeyen birinci bileşenin, ikinci ayıraçta meyda na gelebilecek kütle kaybı için
düzeltme faktörü
I.8.1.4. SEÇENEK 4
Aynı örnek kullanılarak karışımdan iki bileşenin birbirini izleyen işlemlerle uzaklaştırıldığı
durumlarda uygulanan formüller:
% P1 = 100 - (% P2 + % P3)
d1 r1 d1
% P2 = —— X 100 - —— X % P3
m d2
d3 r2
% P3 = —— X 100
m
Burada;
% P1: Birinci saf kuru bileşenin yüzdesi (birinci çözünebilir bileşen);
% P2: İkinci saf kuru bileşenin yüzdesi (ikinci çözünmeyen bileşen);
% P3 :Üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi (çözünmeyen bileşen);
m: Örneğin ön işlemlerden sonraki kuru kütlesi;
r1: Birinci ayıraç ile birinci bileşenin uzaklaştırılmasından sonra geriye kalan kalıntının kuru kütlesi;
r2: Birinci ve ikinci ayıraçlar ile b irinci ve ikinci bileşenlerin uzaklaştırılmasından sonra geriye kalan
kalıntının kuru kütlesi;
d1: İkinci bileşenin birinci ayıraçta meydana gelebilecek kütle kaybı için düzeltme faktörü ;
d2 : Birinci ayıraçta üçüncü bileşenin meydana gelebilecek kütle kaybı için düzeltme faktörü;
d3 : Üçüncü bileşenin birinci ve ikinci ayıraçlarda meydana gelebil ecek kütle kaybı için düzeltme
faktörü (Mümkün olan durumlarda d3 önceden deneysel yöntemlerle belirlenmelidir.);
I.8.2. Herbir bileşenin yüzdelerinin, konvansiyonel belirlenmiş istisna oranları ile ve uygunsa ön
işlem işlemleri esnasındaki kütle kayıpları için düzeltme faktörleri ile ayarlanarak hesabı:
Verilenler:
a1 + b1 a2 + b2 a3 + b3
A= 1 + ——— B= 1 + ———— C= 1 + ————
100 100 100
daha sonra:
P1 A
% P1A = —————————— X 100
P1A + P2B + P3C
P2 B
% P2A = —————————— X 100
P1A + P2B + P3C
P3 C
% P3A = —————————— X 100
P1A + P2B + P3C
Burada;
% P 1A: Nem miktarı ve ön işlem esnasındaki kütle kaybı da dahil olmak üzere, birinci saf kuru
bileşenin yüzdesi;
% P 2A : Nem miktarı ve ön işlem esnasındaki kütle kaybı da dahil olmak üzere, ikinci saf kuru
bileşenin yüzdesi;
% P 3A: Nem miktarı ve ön işlem esnasındaki kütle kaybı da dahil olmak üzere, üçüncü saf kuru
bileşenin yüzdesi;
P1: I.8.1.’de verilen formüllerden biri ile elde birinci saf kuru bileşenin yüzdesi;
P2: I.8.1.’de verilen formüllerden biri ile elde ikinci saf kuru bileşenin yüzdesi;
P3: I.8.1.’de verilen formüllerden biri ile elde üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi;
a1 : Birinci bileşenin belirlenmiş istisnası;
a2 : İkinci bileşenin belirlenmiş istisnası;
a3 : Üçüncü bileşenin belirlenmiş istisnası;
b1 : Birinci bileşenin ön işlem esnasındaki kütle kaybı yüzdesi;
b2 : İkinci bileşenin ön işlem esnasındaki kütle kaybı yüzdesi;
b3 : Üçüncü bileşenin ön işlem esnasındaki kütle kaybı yüzdesi;
Özel bir ön işlemin uygulandığı durumlarda, b 1, b2 ve b3 değerleri, eğer mümkünse, analizde uygulanan
ön işlem, bileşimi oluşturan saf elyafların herbirine uygulanarak belirlenmelidir. Saf elyaflar, analizi
yapılacak materyalin bulunduğu durumdayken (ağartılmamış, ağa rtılmış) normal olarak içerdikleri (ya
doğal olarak veya imalat işleminden dolayı) haricindeki tüm elyaf olmayan maddelerden yoksun olan
elyaflardır.
Analizi yapılan materyalin imalatında kullanılan saf elyaflardan bulunamadığı taktirde, incelenmekte
olan karışımdakine benzer saf elyaflara uygulanan analizlerden elde edilen b 1, b2 ve b 3 ortalama
değerleri kullanılmalıdır. Ancak ön işlemye bağlı olarak ortaya çıkan kaybın % 4 olarak kabul edildiği
ağartılmamış pamuk, ağartılmamış keten ve ağartılmamış kend ir ile % 1 olarak kabul edildiği
polipropilen bunun haricindedir.
Diğer elyaflar için ise, ön işlemeye bağlı kayıplar genellikle hesaplarda gözardı edilir.
I.8.3. Not
Hesaplama örnekleri, Bölüm IV’de verilmiştir.
II. Üçlü Elyaf Karışımlarının Elle Ayrılması ile Niceliksel Analiz Metotu:
II.1. UYGULAMA ALANI
Bu metot, iç içe bir karışım oluşturmayan ve elle ayrılması mümkün olan her türlü tekstil elyafına
uygulanabilir.
II.2. PRENSIP
Karışımı oluşturan tekstil elyaf bileşenlerinin belirlenmesinden sonra, elyafolmayan madde uygun bir
ön işlem ile uzaklaştırılır ve daha sonra karışımdaki her bir elyafın oranını hesaplamak için elyaflar,
elle ayrılır, kurutulur ve tartılır.
II.3. EKIPMAN
II.3.1. Tartma kapları veya aynı sonucu veren diğer ekipman.
II.3.2. Nemlilik durumunu gösteren indikatörlü silika jel içeren desikatör.
II.3.3. Numunelerin 1050C ± 3 0C’de kurutulması için fanlı etüv.
II.3.4. 0,0002 g hassasiyetinde analitik terazi.
II.3.5. Sokslet ekstraktörü veya aynı sonuçları veren diğer ekipman.
II.3.6. İğne
II.3.7. Büküm analiz aparatı veya benzer bir aparat.
II.4. AYIRAÇLAR
II.4.1. Petrol eteri, çift destile edilmiş, kaynama aralığı 400C -60 0C
II.4.2. Destile veya deiyonize su.
II.5. KONDISYONLAMA VE ANALIZ ATMOSFERI
I.4.’e bakınız.
II.6. LABORATUVAR ANALIZ NUMUNESI
I.5.’e bakınız.
II.7. LABORATUVAR ANALIZ NUMUNELERININ ÖN IŞLEMESI
I.6.’ya bakınız.
II.8. PROSEDÜR
II.8.1. İpliklerin analizi
Önceden işlem görmüş laboratuvar analiz numunesinden, kütlesi 1 g’dan az olmayan bir örnek alınır.
Çok ince bir iplik için analiz, kütlesi ne olursa olsun, en az 30 m uzunluğunda olma şartını yerine getiren
bir örnek ile yapılabilir.
İplik, uygun uzunlukta parçalara kesilir ve bir iğne ve eğer gerekirse bir büküm analiz aleti ile elyaf
tiplerine ayrılır. Bu şekilde elde edilen elyaf tipleri, önceden tartılmış tartma k aplarına yerleştirilir ve
I.7.1. ve I.7.2.’de tarif edildiği gibi 105 0C ± 3 0C’da sabit tartma kadar kurutulur.
II.8.2. Kumaşların analizi
Ön işlem görmüş analiz numunesinden, 1 g’dan az olmamak şartıyla bir örnek alınır. Alınacak örnek,
kumaş kenarı içermemelidir ve dökülmeyi önlemek için atkı ve çözgü ipliklerine paralel, örme
kumaşlarda da may ve sıralar doğrultusunda düzgün şekilde kesilmelidir. Farklı elyaf tipleri ayrıldıktan
sonra önceden tartılmış tartma kaplarına konulur ve II.8.1.’de tarif edildiği gibi devam edilir.
II.9. SONUÇLARIN HESAPLANMASI VE GÖSTERİLMESI
Herbir bileşen elyafın kütlesi, karışımdaki elyafların toplam kütlesinin bir yüzdesi olarak ifade edilir.
Sonuçlar, konvansiyonel belirlenmiş istisna oranlarını (a) ve ön işlemler esnasındaki kütle kayıplarını
gözönüne almak için gerekli düzeltme faktörleri (b) ile ayarlanarak, saf kuru kütle bazında hesaplanır.
II.9.1. Ön işlem esnasında elyaf kütlesinde meydana gelebilen kayıplar göze alınmaksızın, saf kuru elyaf kütle
yüzdelerinin hesaplanması:
100 m1 100
% P1 = ———————— = ——————
m1+m2+m3 m2+m3
1+ ————
m2
100 m2 100
% P2 = ———————— = ——————
m1+m2+m3 m1+m3
1+ ————
m2
Burada;
% P3 = 100 - (% P1 + % P2);
% P1 :Birinci saf kuru bileşenin yüzdesi;
% P2 :İkinci saf kuru bileşenin yüzdesi;
% P3 :Üçüncü saf kuru bileşenin yüzdesi;
m1 :Birinci bileşenin saf kuru kütlesi;
m2 :İkinci bileşenin saf kuru kütlesi;
m3 :Üçüncü bileşenin saf kuru kütlesi;
II.9.2. Herbir bileşenin yüzdelerinin, konvansiyonel belirlenmiş istisna oranları ile ve uygunsa ön işlem işlemler
esnasındaki kütle kayıpları için düzeltme faktörleri ile ayarlanarak hesabı:
I.8.2.’ye bakınız.
III. Üçlü Elyaf Karışımlarının Elle Ayırma ve Kimyasal Ayırmanın Kombinasyonu İle Niceliksel Analizi
Metotu
Mümkün olduğu durumlarda herbir müstakil bileşen için herhangi bir kimyasal işleme geçmeden önce,
ayrılan bileşenlerin oranları gözönüne alınarak, elle ayırma kullanılmalıdır.
III.1. METOTLARIN HASSASLIĞI
İkili karışımların analizlerinin herbir metotunda belirtilen hassaslık, analizlerin aynen tekrarlanabilirlik
sonuçlarının uyarlılığına bağlıdır. (İkili Tekstil Elyaf Karışımlarının Niceliksel Analiz Metotları Hakkındaki
Bölüm 2’ye bakınız)
Aynen tekrarlanabilirlik sonuçlarının uyarlılığı güvenilirlik demektir, yani eşdeğer homojen bir karışıma
aynı metotun farklı laboratuvarlardaki uygulayıcılar tarafından veya farklı zamanlarda uy gulanması sonucu
elde edilen deneysel değerler arasındaki uyum yakınlığıdır.
Aynen tekrarlanabilirlik, sonuçların % 95’lik güvenilirlik seviyesindeki güvenilirlik sınırları ile ifade edilir.
Bununla, metotun aynı ve homojen bir karışıma normal ve doğru şekilde uygulanması şartıyla, farklı
laboratuvarlarda yapılan bir dizi analizde iki sonuç arasındaki farkın, 100 analizin sadece 5’inde güvenilirlik
sınırını aşması durumu anlatılmaktadır.
Bir üçlü karışımın analizinin hassaslığının belirlenmesi için, üçlü karışımın analizi için kullanılan ikili
karışım analiz metotlarında belirtilen değerler, normalde olduğu gibi uygulanır.
Üçlü karışımların niceliksel kimyasal analizinin dört seçenekten iki çözme işlemi için önlemler alındığında
(ilk üç seçenek için iki ayrı örnek ve dördüncü seçenek için tek örnek kullanılarak) ve E 1 ile E 4’ün ikili
karışımların analizi için uygulanacak iki metotun hassaslığını belirttiği varsayıldığında, herbir bileşen için
sonuçların hassaslığı aşağıdaki tabloda verilmiştir:
Seçenekler
Bileşen elyaf
1
2 ve 3
4
a E1 E1 E1
b E2 E1+ E2 E1 + E2
c E1 + E2 E2 E1 + E2
Eğer dördüncü seçenek kullanılıyorsa, birinci ayıracın b ve c bileşenleri üzerindeki tahmini zor etkisine
bağlı olarak, hassaslık derecesi yukarda belirtilen yönteme göre hesaplanandan daha düşük olarak
bulunabilir.
III.2. ANALIZ RAPORU
III.2.1. Analizin yapılması için kullanılan seçenek veya seçenekleri, metotları, ayıraçları ve düzeltme faktörlerini
belirtiniz.
III.2.2. Herhangi bir özel ön işlemin detaylarını veriniz (Bakınız; I.6)
III.2.3. Ayrı ayrı sonuçları ve aritmetik ortalamayı virgülden sonra ilk basamak değeriyle birlikte veriniz.
III.2.4. Mümkün olan her durumda herbir komponent için yöntemin III.1’deki tabloya göre hesaplanan hassaslık
derecesini belirtiniz.
IV. I.8.1.’de tanimlanan seçeneklerin bazilarinin kullanilarak, belli üçlü karişimlarin bileşenlerinin yüzde
hesaplarinin yapılışına ait örnekler
Karışımın, kalitatif analizi yapıldığında, 1.karde yün; 2.naylon (poliamid); 3.ağartılmış pamuktan oluştuğu
bir örnek ele alınırsa.
Seçenek No 1
Bu seçenek kullanılarak, yani farklı iki örnek kullanılarak ve bir bileşeni (a=yün) birinci örnekten çözüp
ayırarak ve ikinci bileşeni de (b=poliamid) ikinci örnekten çözüp ayırarak, aşağıdaki sonuçlar elde
edilmişse:
1. Birinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi : (m1)= 1,6000 g
2. Bazik sodyumhiproklorit çözeltisi ile işlemden sonra kalıntının kuru kütlesi (poliamid+pamuk): (r1)=
1,4166 g
3. İkinci örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi :(m 2)=1,8000 g
4. Formik asit ile işlemden sonraki kalıntının kuru kütlesi (yün+pamuk) :(r2)=0,9000 g
Bazik sodyumhipoklorit çözeltisi ile işlem, poliamidin kütlesinde herhangi bir kayba yol açmazken,
ağartılmamış pamuk % 3’lük bir kütle kaybına uğrar. Bundan dolayı d1= 1,0 ve d2= 1,03’dür.
Formik asit ile işlem, yün veya ağartılmamış pamuğun ağırlığında hiçbir kayba yol açmaz. Bundan dolayı d 3
ve d4= 1.0’dir.
Kimyasal analiz ile elde edilen değerler ve düzeltme faktörleri I.8.1.1.’de yer alan formülde yerine konursa,
aşağıdaki sonuçlar elde edilir.
% P1 (yün) = [1,03/1,00 – 1,03 × 1,4166/1,6000 + (0,9000/1,8000) × (1 – 1,03/1,00)] ×100 = 10,30
% P2 (poliamid) = [1,00/1,00 – 1,00 × 0,9000/1,8000 + (1,4166/1,6000) × (1 – 1,00/1,00)] × 100 = 50,00
% P3 (pamuk) = [100 - (10,30 + 50,00) = 39,70
Karışımdaki saf kuru elyafların yüzdesi şu şekildedir:
Yün : % 10,30
Poliamid : % 50,00
Pamuk : % 39,70
Bu yüzdeler, I.8.2.’de belirtilen formüllere göre ve belirlenmiş istisnalar ile ön işlemden sonra meydana
gelebilecek herhangi bir kütle kaybı için düzeltme faktörleri gözönüne alınarak düzeltilmelidir.
Ek-9’da belirtildiği gibi, belirlenmiş istisnalar şu şekildedir: Karde yün % 17,0 , poliamid % 6,25 , pamuk %
8,5; ayrıca, ağartılmamış pamuk el yafı petrol eteri ve su ile ön işlemden sonra % 4’lük bir kütle kaybı
göstermektedir.
% P 1A (yün) = 10,30 × [1 + (17,00 + 0,0)/100] / [10,30 × (1 + (17,00 + 0,0)/100) + 50,00 × (1 + (6,25 +
0,0)/100) + 39,70 × (1 + (8,50 + 4,0)/100)] × 100 = 10,97
% P2A (poliamid) = 50,0 × [(1 + (6,25 + 0,0)/100)/109,8385] × 100 = 48,37
% P3A (pamuk)= 100 - (10,97 + 48,37) = 40,66
Böylece, ipliğin karışımı şu şekildedir:
Poliamid : % 48,4
Pamuk : % 40,6
Yün : % 11,0
SEÇENEK 4
Karışımın kalitatif analiz sonuçlarına göre: 1.karde yün; 2.viskoz; 3. ağartılmamış pamuktan oluştuğu bir
örnek ele alınırsa:
Seçenek 4’ün kullanılmasıyla, aşağıdaki sonuçların elde edildiği varsayıldığında:
1.Örneğin ön işlemden sonraki kuru kütlesi: m1=1,6000 g
2. Bazik sodyumhiproklorit çözeltisi ile ilk işlemden sonraki kalıntının kuru kütlesi (viskoz+pamuk)
r1=1,4166 g
3. r 1 kalıntısının çinkoklorür/formik asit ayıracı ile ikinci işlemden sonra kalan kalıntının kuru kütlesi
(pamuk) (r2)=0,6630 g
Bazik sodyumhiproklorit çözeltisi ile işlem, viskozun kültesinde herhangi bir külte kaybı oluşturmaz, fakat
ağartılmamış pamukta % 3’lük bir kütle kaybına neden olur. Bundan dolayı d 1= 1,0 ve d2= 1,03’tür.
Çinkoklorür/formik asit ayıracı ile işlem sonucu ise pamuğun kütlesi % 4 artar ve böylece
d3=(1,03x0,96)=0,9888 yuvarlak olarak 0,99 olur (d 3 üçüncü bileşenin birinci ve ikinci ayıraçtaki kütle
kaybı veya artışı için düzeltme faktörüdür).
Eğer kimyasal analiz ile elde edilen değerler ve düzeltme faktörleri I.8.1.4. belirtildi ği şekilde formüllere
konursa, aşağıdaki sonuç elde edilir:
% P2 (viskoz) = 1,00 × (1,4166/1,6000) × 100 – (1,00/1,03) × 41,02 = % 48,71
% P3 (pamuk) = 0,99 × (0,6630/1,6000) × 100 = % 41,02
% P1 (yün) = 100 – (48,71 + 41,02) = % 10,27
Seçenek 1 için de belirtildiği gibi, bu yüzdeler I.8.2.’de belirtilen formüller ile düzeltilmelidir:
% P1A (yün) = 10,27 × [1 + (17,0 + 0,0)/100)]/[10,27 × (1 + (17,00 + 0,0)/100) +48,71 × (1 + (13 + 0,0)/100) + 41,02 × (1 +
(8,5 + 4,0)/100)] × 100 = % 10,61
% P2A (viskoz) = 48,71 × [1 + (13 + 0,0)/100] / 113,2057 × 100 = 48,62 %
% P3A (pamuk) = 100 – (10,61 + 48,62) = 40,77 %
Buna göre karışımın bileşimi şudur:
Viskoz : % 48,6
Pamuk : % 40,8
Yün : % 10,6
V.İkili elyaf karışımları analizinin Birlik metotlarını kullanarak analiz edilebilen tipik üçlü elyaf karışımları
tablosu
(Gösterim amaçlı)
Karışım
No
Elyaf Bileşenleri Değişken
İkili Elyaf Karışımalarının Belirteç Numarası ve
Kullanılan Method Sayısı
1. Bileşen 2. Bileşen 3.Bileşen
1 Yünlü yada
Tüylü
Vizkoz, Kupro yada
tam şekle ait tipler
Pamuklu 1 ve/veya 4 2(Alkali sodyum hipoklorit) ve/veya 3 (çinko
klorür/formikasit
2 Yünlü yada
Tüylü
Poliamid veya
naylon
Pamuklu, Vizkoz, Kupro veya Modal 1 ve/veya 4 2 (Alkali sodyum hipoklorit) ve/veya 4
(formikasit % 80 w/w)
3 Yünlü , Tüylü
yada İpekli
Belli Bazı Diğer
Elyaflar
Pamuklu, Vizkoz, Kupro veya Modal 1 ve/veya 4 2(Alkali sodyum hipoklorit) ve/veya 9 (karbon
disülfür,aseton 55-5/44-5 w/w)
4 Yünlü yada
Tüylü
Poliamid veya
naylon
Poliester, Polipropilen, akrilik yada
cam elyaf
1 ve/veya 4 2 (Alkali sodyum hipoklorit) ve/veya 4
(formikasit % 80 w/w)
5 Yünlü , Tüylü
yada İpekli
Tam klorolifler Poliester, akrilik, Poliamid veya cam
elyaf
1 ve/veya 4 2(Alkali sodyum hipoklorit) ve/veya 9 (karbon
disülfür,aseton 55-5/44-5 w/w)
6 İpekli Yünlü yada Tüylü Poliester 2 11 (Sülfürikasit % 75 w/w) ve /veya 2 (Alkali
sodyum hipoklorit)
7 Poliamid veya
naylon
Akrilik, belli bazı
diğerelyaflar
Pamuklu, Vizkoz, Kupro veya Modal 1 ve/veya 4 4( Formikasit % 80 w/w) ve/veya
8(dimetilformamid)
8 Belli Bazı
Klorolifler
Poliamid, naylon Pamuklu, Vizkoz, Kupro veya Modal 1 ve/veya 4 8(Dimetilformamid)
ve/veya 4(Formikasit %80 w/w)
veya
9(Karbondisülfür /aseton 55-5/44-5 w/w)
ve/veya 4(Formikasit 580 w/w)
9 Akrilik Poliamid, naylon Poliester 1 ve/veya 4 8(Dimetilformamid) ve/veya 4(Formikasit %80
w/w)
10 Asetat Poliamid,naylon Vizkoz, Pamuklu, Kupro veya Modal 4 1(Aseton) ve/veya 4 (Formikasit % 80 w/w)
11 Belli Bazı Diğer
Klorolifler
Akrilik Poliamid veya Naylon 2 ve/veya 4 9(Karbondisülfür/aseton 55-5/44-5 w/w) ve
8(Dimetilformamid)
12 Belli Bazı Diğer
Klorolifler
Poliamid, naylon Akrilik 1 ve/veya 4 9(Karbondisülfür /aseton 55-5/44-5 w/w)
ve/veya 4(Formikasit 580 w/w)
13 Poliamid, naylon Vizkoz,Kupro,
modal veya pamuklu
Poliester 4 4(Formikasit %80 w/w) ve/veya 7(Sülfürikasit
%75 w/w)
14 Asetat Vizkoz,Kupro,
modal veya pamuklu
Poliester 4 1(Aseton) ve/veya 7(Sülfürikasit %75 w/w)
15 Akrilik Vizkoz,Kupro,
modal veya pamuklu
Poliester 4 8(dimetilformamid) ve/veya 7(Sülfürikasit %75
w/w)
16 Asetat Yünlü,tüylü yada
ipekli
Pamuklu,Vizkoz, Modal,Poliamid
veya Naylon,Poliester,Akrilik
4 1(Aseton) ve/veya 2(alkalisodyumhipoklorit)
17 Üçlü Asetat Yünlü,tüylü yada
ipekli
Pamuklu,Vizkoz,
Kupro,Modal,Poliamid veya
Naylon,Poliester, Akrilik
4 6(Diklorometan) ve/veya
2(alkalisodyumhipoklorit)
18 Akrilik Yünlü,tüylü yada
ipekli
Poliester 1 ve/veya 4 8(dimetilformamid)
ve/veya 2(alkalisodyumhipoklorit)
19 Akrilik İpekli Yünlü veya Tüylü 4 8(dimetilformamid) ve/veya 11(Sülfürikasit
%75 w/w)
20 Akrilik Yünlü,tüylü yada
ipekli
Pamuklu, Vizkoz, Kupro, veya Modal 1 ve/veya 4 8(dimetilformamid)
ve/veya 2(alkalisodyumhipoklorit)
21 Yünlü , Tüylü
yada İpekli
Pamuklu, Vizkoz,
Modal, Kupro
Poliester 4 2(alkalisodyumhipoklorit)
ve/veya 7(Sülfürikasit %75 w/w)
22 Vizkoz,Kupro
,Belli Bazı
Modal Tipler
Pamuklu Poliester 2 ve/veya 4 3(Çinkoklorir/Formikasit) ve/veya 7(Sülfürikasit
%75 w/w)
23 Akrilik Vizkoz, Belli Bazı
Modal Tipler , Kupro
Pamuklu 4 8(dimetilformamid)
ve/veya 3(Çinkoklorir/Formikasit)
24 Belli Bazı
Klorolifler
Vizkoz, Kupro, Belli
bazı modal tipler
Pamuklu 1 ve/veya 4 9(Karbondisülfür/aseton 55-5/44-5 w/w)
ve/veya 3(Çinkoklorir/Formikasit) veya
8(dimetilformamid) ve/veya
3(Çinkoklorir/Formikasit)
25 Asetat Vizkoz, Kupro veya
Belli Bazı Modal
Tipleri
Pamuklu 4 1(Aseton) ve/veya 3(Çinkoklorir/Formikasit)
26 Üçlü Asetat Vizkoz, Kupro veya
belli bazı modal
tipleri
Pamuklu 4 6(Diklorometan) ve/veya
3(Çinkoklorir/Formikasit)
27 Asetat İpekli Yünlü veya Tüylü 4 1(Aseton) ve/veya 11(Sülfürikasit %75 w/w)
28 Üçlü Asetat İpekli Yünlü veya Tüylü 4 6(Diklorometan) ve/veya 11(Sülfürikasit %75
w/w)
29 Asetat Akrilik Pamuklu,Vizkoz, Kupro veya modal 4 1(Aseton) ve/veya 8(dimetilformamid)
30 Üçlü Asetat Akrilik Pamuklu,Vizkoz, Kupro veya Modal 4 6(Diklorometan) ve/veya 8 (dimetilformamid)
31 Üçlü Asetat Poliamid veya
Naylon
Pamuklu,Vizkoz, Kupro veya Modal 4 6(dimetilformamid) ve/veya 4(Formikasit %80
w/w)
32 Üçlü Asetat Pamuklu,Vizkoz,
veya Modal
Poliester 4 6(Diklorometan) ve/veya 7(Sülfürikasit %75
w/w)
33 Asetat Poliamid veya
Naylon
Poliester veya akrilik 4 1(Aseton) ve/veya 4(Formikasit % 80 w/w)
34 Asetat Akrilik Poliester 4 1(Aseton) ve/veya 8(dimetilformamid)
35 Belli Bazı
klorolifler
Pamuklu,Vizkoz,
veya Modal
Poliester 4 8(dimetilformamid) ve/veya 7 (Sülfürikasit %75
w/w) veya 9(Karbondisülfür/aseton 55-5/44-5
w/w) ve/veya 7(Sülfürikasit %75 w/w)
36. Pamuk Polyester Elastolefin 2 ve/veya 4
7. (suülfirik asit 75 % m/m) ve 14.
(yoğunlaştırılmış sülfirik asit)
37. Belli Bazı
modacrylics
Polyester Melamin 2 ve/veya 4
8. (dimethylformamide) ve 14.(yoğunlaştırılmış
sülfirik asit)
Ek-9
Bir Tekstil Ürününde Bulunan Elyafın Kütlesini Hesaplarken Kullanılan Belirlenmiş İstisnalar
(19 uncu maddenin üçüncü fıkrasında bahsedilen)
Elyaf No Elyaf Yüzdeler
1-2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
Yün ve hayvan kılı:
Taranmış elyaf
karde elyaf
Hayvan kılı:
Taranmış elyaf
Karde elyaf
At kılı:
Taranmış elyaf
Karde elyaf
İpek
Pamuk:
Normal elyaf
Merserize elyaf
Kapok
Keten
Kenevir (Kendir)
Jüt
Abaka
Alfa
Hindistan cevizi (kokos)
Broom
Rami (Ağartılmış Elyaf)
Sisal
Sunn (güneş keneviri)
Henequen
Maguey
Asetat
Aljinat
Kupro
Modal
Protein
Triasetat
Viskoz
Akrilik
18,25
17,00 (1)
18,25
17,.00 (1)
16,00
15,00
11,00
8,50
10,50
10,90
12,00
12,00
17,00
14,00
14,00
13,00
14,00
8,50
14,00
12,00
14,00
14,00
9,00
20,00
13,00
13,00
17,00
7,00
13,00
2,00
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
Kloro lifi
Floro elyafı
Modakrilik
Poliamid veya naylon:
Kesikli elyaf
Filament
Aramid
Polyimide
Lyocell
Polilaktid
Polyester:
Polietilen
Polipropilen
Polikarbamid
Poliüretan:
Kesikli elyaf
Filament
Vinilal
Trivinil
Elastodien
Elastan
Cam elyafı:
Ortalama çapı 5 mm'den büyük filament
Ortalama çapı 5 mm ve daha küçük çapta filament
Elastomultiester
Elastolefin
Melamin
Metal elyafı
Metalik elyaf
Asbest (amyant)
Kağıt iplik
Çift bileşenli polipropilen/poliamid
2,00
0,00
2,00
6,25
5,75
8,00
3,50
13,00
1,50
1,50
1,50
2,00
2,00
3,50
3,00
5,00
3,00
1,00
1,50
2,00
3,00
1,50
1,50
7,00
2,00
2,00
2,00
13,75
1,00
(1) Tekstil ürününün taranmış veya karde edilmiş yün veya hayvan kılı içerip içermediğini belirlemenin mümkün
olmadığı durumlarda da belirlenmiş istisna nem değeri % 17,00 olarak uygulanmalıdır.