Yönergeler · No: 103
Resmî kaynak: https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/54790
T.C.
GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI
İç Denetim Birimi Başkanlığı
İÇ DENETİM YÖNERGESİ
Ocak 2013
İç Denetim Yönergesi 1/24
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Madde 1 – (1) Bu Yönergenin amacı, Bakanlık iç denetim sisteminin işleyişi ile iç
denetçilerin ve Müsteşarın iç denetime ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik esas
ve usulleri düzenlemektir.
(2) Bu Yönerge, iç denetim faaliyetlerini, iç denetçileri, büro personelini ve
denetlenen birimleri kapsar.
Madde 2 – (1) Bu Yönerge, İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik’in 13 üncü maddesi uyarınca hazırlanmıştır.
(2) Bu Yönergenin hazırlanmasında , İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından
yayımlanan Kamu İç Denetim Birim Yönergesi esas alınmıştır.
Madde 3– (1) Bu Yönergede geçen;
a) Kanun: 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nu,
b) Yönetmelik: İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’i,
c) Yönerge: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İç Denetim Yönergesini,
ç) Kurul: İç Denetim Koordinasyon Kurulunu,
d) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
e) Bakan: Gümrük ve Ticaret Bakanını,
f) Müsteşar: Gümrük ve Ticaret Müsteşarını,
g) İç Denetim Birimi Başkanlığı: İç Denetim Birimi Başkanı, başkan yar dımcısı ve iç
denetçiler ile ihtiyaca göre görevlendirilen büro personelini,
h) Başkanlık: İç Denetim Birimi Başkanlığını,
ı) Başkan: Bakan tarafından görevlendirilen İç Denetçiyi,
i) Başkan Yardımcısı: Başkana yardımcı olmak üzere Müsteşar tarafından
görevlendirilen iç denetçiyi,
j) Denetim Gözetim Komisyonu: İç denetim faaliyet leri için Başkan tarafından
görevlendirilen üç iç denetçiden oluşan komisyonu,
k) İç Denetçi: Bu Yönerge ve ilgili mevzuat çerçevesinde iç denetim faaliyetlerini
gerçekleştirmekle sorumlu, her düzeyde sertifika sahibi iç denetçileri,
l) İç Denetim: Bakanlığın çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların
ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek
amacıyla yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyetini,
İç Denetim Yönergesi 2/24
m) Standartlar: Kamu İç Denetim i Standartları, Kamu İç Denetim Raporlama
Standartları ve Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü tarafından yayımlanan İç Denetim
Mesleki Uygulama Standartlarını,
n) Risk Esaslı Denetim: Bakanlığın faaliyet alanlarına ilişkin risk faktörlerinin
tanımlanmasını, risk seviyelerinin ölçülmesini, bu riskler için uygulanan kontrollerin etkililik
ve yeterliliğinin değerlendirilmesini ve yüksek risk içeren alanlara önceliğin verilmesini
öngören bir denetim yaklaşımını,
o) Etik Kurallar: Uluslararası genel kabul görmüş etik kurallarla uyumlu olarak İç
Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından belirlenen Meslek Ahlak Kurallarıile Denetim
Görevlilerinin Uyacakları Mesleki Etik Davranış İlkeleri Hakkında Yö netmelik’te belirtilen
etik kuralları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
İç Denetimin Amacı, Kapsamı, Uygulaması ve Standartları
Madde 4– (1) İç denetim faaliyeti;
a) Bakanlık faaliyetlerinin amaç ve politikalara, kalkınma planına, programlara ,
stratejik planlara, performans programlarına ve mevzuata uygun olarak planlanmasını ve
yürütülmesini; kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını; bilgilerin
güvenilirliğini, bütünlüğünü ve zamanında elde edilebilirliğini sağlamayı amaçlar.
b) Birimlerin risk yönetimi, iç kontrol ve yönetim süreçlerini değerlendirmek,
etkililiğini ve verimliliğini geliştirmek amacıyla iç denetim standartları çerçevesinde
sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklaşımla yapılır.
c) Risk yönetimi, iç kontrol ve y önetim süreçlerinin etkililiğinin ve yeterliliğinin
değerlendirilmesi ve geliştirilmesi suretiyle Bakanlığın amaçlarının gerçekleştirilmesine
yardımcı olur.
Madde 5– (1) Bakanlığın merkez, taşra, döner sermaye ve yurtdışı teşkilatı nın malî
olan ve malî olmayan tüm faaliyet ve işlemleri iç denetim kapsamındadır.
Madde 6 - (1) Kamu idarelerinde yapılacak iç denetim aşağıda belirtilen denetim
uygulamalarını kapsar:
a) Uygunluk denetimi: Bakanlığın faaliyet ve işlem lerinin ilgili kanun, tüzük,
yönetmelik ve diğer mevzuata uygunluğunun incelenmesidir.
İç Denetim Yönergesi 3/24
b) Performans denetimi: Yönetimin bütün kademelerinde gerçekleştirilen faaliyet ve
işlemlerin planlanması, uygulanması ve kontrolü aşamalarındaki etkililiğin, ekonomikl iğin ve
verimliliğin değerlendirilmesidir.
c) Mal î denetim: Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin hesap ve işlemlerin
doğruluğunun, mali sistem ve tabloların güvenilirliğinin değerlendirilmesidir.
ç) Bilgi teknolojileri denetimi: Denetlenen birimi n elektronik bilgi sistemlerinin
sürekliliğinin ve güvenilirliğinin değerlendirilmesidir.
e) Sistem denetimi: Denetlenen birimin faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin;
organizasyon yapısına katkı sağlayıcı bir yaklaşımla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit
edilmesi, kalite ve uygunluğunun araştırılması, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin
yeterliliğinin ölçülmesi suretiyle değerlendirilmesidir.
(2) İç denetim, birinci fıkrada belirtilen denetim uygulamalarından bir veya birkaçını
kapsayacak şekilde risk esaslı olarak yapılır. Ayrıca, iç denetim, bir faaliyet, süreç veya konu
temelli münferiden tüm birimlerde kesit olarak gerçekleştirilebilir.
Madde 7 – (1) İç denetim faaliyetleri, i lgili mevzuat ve Kurul tarafından belirlenen
Kamu İç Denetim ve Raporlama Standartları ile Etik Kurallara uygun olarak yürütülür.
Açıklık bulunmayan hallerde ise uluslararası denetim standartları ile etik kurallar dikkate
alınır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Müsteşarın İç Denetime İlişkin Görev ve Yetkileri
Madde 8- (1) Müsteşar;
a) Başkanlık tarafından hazırlanan iç denetim plan ve programlarını onaylamak, iç
denetimin görev alanına giren program dışı konulara ilişkin görev vermek,
b) İç denetim plan ve programlarının hazırlanması sürecinde plan ve programa dâhil
edilmesini gerekli gördüğü birim, proje, süreç ve konuları Başkanlığa bildirmek,
c) Yönerge ile Yönerge değişikliklerini onaylamak ve bir örneğini Kurula göndermek,
ç) Başkanı görevlendirmek,
d) Başkanın teklif ettiği bir iç denetçiyi başkan yardımcısı olarak görevlendirmek,
e) İç denetçilerin atanmalarını ve görevden alınmalarını Bakana teklif etmek,
f) Sertifika derecelendirmesine ilişkin puanlamayı Başkanın teklifi üzerine yapmak,
g) İç denetçi ile denetlenen birim yönetimi arasındaki muhtemel uyuşmazlıkları
çözümlemek,
h) Denetlenen birimlerin yönetici ve personelinden denetim faaliyetinin yürütülmesini
engelleyici fiil ve tavır sergileyenler hakkında gerekli tedbir ve müeyyideleri uygulamak,
İç Denetim Yönergesi 4/24
ı) İç denetim raporlarını değerlendirerek gereği için ilgili birimler ile Strateji
Geliştirme Başkanlığına göndermek,
i) İç denetim raporları ile bunlar üzerine yapılan işlemleri iki ay içerisinde, Başkanlık
tarafından hazırlanan yıllık iç denetim faaliyet raporunu ise her yılın Şubat ayı sonuna kadar
Kurula göndermek,
j) İç denetçilerin görevlerini bağımsız ve tarafsız bir şekilde yerine getirmeleri için
gereken tüm önlemleri almak,
k) İç denetçilere, Bakanlığın faaliyetle rini olumsuz etkileyebilecek risklerin
belirlenmesi çalışmalarında gerekli imkânı sağlamak,
l) İç denetim faaliyeti kapsamına giren konularda, iç denetçilere gerekli bilgi ve
belgelerin sağlanması amacıyla, Bakanlık birimleri arasında etkili iletişim kurul masını
sağlamak,
m) İç denetim raporlarında düzeltilmesi ve iyileştirilmesi önerilen konuları
değerlendirerek alınacak önlemleri belirlemek ve belirlenen önlemlerin alınıp alınmadığını
izlemek,
n) İç kontrol süreçlerinden elde ettiği bilgilerle, iç denetim den elde edilen bilgileri
karşılaştırmak,
o) İç denetçilerin mesleki niteliklerini geliştirmeleri için gerekli tedbirleri almak,
p) Kurul düzenlemelerine uygun olarak iç denetim faaliyetinin kalitesini gözetmek ve
bu amaçla hazırlanan kalite güvence ve gel iştirme programına uyumu sağlamak, iç
denetçilerin görevlerindeki performanslarını takip etmek,
r) Başkanlığın bütçesine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesi ve personelinin ihtiyacı
olan meslekî araç, gereç ve malzemenin temin edilmesine ilişkin tedbirleri almak,
görev ve yetkilerine sahiptir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İç Denetim Birimi Başkanlığı, Yapısı, Yönetimi, Görevleri, Yetki ve
Sorumlulukları
Madde 9– (1) Başkanlık, başkan, başkan yardımcısı ve iç denetçiler ile ihtiyaca göre
görevlendirilen büro personelinden oluşur.
(2) Başkan, ve iç denetçiler doğrudan Müsteşara bağlı olarak faaliyetlerini yürütür,
başka makam veya mercilerle ilişkilendirilemez.
Madde 10 - (1) Başkan, iç denetçiler arasından Müsteşarın tekli fi Bakanın onayı ile
görevlendirilir. Bu görevlendirme onay tarihinden itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir.
İç Denetim Yönergesi 5/24
(2) Başkanın yokluğu halinde, başkan yardımcısı Başkanlığa vekâlet eder. Başkan ve
başkan yardımcısının yokluğu halinde, başkanın teklif ettiğ i ve Müsteşarın uygun gördüğü iç
denetçi Başkanlığa vekalet eder.
Madde 11 - (1) Başkanın teklif ettiği bir iç denetçi, Müsteşarın onayıyla başkan
yardımcısı olarak görevlendirilebilir.
(2) Başkan yardımcısı, Başkan tarafından verilen idari görevleri yürütür.
Madde 12 – (1) Başkanlıkta, faaliyetlerin gerektirdiği nitelik ve sayıda personel
görevlendirilir ve büro oluşturulur.
(2) İdari görevlerin mahiyeti ve kapsamı ile personelin görev, yetki ve sorumlulukları
Başkanlıkça belirlenir.
Madde 13- (1) Başkanlık;
a) Risk analizlerine dayalı iç denetim plan ve programlarını hazırlamak, geliştirmek ve
Müsteşarlık Makamının onayına sunmak,
b) Onaylanan denetim plan ve programları ile program dışı görevlerin uygulanmasını
gerçekleştirmek,
c) İç denetim faaliyeti sonuçlarının izlenmesi amacıyla bir takip sistemi oluşturmak,
denetim raporlarında belirtilen önlemler ile denetlenen birimlerin yöneticileri ve iç denetçiler
arasında mutabık kalınmayan hususlarda Müsteşarın kararı doğrultusunda yapılması gereken
işlemleri takip etmek ve iç denetim raporlarında yer alan öneriler ve eylem planları
çerçevesinde denetlenen birimin yaptığı işlemler konusunda iç denetçileri bilgilendirmek,
ç) İç denetim faaliyetlerinin sonuçları hakkında Müsteşarlık ve Bakanlık Makamına
uygun görülen aralıklarla bilgi sunmak, iç denetim alanındaki ulusal ve uluslararası
gelişmeleri takip ederek en iyi uygulamalar konusunda Müsteşarı ve iç denetçileri
bilgilendirmek,
d) İç denetim raporlarının, raporlama standartları ile belirlenen usul ve esaslara
uygunluğunu kontrol etmek ve bunların birer örneğini muhafaza etmek,
e) Yıllık iç denetim faaliyet raporunu hazırlamak ve Müsteşarlık Makamına sunmak,
f) Yönergeyi Kurulu n düzenlemelerine uygun olarak yılda en az bir defa iç
denetçilerle birlikte gözden geçirmek ve varsa değişiklik önerilerini Müsteşarlık Makamına
sunmak,
g) İç denetim kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli şekilde kullanılmasını
sağlamak ve denetimin i htiyacı olan uygun niteliklere sahip personel de dâhil, tüm
kaynakların temin edilmesi hususunda gerekli çalışmalarda bulunmak,
h) Başkanlığın bütçesine ilişkin işlemleri yürütmek,
ı) İç denetim kapsamına giren konularda ilgili birimlerle etkili iletişim k urulmasını
İç Denetim Yönergesi 6/24
sağlamak ve iç denetim faaliyetleri sırasında iç kontrol, verimlilik ve Bakanlığın kurumsal
kimliğine ilişkin konularda elde edilecek önemli bulguları, uygun yönetim kademeleri ile
görüşerek değerlendirmek,
i) İç denetimi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen düzenleme ve uygulamalarla
ilgili ortaya çıkan tereddütleri Kurulun bilgisine sunmak,
j) İç denetçilerin sertifika derecelendirmelerine esas puanlamayı Müsteşarlık
Makamına teklif etmek,
k) İç denetim faaliyetlerinde iç denetçi ile denetim gözetim komisyonu arasında
oluşabilecek ihtilâfları çözüme kavuşturmak,
l) İç denetim mesleğinin nitelikli olarak yapılması için yöntemler araştırmak,
m) İç denetim faaliyetleri sırasında tespit edilen veya Başkanlığa intikal eden inceleme
veya soruşturma yapılmasına gerek duyulan hususları Müsteşarlık Makamına bildirmek,
n) Kurulca hazırlanan kalite güvence ve geliştirme programı kapsamında Başkanlığa
verilen görevleri yerine getirmek,
o) Kurul, Sayıştay, denetim birimleri ve ilgili diğer birimler ile ola n ilişkileri
yürütmek,
p) İç denetim faaliyeti ve iç denetçilerle ilgili diğer işlemleri yürütmek,
ile görevlidir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
İç Denetçilerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları
Madde 13- (1) İç denetçiler aşağıdaki görevleri yürütür:
a) Bakanlığın risk yönetimi, iç kontrol ve yönetim süreçlerinin yeterliliğini ve
etkililiğini değerlendirmek.
b) Bakanlığın faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek tüm risklerin doğru biçimde
tanımlanması ve etkin bir şekilde yönetilmesi konularında önerilerde bulunmak.
c) Kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılması bakımından incelemeler
yapmak ve önerilerde bulunmak.
ç) Bakanlığın faaliyet ve işlemlerinin, mali işlemlere ilişkin karar ve tasarruflarının
ilgili mevzuata, amaç ve politikalara, ka lkınma planına, programlara, stratejik planlara ve
performans programlarına uygunluğunu denetlemek ve değerlendirmek.
d) Harcama sonrasında yasal uygunluk denetimi yapmak.
e) Bakanlığın yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu
konularda önerilerde bulunmak.
f) Denetim sonuçları çerçevesinde iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunmak.
g) Bakanlığın birimlerince üretilen tüm bilgiler ile kamuoyuna açıklanan her türlü
rapor, istatistik ve mali tabloların doğruluğunu, güvenirliliğini, etk ililiğini ve zamanlılığını
değerlendirmek.
İç Denetim Yönergesi 7/24
h) Bakanlığın bilgi teknolojileri denetimini yapmak.
ı) Müsteşar tarafından gerekli görülen hallerde performans yönetimi hususunda ilgili
birimlere yardımcı olmak.
i) Mevcut kontrol sisteminin yolsuzluk ve usulsüz lükleri önleme kabiliyetini
değerlendirmek.
j) Talep edilmesi halinde Bakanlık Birimlerine danışmanlık faaliyetinde bulunmak.
Madde 14– (1) İç denetçiler aşağıdaki yetkilere sahiptir:
a) İç denetim faaliyetleriyle ilgili olarak ele ktronik ortamdakiler dâhil her türlü bilgi,
belge ve dokümanlar ile nakit, kıymetli evrak ve diğer varlıkların ibrazını talep etmek.
b) İç denetim faaliyetlerinin gereği olarak, her düzeydeki personelden yardım almak,
yazılı ve sözlü bilgi istemek.
c) İç d enetim faaliyetinin gereği olarak konusunda uzman kişilerin görüşüne veya
yardımına ihtiyaç duyulması halinde, bunu Müsteşarlık Makamından talep etmek.
ç) İç denetim faaliyetlerinin gerektirdiği araç, gereç ve diğer imkânlardan
yararlanmak.
Madde 15- (1) İç denetçi, görevlerini yerine getirirken aşağıdaki hususlara riayet eder:
a) Mevzuata, denetim standartlarına ve etik kurallara uygun hareket etmek.
b) Mesleki bilgi ve becerilerini sürekli olarak geliştirmek.
c) Yetki ve ehliyetini aşan durumlarda Başkanlığı haberdar etmek.
ç) Görevin tarafsız ve bağımsız olarak yapılmasına engel olan durumların bulunması
halinde, durumu Başkanlığa ve Müsteşarlık Makamına bildirmek.
d) Denetim raporlarını kanıtlara dayandırmak ve değerlendirmelerinde tarafsız olmak.
e) Denetim esnasında elde ettikleri bilgilerin gizliliğine saygı göstermek, hukuki ve
mesleki zorunluluk olmadıkça yayımlamamak ve açıklamamak.
f) Görevini yürütürken öğrendiği soruşturma açılmasını gerektiren veya personelin
davranış ve dürüstlük ilkeleri ile bağdaşmayan fiillerini Başkanlığa ve Müsteşarlık Makamına
bildirmek.
g) Görevin yürütülmesini engelleyici tutum, davranış ve hareketlerde bulunanları
Başkanlığa ve Müsteşarlık Makamına bildirmek.
(2) İç denetçiler, idari görevl ere atanmalarında ve iç denetçiliğe dönmelerinde Etik
Kurallara ve kamu iç denetim standartlarına uygun davranırlar.
(3) İç denetçiler, görevlerini Müsteşara karşı sorumlu olarak yürütürler.
İç Denetim Yönergesi 8/24
ALTINCI BÖLÜM
Bağımsızlık, Tarafsızlık ve Mesleki Güvence
Madde 16 – (1) İç denetim faaliyeti idarenin günlük işleyişinden bağımsızdır. İç
denetçiler görevlerini Kanun, Yönetmelik ve bu Yönerge kapsamında tam bir bağımsızlık
içinde gerçekleştirir. İç denetçilere ilgili mevzuatta belirtilen iç denetim faaliyetleri dışında
görev verilemez.
(2) İç denetim faaliyetinin kapsamına ve denetim uygulamalarına müdahale edilemez,
iç denetçilerin görüşlerini değiştirmeleri istenemez. İç denetçilerin görevlerini bağımsız ve hiç
bir etki altında kalmadan yapmaları Başkanın ve Müsteşarın sorumluluğundadır.
(3) İç denetimin bağımsızlığı kalite güvence ve geliştirme programı kapsamında Kurul
tarafından düzenli olarak değerlendirilir.
Madde 17- (1) İç denetçiler görevlerini yerine g etirirken tarafsızlık ilkesiyle hareket
eder. İç denetçiler, denetimin belirlenen amaçlarına ulaşması için denetim faaliyetlerinde
gerekli tüm denetim tekniklerini uygular, elde ettiği tüm bilgi ve belgeleri objektif olarak
değerlendirir ve denetimin kalit esinden ödün vermeden ve başkalarının düşünce ve
telkinlerinden etkilenmeden görüşünü oluşturur.
(2) İç denetçiler, görevlerini yürütürken bağımsızlık ve tarafsızlıklarını
zedeleyebilecek bir durumla karşılaşmaları halinde, bu durumu derhal Başkanlığa yazı lı
olarak bildirir.
(3) İç denetçiliğe ilk defa atananlar ile idari görevlerde iken iç denetçiliğe dönenler,
daha önce sorumlu oldukları işlerle ilgili olarak bir yıl geçmeden iç denetim faaliyeti
yürütemez. Yürütülen danışmanlık ve benzeri faaliyetlerle i lgili olarak da bir yıl geçmeden
denetim yapılamaz.
(4) İç denetçiler, önerilen danışmanlık hizmetleriyle ilgili bağımsızlıklarına ve
tarafsızlıklarına zarar verecek hususlar söz konusu ise, görevi kabul etmeden önce
danışmanlık hizmetini talep edene bu durumu açıklarlar.
(4) Başkan, iç denetçilerin görevlendirilmesinde, tarafsızlıklarını etkileyebilecek
hususları dikkate alır.
Madde 18 - (1) İç denetçilere ilgili mevzuat ve bu Yönergede belirtilen görevler
dışında hiçbir görev verilemez ve yaptırılamaz.
(2) Kurulca belirlenen ilke ve esaslar haricinde, iç denetçiler vekâlet, tedvir veya
görevlendirme suretiyle başka görevlere atanamazlar ve görevlendirilemezler.
(3) İç denetçiler, Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin ikinci fıkr ası hükmü saklı
kalmak kaydıyla, hiçbir şekilde istekleri dışında başka bir göreve atanamazlar.
İç Denetim Yönergesi 9/24
YEDİNCİ BÖLÜM
İç Denetim Faaliyetlerinin Planlanması
Madde 19- (1) İç denetim faaliyetlerine ilişkin plan ve programların hazırlanmasında
ve uygulanmasında Bakanlığın Stratejik Planı ile Kurul tarafından düzenlenen İç Denetim
Strateji Belgesi esas alınır.
Madde 20 – (1) İç denetim, Bakanlığın karşı karşıya olduğu riskler esas al ınarak
hazırlanan risk esaslı iç denetim plan ve programı çerçevesinde yapılır.
(2) Risk esaslı denetimde amaç; denetim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması
ve yönetim, kontrol ve risk yönetimi süreçlerinin etkililik düzeylerinin artırılmasında risk li
alanlara yoğunlaşarak yönetime yapılan katkının en üst seviyeye çıkartılmasıdır.
(3) Risk değerlendirmesi ile ilgili olarak Kurul tarafından belirlenen esas ve usullere
uyulur.
(4) Risklerin tanımlanması ve kontrolü için gerekli stratejilerin geliştiril mesinden ve
uygulanmasından yönetim sorumludur. Yönetim tarafından tanımlanan riskler çerçevesinde
Bakanlığın tüm faaliyetleri Başkanlıkça kapsamlı bir risk analizine tabi tutulur. Bu analiz
sonucunda riskler, oran ve önem dereceleri belirlenerek sıralanır . Başkanlıkça, kurumun
hedefleri, faaliyetleri ve varlıklarını etkileyebilecek önemli risklere ilişkin yapılan analiz iç
denetim planı ve programının hazırlanmasında esas teşkil eder.
(5) Denetim sonuçlarına göre mevcut riskler yıl sonlarında yeniden gözden geçirilir.
(6) Muhtemel risklerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve azaltılması amacıyla
öneriler getirilerek Bakanlığın risk yönetimi sürecine katkıda bulunulur.
Madde 21- (1) İç denetim planı, Yönetmeliğin 39 uncu maddesine, Kamu İç Denetim
Planı ve Programı Hazırlama Rehberine uygun olarak ve bu yönergenin 20 nci madde hükmü
dikkate alınarak hazırlanır.
(2) İç denetim planı; iç denetim faaliyetinin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde
yürütülmesini sağlamak amacıyla denetimin kapsamını, denetlenecek alan ve konuları, ihtiyaç
duyulan işgücü ve diğer kaynaklar ile eğitim faaliyetlerini içerecek şekilde, Müsteşar ve birim
yöneticileriyle görüşülerek, önceki denetimlerin sonuçları dikkate alınarak, üç yıllık dönemler
için hazırlanır. Bu plan, Başkanlıkça her yıl risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gözden
geçirilerek gerektiğinde revize edilir ve değişiklikler Müsteşarlık Makamının onayıyla
yürürlüğe girer.
(3) İç denetim planı, Başkan ve Başkanın görevlendireceği yeterli sayıdaki iç
denetçiden teşekkül eden bir ekip tarafından hazırlanır. Hazırlanan plan taslağı tüm iç
denetçilerin katılımıyla görüşülür ve Müsteşarın da görüşü alındıktan sonra plana son şekli
verilir.
İç Denetim Yönergesi 10/24
(4) İç denetim planı, hazırlanırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Yeni birim ve faaliyetler, yeniden yapılandırma projeleri, örgüt yapısı ve insan
kaynaklarındaki önemli değişiklikler, en çok şikayet ve ihbarın alındığı faaliyet alanı yüksek
risk içerebileceğinden, denetim programına öncelikle alınır.
b) Plan ve programların hazırlanmasında, Müsteşarlık Makamının riskli gördüğü ve
öncelik verilmesini istediği hususlar da dikkate alınır.
c) Denetim plan ve programının hazırlanmasında Bakanlığın diğer birimlerinin
çalışma ve raporlarından da yararlanılabilir.
(5) Ba şkanlık tarafından hazırlanan bu plan uygulama döneminden iki hafta önce
Müsteşarlık Makamına sunulur. Plan Makamın onayıyla işleme konulur.
Madde 22 – (1) İç denetim programı, Yönetmeliğin 40 ıncı maddesi, Kamu İç
Denetim Planı ve Prog ramı Hazırlama Rehberi, Kurulun diğer düzenlemelerine uygun olarak
ve bu yönergenin 20 nci madde hükmü dikkate alınarak Başkanlıkça hazırlanır, program
döneminden iki hafta önce Müsteşarlık Makamına sunulur ve Makamın onayıyla işleme
konulur.
(2) En riskli alan ve konulara öncelik verilmek ve denetim maliyeti de dikkate alınmak
suretiyle, Müsteşar, yöneticiler ve gerektiğinde çalışanlarla da görüşülerek iç denetim planıyla
uyumlu bir iç denetim programı hazırlanır. Bir yıllık süreyi geçmemek üzere hazırlana cak iç
denetim programlarında; denetlenecek alanlar ve konular, iç denetçilerin isimleri belirtilerek,
zaman çizelgesine bağlanır.
Madde 23– (1) Bakanlığın yurtdışı faaliyetleri risk esaslı denetim plan ve programları
kapsamında iç denetime tabi tutulur.
(2) Yürütülen bir denetim faaliyeti kapsamında iç denetçiler yurtdışında çalışmalar
yapabilir.
(3) Yurtdışı faaliyetlerinin denetlenmesinde Kurulca belirlenen usul ve esaslara
uyulur.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Denetim Faaliyetlerinin Yürütülmesi
İç denetçilerin görevlendirilmesi
Madde 2 4– (1) İç denetim programı, Müsteşar tarafından onaylandıktan sonra,
görevler programdaki zamanlama da dikkate alınarak Başkan tarafından iç denetçilere yazılı
olarak bildirilir.
İç Denetim Yönergesi 11/24
Madde 25 – (1) Her iç denetim faaliyetinin denetim standartlarına uygun olarak
yürütülmesini sağlamak amacıyla Başkan, görevin niteliğine uygun olarak üç iç denetçiyi bir
yıl süreyle “denetim gözetim komisyonu” üyesi olarak görevlendirir. Denetim gözetim görevi
denetim gözetim komisyonu tarafından yerine getiril ir. Komisyon oy çokluğu ile karar verir .
Komisyon üyesi iç denetçilerin iç denetim faaliyetlerine ilişkin denetim gözetim görevini
yerine getirmek üzere başka bir iç denetçi başkan tarafından yedek komisyon üyesi olarak
görevlendirilir.
(2) Denetim gözetim komisyonu üyeleri , gözetim yapmakla görevli olduğu denetim
faaliyetine fiili olarak katılmazlar.
(3) Denetim gözetim komisyonunda görevlendirilen iç denetçilerin mazeretinin
bulunması durumunda, bu görev, yedek komisyon üyesi tarafından yerine getirilir.
Madde 26- (1) Denetim gözetim faaliyeti;
a) İç denetçi tarafından hazırlanan bireysel çalışma planının, denetim programında
belirlenen hedeflere uygun olup olmadığı,
b) İç denetçi tarafından göreve ilişkin risklerin doğru olarak tanımlanıp
tanımlanmadığının ve risklere ilişkin kontrollerin yeterlilik ve etkililiğinin değerlendirilip
değerlendirilmediği,
c) Denetim sonucunda varılan kanaatleri destekleyecek bulguların yeterli olup
olmadığı, değerlendirmelerin sübjektif unsurlar taşıyıp taşımadığı ve ilave çalışma
yapılmasına gerek olup olmadığı,
ç) Denetim faaliyetinin, sonuçları ve önerileri itibariyle tutarlı olup olmadığı,
hususlarını kapsar.
(2) Denetim g örevinin yürütülmesi ve raporlanması aşamalarında denetim gözetim
komisyonunun önerileri göz önünde bulundurularak gerekli çalışmalar ve düzeltmeler yapılır.
İç denetçi ile denetim gözetim komisyonu arasında doğan görüş ayrılıkları, Başkan tarafından
çözüme kavuşturulur. İç denetçi ile denetim gözetim komisyonunun ortak görüşlerine
başkanın katılmaması halinde, başkan, ilgili dokümanların yeniden değerlendirmesini
isteyebilir; başkanın görüşü uygun bulunmazsa, başkan ilgili dokümanları onaylar.
(3) Risk ko ntrol matrisi, bireysel çalışma planı, bulgu formları ile ilgili olarak iç
denetçi, denetim gözetim komisyonu ile Başkanlık arasındaki yazışmalar Doküman Yönetim
Sistemi (DYS) veya e-posta aracılığıyla yürütülür. Bu yazışmalara ilişkin cevaplama süreleri
5 iş gününden fazla olamaz.
(4) İç denetim faaliyeti sonucunda hazırlanan Denetim Raporlarında, iç denetçinin
sorumluluğu esas olmakla birlikte, denetim gözetim komisyonu üyelerinin de yapmış olduğu
denetim gözetim faaliyeti kapsamında sorumluluğu bulunmaktadır.
Denetim görevinin denetlenen birimlere bildirilmesi
Madde 2 7- (1) Başkanlık, denetim görevinin yürütüleceği birimlere denetimin
konusunu, tarihini, görevlendirilen denetçiyi, birimden beklenenleri ve gerek görülen diğer
hususları içeren bir yazılı bildirim yapar.
İç Denetim Yönergesi 12/24
(2) Gizlilik gerektiren hallerde bu bildirimin yapılması zorunlu değildir.
Denetime hazırlık ve başlama
Madde 2 8– (1) Denetim faaliyetlerinin hazırlık aşaması “Ön Çalışma” olarak
adlandırılır. Ön çalışmada iç denetçiler görevlendirildikleri konu ile ilgili gerekli inceleme ve
araştırmaları yaparak denetimin amaç ve kapsamını tespit eder.
(2) İç denetçiler, denetim konusuna göre belirleyecekleri toplantı, mülakat, anket,
yerinde gözlem gibi yöntemler ile denetlenecek birim veya süreç hakkında bilgi toplayarak
mevcut risk ve kontrolleri tespit eder ve bunların bir değerlendirmesini yapar.
(3) İç denetçi tarafından gerekli görülmesi halinde, ön çalışma aşamasında da merkez
ve taşra idarelerinde yerinde çalışmalar yapılabilir.
Açılış toplantısı
Madde 29 (1) İç denetçi ön çalışma aşamasında, planlanan iç denetim faaliyetinin
yürütüleceği birim yöneticisi ve ihtiyaç duyulan personelin de iştirak edeceği bir açılış
toplantısı yapar.
(2) Açılış toplantısında, iç denetçi, ilgili birim yöneticisi ve d iğer personel ile
denetimin amacı, kapsamı, denetimde kullanılacak yöntemler, tahmini denetim süresi,
denetime yardımcı olacak personel, denetim sırasında çalışanlardan beklentiler, idarenin
denetimden beklentileri, denetim sonuçlarının raporlanması konularını görüşür.
(3) Denetim konusunun denetlenen birim dışında diğer birimleri de ilgilendirmesi
halinde, açılış toplantısına, birim amiri ya da en az daire başkanı düzeyinde, diğer birim
personeli de davet edilebilir.
Bireysel çalışma planı
Madde 3 0– (1) Tüm denetim adımlarını ve izlenecek yöntemleri gösteren bireysel
çalışma planının hazırlanmasıyla ön çalışma tamamlanır. İlgili birimin yöneticisi ve diğer
personelle görüşmelerin sonuçlarına göre hazırlanan çalışma planında;
a) Denetimin amaç ve hedefleri,
b) Denetimin kapsamı,
c) Denetimin icrasında bilgilerin elde edilmesi, analizi ve değerlendirilmesine ilişkin
yöntemler,
ç) Tahmini denetim süresi,
yer alır.
(2) Bireysel çalışma planı ve risk kontrol matrisi hazırlandıktan sonra 2 6 ncı
maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri çerçevesinde denetim gözetim komisyonuna
gönderilip beş iş günü içerisinde teyidi alınır. Denetim gözetim komisyonunun önerileri
doğrultusunda varsa gerekli düzeltmeleri yapılan bireysel çalışma planı ve risk kontrol
matrisi, Başkan tarafından, beş iş günü içerisinde, “Bireysel çalışma planı ve risk kontrol
matrisi denetim amaç ve hedeflerine ulaşılması yönünden yeterli kapsamı sağlamaktadır.”
şeklinde onaylandıktan sonra denetime başlanır. Denetimler bu çalışma planı ve ekler ine göre
yürütülür.
İç Denetim Yönergesi 13/24
Madde 31– (1) İç denetçi, ulusal/uluslararası iç denetim ve raporlama standartları ile
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İç Denetim Rehberinden yararlanarak denetim faaliyetini
yürütür. İç denetçi, yıllık denetim progra mında ve bireysel çalışma planında belirlenen
denetim hedeflerine ulaşmak için, risk ve kontrol değerlendirmelerinde tespit edilen
hususlarla ilgili olarak yeterli ve güvenilir bilgi ve belgeleri elde etmek, in celemek ve
değerlendirmekle yükümlüdür. Denetimin yürütülmesi sırasında uygulanacak testler, iç
kontrol uygulamalarının yeterliliğine dair değerlendirme yapılabilmesine de olanak verecek
şekilde tasarlanmalı, en riskli alanlara öncelik verilmelidir. Gerçek leştirilen testlerin tamamı;
izlenen yöntem, yapılan gözlem, incelenen belge, görüşme ve diğer adımlar da belirtilmek
suretiyle “Çalışma Kâğıtları” ile belgelendirilmelidir.
(2) İç denetçi tarafından yürütülen denetim görevi kapsamında yapılan çalışmalar
raporlama aşamasına geçilmeden önce denetim gözetim komisyonu tarafından 2 6 ncı
maddenin birinci fıkrasının (c) ve (ç) bentleri çerçevesinde gözden geçirilir. Denetim gözetim
komisyonunun önerileri doğrultusunda gerekli çalışma ve düzeltmeler yapıldıktan so nra
kapanış toplantısı yapılır ve taslak rapor düzenlenir.
Çalışma kâğıtları
Madde 3 2- (1) Denetime hazırlık, risk ve kontrol değerlendirmeleri, yapılan testler,
bunların sonucunda elde edilen bilgi ve kanıtlar ile raporlama ve izleme faaliyetleri gibi
denetim süresince yapılan tüm çalışmalar çalışma kâğıtları ile belgelendirilir.
(2) Denetim sonuçlarının takibinde ve kalite güvence ve geliştirme faaliyetleri
çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde bu çalışma kâğıtlarından yararlanılır.
(3) Gerekli olması halinde çalışma kâğıtlarına konuyu destekleyici belgeler
eklenebilir.
(4) Çalışma kâğıtlarının düzenlenmesinde Kurulun yaptığı düzenlemeler ile bu
çerçevede Başkanlık tarafından hazırlanan dokümanlar esas alınır.
Bulguların Paylaşılması
Madde 3 3- (1) Denetimin tamamlanması aşamasında, tespit edilen bulgular ve
bunlara ilişkin öneriler iç denetçi tarafından iki haftadan kısa olmayacak şekilde belirlenen
süre içerisinde yazılı olarak cevaplandırılmak üzere denetlenen birime iletilir.
(2) Denetlenen birim, bu süre içerisinde ilgili gördüğü diğer birimlerden de doğrudan
görüş alarak mütalaasını oluşturur.
(3) Verilen sürenin yetersizliği gerekçesiyle idarelerce, İç Denetim Birimi
Başkanlığına yazılı talepte bulunulması durumunda, ilgili iç denetçinin görüşü ve Başkanlığın
da bu talebi uygun bulması halinde, 15 günü geçmemek üzere ek süre verilir.
Kapanış toplantısı
Madde 3 4– (1) Yapılan denetim faaliyetleri ile elde edilen bulgu ve öneriler
denetlenen birim yöneticisi ve ihtiyaç duyulan diğer personelin katılı mıyla 33 üncü maddede
belirtilen yazılı görüşün alınmasını müteakip gerçekleştirilen kapanış toplantısında ele alınır.
İç Denetim Yönergesi 14/24
Toplantıda birim yöneticilerinin görüşleri alınır ve önemli bir değerlendirme eksikliği olup
olmadığı belirlenir. Yapılan görüşmeler ve yöneticilerin görüşleri toplantı tutanağına bağlanır.
(2) Denetim bulgularının denetlenen birim dışında diğer birimleri de ilgilendirmesi
halinde, kapanış toplantısına, birim amiri ya da en az daire başkanı düzeyinde, diğer birim
personeli de denetlenen birimce davet edilir.
Denetim raporlarının hazırlanması ve sunulması
Madde 3 5- (1) Kapanış toplantısında denetçi ile denetlenen birim arasında denetim
bulguları üzerinde yapılan görüşmeler neticesinde denetçi bir taslak rapor hazırlar. Hazırlanan
bu taslak denetim raporunda yer alan önerilerin gerçekleştirilmesinin belli bir süre
gerektirmesi durumunda bu husus eylem planında gösterilir. Eylem planı, denetlenen birim ile
iç denetçi tarafından varılan mutabakat çerçevesinde oluşturulur.
(2) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile denetlenen birim yöneticisi
arasında anlaşmazlık varsa, iç denetçi bu duruma ilişkin değerlendirmesini raporuna dahil
eder. Taslak raporda yer verilen bulgu ve öneriler ile bu rapora verilen cevap ve eylem planı
kapsamında uzlaşmaya varılamayan hususlar ve bunlara ilişkin denetçi görüşünü içeren nihai
rapor Başkanlık tarafından Müsteşara sunulur. Bu konularda Müsteşar tarafından yapılan
değerlendirme çerçevesinde alınan karara göre uygulama yapılır.
(3) Denetim bulgularını n denetlenen birim dışında diğer birimleri de ilgilendirmesi
halinde, bulguların diğer birimlere gönderilmesi, bulgulara diğer birimlerden cevap alınması,
diğer birimlerce verilen cevapların konsolide edilmesi ve diğer birimlerce uzlaşılan önerilere
ilişkin eylem planı verilmesi hususlarında koordinasyon görevi denetlenen birime aittir.
Denetlenen birim tarafından, diğer birimlerce verilecek cevapların konsolide işleminin
yapılarak kendi cevapları ile birlikte İç Denetçiye gönderilmesini teminen, denetlenen birime
15 günü geçmeyecek şekilde süre verilir.
Denetim sonuçlarının izlenmesi
Madde 36
(1) Denetim raporlarının uygulanmasını izlemek üzere bir takip sistemi oluşturularak
denetim raporlarında belirtilen önlemlerin alınıp alınmadığı Başkanlık tarafından izlenir.
(2) Denetim faaliyetleri sonucunda iç denetçiler tarafından düzenlenen nihai
raporlarda önerilen düzeltici işlem ve tavsiyeler belirtilen süre içerisinde eylem planına uygun
olarak yerine getirilir. Eylem planına bağlanan hususlar tamamlanıncaya kadar periyodik
gelişmeler ilgili birimce en az üç aylık dönemler halinde Başkanlığa bildirilir . Raporlarda
yer alan tavsiyelerin gerçekleştirilmemesi ve gerekli önlemlerin alınmaması halinde
Başkanlıkça yapılması gerekenler ve sorumlular hakkında Müsteşarlık Makamı bilgilendirilir.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Danışmanlık Faaliyetleri
Danışmanlık faaliyetlerinin niteliği
MADDE 3 6- (1) Danışmanlık faaliyetleri; bir idari sorumluluk üstlenmeksizin
yürütülen, icrai konularla ilgili görüş, eğitim, analiz, değerlendi rme, performans
İç Denetim Yönergesi 15/24
göstergelerinin tespiti, proje görevleri gibi idari faaliyetlere değer katmak, kolaylaştırmak,
geliştirmek ve yol göstermek amaçlarıyla gerçekleştirilen hizmetlerdir.
(2) Danışmanlık faaliyetleri aşağıdaki hususlar üzerinden yürütülür:
a) İç kontrol, risk yönetimi ve yönetişim sistemlerinin tasarımı ve geliştirilmesi,
b)Bakanlık bünyesinde mevzuat değişikliklerine yönelik oluşturulan komisyonlara
katılım,
c) Bakanlık birimlerinin yeniden yapılandırılması,
ç) Bakanlık birimlerinin yürüttüğü yurtiçi ve yurtdışı projelere katılım,
d) Performans kriterleri ve göstergelerinin tespit edilmesi,
e) Bakanlık birimlerinin temel iş süreçlerinin yeterliliği ve etkinliğinin geliştirilmesi,
f) Kamu mali yönetim ve kontrol sistemini ilgilendiren hus uslara yönelik olarak görüş
verilmesi,
g) Bakanlık hizmet içi eğitimlerine eğitici olarak katılım.
(3) Danışmanlık faaliyetleri; özel durumları da kapsayan resmi nitelikte ve yazılı olarak
bir süreç ve sonuç içeren, tanımlanmış bir denetim programına dayan an faaliyetlerdir.
Danışmanlık faaliyetleri program dışı olarak da yürütülebilir.
(4) Bakanlık birimlerinden danışmanlık faaliyetlerine ilişkin talepler, iç denetim birimi
başkanlığına iletilir. Başkanlıkça uygun görülen talepler Başkan tarafından Üst Yöne ticinin
onayına sunulur.
Danışmanlık faaliyetlerinin yürütülme esasları
MADDE 3 7- (1) İç denetçiler tarafından yürütülecek danışmanlık faaliyetlerinde
aşağıdaki hususlar dikkate alınır.
a) Faaliyetin kapsamı, açık olarak tanımlanmış bir çalışma planına dayanmalıdır,
b) Faaliyet iç denetçinin bağımsızlık ve tarafsızlığını etkilememelidir,
c) Faaliyetin süresi, iç denetçinin sertifika puanlamasını engellemeyecek, mevcut ve
gelecekteki denetim görevlerinin sürekli aksamasına neden olmayacak şekilde başk an
tarafından belirlenmelidir,
ç) Daha önce yürütülen danışmanlık faaliyetleriyle ilgili olarak bir yıl geçmeden aynı iç
denetçi tarafından aynı konuda denetim yapılamayacağı hususunda hem başkan hem de iç
denetçi gerekli özeni göstermelidir,
d) İç denet çiler daha önce sorumlu oldukları idari faaliyetlere ilişkin danışmanlık
hizmeti verebilir,
e) Yürütülen bu faaliyetlerin sonuçları iç denetim birimi başkanlığı tarafından
Müsteşara bildirilmelidir.
(2) Danışmanlık faaliyetleriyle ilgili olarak iç denetçi nin herhangi bir icrai sorumluluğu
yoktur. Danışmanlık faaliyetleri sonucunda Bakanlık birimlerince yapılacak uygulamaların
sorumluluğu ilgili birimlerin yöneticilerine aittir.
İç Denetim Yönergesi 16/24
ONUNCU BÖLÜM
Diğer Faaliyetler
MADDE 38- (1) İç denetçi, yolsuzluğa ilişkin delilleri tespit edebilecek bilgi, beceri ve
donanım ile denetim faaliyetini sürdürür.
(2) Denetim görevi sırasında bir yolsuzluk ve usulsüzlük bulgusuna ulaşıldığında,
tespitler ve elde edilen deliller düzenlenen yazı ya da raporla ivedilikle Müsteşara intikal
ettirilir.
(3) Bakanlığa, Müsteşara veya iç denetim birimi başkanlığına gelen ihbar ve
şikâyetlerden iç denetçilerin görev alanına girenler incelenir. İç denetim birimi başkanlığına
intikal eden i hbar ve şikâyetlerde iddia edilen konular, risk değerlendirmelerinde dikkate
alınarak denetim planı ve programının hazırlanmasında göz önünde bulundurulur.
(4) İhbar ve şikâyetler başkanlık tarafından değerlendirilerek konunun önemi ve
aciliyeti dikkate al ınarak denetim programı kapsamında veya Müsteşardan alınacak onay
üzerine program dışı incelenir. İç denetçilerin görev alanına girmeyen ihbar ve şikâyetler ise
incelenmek üzere ilgili birimlere Müsteşar aracılığıyla gönderilir.
(5) Yolsuzluk ve usulsüzlü klere ilişkin incelemeler Kamu İç Denetim Raporlama
Standartları çerçevesinde Müsteşara raporlanır.
(6) İç denetçiler, ihbar ve şikâyetler üzerine denetim programı kapsamında veya
program dışı yapılan incelemelerde mevcut iç kontrol sisteminin yolsuzluk ve usulsüzlükleri
önleme kabiliyetini de değerlendirir.
(7) Suç teşkil eden fiillere ilişkin raporların yetkili mercilere sunulmasıyla ilgili olarak
mevzuatta öngörülen özel hükümler saklıdır.
Madde 39- (1) Yıllık deneti m programı veya program dışı münferit görevlendirmeler
uyarınca veya Başkanlığın bilgisi dahilinde iç denetçiler tarafından resen;
a) Uluslararası standartlar ile en iyi uygulama örneklerinin incelenmesi neticesinde
ulusal mevzuatın geliştirilmesine yönelik değerlendirme ve öneriler,
b) İç denetim, risk yönetimi, iç kontrol ve yönetim süreçleri gibi konulara ilişkin
meslekî ve bilimsel çalışmalar,
c) Kamuda yolsuzluk ve usulsüzlüklerin önlenmesi ve ortadan kaldırılması için alınacak
önlemler ve yapılması gerekenlere ilişkin öneriler,
hususunda inceleme ve araştırma yapılabilir.
(2) İç denetçiler, yaptıkları inceleme ve araştırmalar sonucunda düzenledikleri raporları
iç denetim birimi başkanlığına sunarlar. Başkan, araştırma ve inceleme raporlarının ilgili
mercilere iletilmesinden sorumludur.
İç Denetim Yönergesi 17/24
ONBİRİNCİ BÖLÜM
Raporlama, Otomasyon Sistemi ve Yazışma Düzeni
Raporlama
Madde 4 0- (1) Denetim faaliyetinin sonuçları, düzenlenecek raporlarla kayıt altına
alınır.
(2) Raporların düzenlenmesi, ilgili mercilere su nulması, sonuçların takibi ve diğer
hususlar Kamu İç Denetim Raporlama Standartları çerçevesinde yürütülür.
(3) İç denetim faaliyetine ilişkin raporlar doğrudan Müsteşara sunulur. Denetim
bulgularına ve alınması gereken önlemlere ilişkin önerileri içeren t aslak denetim raporlarının
doğrudan ilgili birimlere gönderilmesi bu raporlama sürecine aykırılık teşkil etmez.
Raporlama ilkeleri
Madde 4 1- (1) Raporların yazılmasında Kamu İç Denetim Raporlama Standartları
çerçevesinde doğruluk, tarafsızlık, açıklık, öl çülebilirlik, kısalık (özlü), yapıcılık, tamlık,
zamanlılık, kararlılık (çözüm) ilkeleri gözetilir.
(2) Raporlarda denetimin amacı, kapsamı ve elde edilen sonuçlar ile denetçi kanaati
belirtilmelidir.
(3) Raporların düzenlenmesi, sunulması ve saklanmasında gizlilik ilkesi gözetilir.
(4) İç denetim raporları Müsteşarlık Makamının izni olmaksızın Kurul hariç Kurum
dışına verilemez.
Rapor çeşitleri
Madde 4 2- (1) İç denetim faaliyetleri sonucunda ilgisine göre “Denetim Raporu”,
“İnceleme Raporu” ve “İç Denetim Faaliyet Raporu” düzenlenir.
Madde 43- (1) İç denetçiler tarafından yapılan her türlü uygunluk, performans, mali,
bilgi teknolojisi ve sistem denetimi faaliyetleri sonucunda düzenlenen rapordur.
(2) Denetim raporlarında asgari olarak de netimin amacı, kapsamı ve sonuçlarına yer
verilir. Kamu İç Denetim Raporlama Standartları gereğince, Denetim Raporları biçim olarak;
rapor kapağı, rapor sunumu, dağıtım listesi, rapor özeti, rapor metni ve eklerden oluşur.
(3) İvedi olarak işlem yapılması gereken bilgilerin iletilmesi, denetlenen faaliyetle
ilgili bir değişikliğin bildirilmesi veya görevin uzun bir süre devam etmesi halinde görevin
seyri hakkında Müsteşarlık Makamı ile Başkanın bilgilendirilmesi amacıyla ara raporlar
yazılabilir. Ara rapor belli bir şekil şartına tabi değildir.
(4) Kapanış toplantısında yapılan görüşmeler neticesinde denetçi bir taslak rapor
hazırlar. Taslak denetim raporu iç denetçinin belirleyeceği uygun bir sürede cevaplandırılmak
üzere, denetime tabi tutulan birim yöneticisine verilir.
İç Denetim Yönergesi 18/24
(5) Denetlenen birim yöneticisi, gerektiğinde çalışanlardan ve ilgili kişi ve birimlerden
görüş almak suretiyle taslak raporu cevaplandırarak iç denetçiye gönderir.
(6) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile denetlenen birim yö neticisi
arasında anlaşmazlık varsa, iç denetçi bu duruma ilişkin değerlendirmesini raporuna dâhil
eder.
(7) Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile denetlenen birim yöneticisi aynı
görüşteyse, makul bir sürede önlem alınması konusunda anlaşırlar.
(8) İç denetçi denetlenen birim tarafından taslak rapora verilen cevaplar ile bunlara
ilişkin değerlendirmelerini de ekleyerek oluşturduğu nihai raporunu, Başkanlık aracılığıyla
Müsteşarlık Makamına sunar. Söz konusu rapor yazılı olarak sunulabileceği gi bi elektronik
ortamda da gönderilebilir.
(9) Raporlar Müsteşarlık Makamı tarafından değerlendirildikten sonra gereği için
raporda belirtilen birimlere ve Strateji Geliştirme Başkanlığına verilir.
(10) Raporda belirtilen önlemlerin alınıp alınmadığı Müsteşar tarafından izlenir.
Müsteşar bu görevini İç Denetim Başkanlığı aracılığıyla da yerine getirebilir.
(11) Denetlenen birimlerce, rapor üzerine yapılan işlemler veya işlem yapılmama
gerekçeleri iç denetçiye bildirilmek üzere Başkanlığa gönderilir.
(12) Den etim rapor özet leri, Müsteşar tarafından raporun onaylanmasından itibaren
iki ay içinde Kurula gönderilir.
Madde 44- (1) Aşağıdaki hallerde inceleme raporu düzenlenir:
a) Danışmanlık faaliyetleri kapsamında yapılan inceleme ve araştırmalar.
b) Usulsüzlük ve yolsuzluk iddia ve tespitlerine ilişkin olarak yapılan incelemeler.
c) Denetim programı, münferit görevlendirmeler veya İç Denetçi tarafından gerek
görülen hallerde yapılan inceleme ve araştırmalar.
(2) İnceleme raporları kapsam v e biçim yönüyle Kamu İç Denetim Raporlama
standartlarına uygun olarak düzenlenir.
İç denetim faaliyet raporu
Madde 4 5- (1) İç denetim faaliyetleri sonucunda Başkanlık tarafından yıllık iç
denetim faaliyet raporu düzenlenir.
(2) Başkanlıkça düzenlenen iç denetim faaliyet raporu Müsteşarlık Makamına sunulur,
bu rapor Müsteşar tarafından her yıl Şubat ayı sonuna kadar Kurula gönderilir.
(3) İç denetim faaliyet raporunun düzenlenmesi ve sunulmasında Kamu İç Denetim
Standartlarına uyulur.
Haberleşme ve yazışmalar
Madde 4 6- (1) İç Denetçiler , görevleriyle ilgili konularda resmi ve özel tüm kurum,
kuruluş, makam ve kişilerle yazışma talimatları çerçevesinde doğrudan haberleşirler.
İç Denetim Yönergesi 19/24
Başbakanlık, Bakanlıklar ve Bakanlık merkez teşkilatı birimleri ile yazışmalar Başk anlık
aracılığıyla yapılır.
(2) Yapılan yazışmalarda, 25658/02.12.2004 sayı ve tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanan 2004/8125 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Resmi Yazışmalarda Uygulanacak
Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre hareket edilir.
(3) Başkanlık ile iç denetçiler arasındaki yazışmalar, İç Denetim Otomasyon Programı
ve/veya Doküman Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden de yapılabilir.
(4) Haberleşme ve yazışma düzeni ile ilgili olarak Başkanlıkça gerekli görülmesi
halinde ilgili mevzuat ışığında ayrıntılı iç düzenleme yapılabilir.
Dosya düzeni
Madde 4 7- (1) İç denetçiler, yazdıkları rapor, düzenledikleri hakediş cetveli, geçici
görev yolluğu bildirimi ve yazıların ekleriyle birlikte birer örneğini ve Başkanlıktan
gönderilen yazıları özel dosyalarında saklarlar. Gelen ve giden yazılar, Evrak Kayıt Defterine
işlenir. Evrak takibinin, bilgisayar ortamında, bu hususta hazırlanmış programlar yardımıyla
da yapılması mümkündür.
(2) İç denetçiler, Başkanlık ve diğer birimlerle yaptıkları yazış malarda, yazılara
verecekleri sayıların önüne sertifika numaralarını yazacaklardır.
Madde 48- (1) İç denetçiler, görevleriyle ilgili gündelik, konaklama, ulaşım, posta,
kargo vb. giderlere ilişkin maddi hakları ile söz konusu giderlerden kayna klanan hakedişlere
ilişkin mahsubu ilgili mevzuat çerçevesinde yapmak zorundadır.
(2) Başkanlıkça gerek görülmesi halinde hakedişler e ilişkin açıklayıcı iç düzenleme
yapılabilir.
Madde 49- (1) İç denetçiler, kendilerine teslim edilen demirbaş eşyayı itina ile
kullanmak ve meslekten ayrılışlarında iade etmek zorundadır.
Madde 50- (1) İzin ve rapor kullanımında genel esaslara uyulur.
(2) Başkanlıkça gerek görülmesi halinde izin ve rapor kullanımına ilişkin açıkla yıcı
düzenleme yapılabilir.
Madde 51- (1) Başkanın gerekli gördüğü durumlarda ya da işin gereği olarak komisyon
ve/veya ekip halinde görevlendirme yapılabilir. Bu durumda çalışmaların düzenli bir şekilde
yürütülmesi, iş bölümü, iç denetçiler ara sındaki koordinasyonun sağlanması varsa yüksek
dereceli sertifikaya sahip, yoksa en kıdemli iç denetçi tarafından yerine getirilir.
İç Denetim Yönergesi 20/24
(2) İç denetçiler, ev ve cep telefonu numaralarını Başkanlığa bildirecekler; hastalık, izin
gibi mesai durumları hakkında, Başkana bilgi vereceklerdir.
ONİKİNCİ BÖLÜM
İç Denetim Kaynaklarının Yönetimi ve Geliştirilmesi
Madde 52- (1) İç denetim kaynaklarının yönetiminden Başkan sorumludur. Başkan, iç
denetim biriminin bütçesini yönetir, iç denetçi ve büro personeli de dâhil, tüm kaynakların
temin edilmesi hususunda gerekli çalışmalarda bulunur.
Mesleki yeterliliğin geliştirilmesi ve meslek içi eğitim
Madde 5 3- (1) İ ç denetçilerin Yönetmeliğin 31 ve 32 nci maddelerinde belirtilen
mesleki nit eliklerini geliştirmeleri için uygun ortam hazırlanır. Bu amaçla Yönetmelikte
belirlenen bilgi, yetenek ve niteliklerin oluşturulması yanında, iç denetimle ilgili her türlü
eğitim, konferans, seminer gibi faaliyetlere katılma konusunda iç denetçilere gerek li imkan
sağlanır.
(2) İç denetçilere Yönetmeliğin 33 üncü maddesi hükmü uyarınca meslek içi eğitim
sağlanır. Meslek içi eğitim programlarında, idaredeki gelişme ve değişmelere yönelik
hususlara da yer verilir.
(3) Gerektiğinde mesleki kuruluşlar, üniversi teler ve bilimsel alanda etkinlikte
bulunan diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak suretiyle, yılda en az bir defa kurs,
seminer ve benzeri etkinliklerde bulunulur. İç denetim plan ve programında meslek içi eğitim
etkinliklerine yer verilir.
(4) İç d enetçi olarak göreve başlayanlara, bir haftadan az olmamak üzere intibak
eğitimi verilir.
(5) İç denetçilerin uluslararası iç denetçi sertifikalarına sahip olmaları için gerekli
imkân ve kurumsal altyapı oluşturulur.
(6) İç denetçilere bilgi teknolojileri denetimi gibi ihtiyaç duyacakları özel ihtisas
alanlarında, gerekli bilgi, beceri ve deneyime sahip uzmanlardan eğitim almaları sağlanır.
Yurtdışında mesleki gelişim
Madde 54 (1) Bakanlıkta fiilen en az üç yıl iç denetçi olarak görev yapmış ve gönderileceği
ülkede geçerli olan dille ilgili ÖSYM tarafından yapılan Yabancı Dil Sınavından (YDS) en az
yetmiş puan almış olması şartıyla, iç denetçiler, kıdem esasına göre, gerekli görülecek
konularda mesleki bilgi, görgü ve uzmanlıklarını artırmak, Bakanlığı ilg ilendiren konuların
işleyişini yerinde görmek ve çalışmalarda bulunmak üzere, bütçenin ilgili tertibindeki
ödenekten yararlanılarak bir yıldan fazla olmamak üzere Bakanlık Makamının uygun bulması
halinde yurt dışına gönderilir. Ancak, iç denetçilerin yurt dışında kalacakları sürenin iki katı
kadar bir süre için Bakanlığa karşı zorunlu hizmet taahhüdünde bulunması şarttır.
İç Denetim Yönergesi 21/24
(2) Başkan da, Bakanlıkça belirlenecek konularda inceleme ve araştırma yapmak için
aynı ödenekten yararlanılarak yurt dışına gönderilebilir.
(3) Başkan Yardımcıları, mesleki konularda inceleme ve araştırma yapmak üzere üç ay
süreyle yurt dışına gönderilebilir.
(4) Yurt dışına gönderilenler, inceleme ve araştırmalarına ilişkin olarak
düzenleyecekleri raporu döndükleri günden itibaren üç ay içinde Başkanlığa sunarlar.
(5) Bu yöne rge uyarınca 1 yıl süreyle yurtdışına gönderilenler, daha sonra 1/2/1974
günlü 14786 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ‘ Yetiştirilmek Amacıyla Yurtdışına
Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik ’ hükümleri uyarınca lisansüstü
öğrenime de gönderilmeleri halinde, bu süre mahsup edilerek uygulanır.
(6) Yetiştirilmek Amacıyla Yurtdışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında
Yönetmelik hükümleri uyarınca lisansüstü öğrenime gönderilenlerin 1 yıllık süresi geçi ci
görev hakkından yaralandırılacak şekilde kullandırılır.
Kalite güvence ve geliştirme programı
Madde 5 5- (1) İç denetim faaliyetlerinin tüm yönleriyle değerlendirilmesi, kamu iç
denetim standartları ve meslek ahlak kurallarına uygun olarak yürütülmesini n sağlanması,
benzer iç denetim birimleri arasında karşılaştırma yapılması ile gerek iç denetim
faaliyetlerinin ve gerekse iç denetçilerin gelişimini sağlamak için kalite güvence ve geliştirme
programı (KGGP) oluşturulur. Programın oluşturulması ve uygulan masında, Kurul un
düzenlemelerine uyulur.
(2) Kalite güvence ve geliştirme programı çerçevesinde;
a) İç denetim faaliyetlerinin ilgili mevzuat, kamu iç denetim standartları ve meslek
ahlak kurallarına uygunluğu,
b) İç denetim faaliyetlerinin kurumsal gelişim ve iyileşmeleri destekleme düzeyi,
c) İç denetçilerin en iyi iç denetim uygulamalarından istifade edip etmedikleri,
ç) Faaliyetlerin yürütülmesinde gösterilen mesleki özen ve dikkat,
gözden geçirilir ve değerlendirilir.
(3) Kalite güvence ve geliştirme faaliyetleri iç ve dış değerlendirmelerden oluşur;
a) İç değerlendirmeler;
aa) Kurum içi izleme faaliyetleri çerçevesinde gerçekleştirilen sürekli iç
değerlendirmeler (sürekli gözden geçirme),
ab) İç denetim faaliyet raporuna eklenen yıllık iç değerlendirm eler (dönemsel gözden
geçirme),
b) Dış değerlendirmeler; Kurul tarafından beş yılda bir yapılması sağlanan dış
değerlendirmelerden,
oluşur.
(4) Kalite güvence ve geliştirme programları çerçevesinde yapılan iç değerlendirme
sonuçları Müsteşarlık Makamına, d ış değerlendirme sonuçları ise Müsteşarlık ve Bakanlık
Makamına sunulur. Ayrıca, gerek iç ve gerekse dış değerlendirme sonuçları iç denetim
faaliyet raporunda yayımlanır.
İç Denetim Yönergesi 22/24
(5) İç denetimin etkinliğinin artırılması amacıyla, denetim faaliyetleri, denetlenen
birimlerde yaptırılacak anketlerden yararlanılarak değerlendirilir.
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İç Denetim Mesleği
İç denetçiliğe atanma ve iç denetçiliğe dönme
Madde 5 6- (1) İç denetçiliğe ilk defa veya nakil yoluyla atanma ve geri dönüş
talepleri Başkanlığa yapılır . Başkanlıkça yapılacak değerlendirme sonucunda , Müsteşarın
teklifi ve Bakanın onayı ile İç Denetçi olarak atanırlar.
Madde 57– (1) İç denetçilikte sertifika derecelendirilmesi ve puanlama, Yönetmeliğin
22, 29 ve 30 uncu maddeleri ile Kurulun konuya ilişkin düzenlemelerine uygun olarak yapılır.
Bu derecelendirme yapılırken kalite güvence ve geliştirme programı kapsamında yapılan
değerlendirme sonuçları da dikkate alınır.
(2) Kamu iç denetçi sertifikası; kıdem sıra sı ve kadro şartları yanında iç denetçinin
yeterliliği, mesleki bilgi birikimi ve temsil yeteneği dikkate alınarak Başkanın teklifi ve
Müsteşarın onayıyla derecelendirilir. Başkan bu değerlendirmeyi, iç denetçilerin çalışmaları,
hizmet içi eğitim etkinlikl erine katılımı ve başarısını dikkate alarak Kurulun düzenlemelerine
uygun olarak yapar.
(3) Kamu iç denetçi sertifika dereceleri, iç denetçilerin özlük haklarının tespitinde ve
kariyerlerinin planlanmasında dikkate alınır.
(4) Kıdem sırası ve kadro şartlar ının oluşmasına rağmen derecelendirme yapılmaması
durumunda, buna ilişkin gerekçeler Başkanlıkça ilgili iç denetçiye ve Kurula yazılı olarak
bildirilir.
(5) Aynı sertifika düzeyinde bulunan iç denetçilerin kıdemlerinin belirlenmesinde
Kurul tarafından yapılacak düzenlemelere uyulur.
Madde 58– (1) İç denetim birimi tarafından Bakanlığın iç denetim faaliyetleri, konu
ve süreçler itibariyle sınıflandırılır. İç denetçilerin denetim alanlarının üç yılda bir
değiştirilmesi esastır.
(2) İç denetçiler, çalışma süresince edindikleri tecrübe, kıdem ve iç denetçi sertifika
derecesine uygun olarak görevlendirilir. Bu çerçevede yeterli sayı ve sertifika derecesinde iç
denetçi bulunması halinde;
A-1 sertifika düzeyindeki iç denetçinin uygunluk denetimi ve mali denetim,
A-2 sertifika düzeyindeki iç denetçinin performans denetimi,
A-3 sertifika düzeyindeki iç denetçinin sistem denetimi,
A-4 sertifika düzeyindeki iç denetçinin denetimin gözetimi ve izleme faaliyeti,
İç Denetim Yönergesi 23/24
alanlarında görev lendirilmesi esastır. Yeterli sayı ve sertifika derecesinde iç denetçi
bulunmaması halinde görevlendirme denetçilerin tecrübeleri, uzmanlık alanları gibi kriterler
göz önünde bulundurularak Başkanın teklifi, Müsteşarın görevlendirmesi ile yapılır.
(3) Bilg i teknolojileri denetimi Kurulca belirlenen esaslar doğrultusunda
gerçekleştirilir.
(4) Danışmanlık faaliyeti, danışmanlığın mahiyetine göre her sertifika düzeyindeki iç
denetçi tarafından yerine getirilebilir.
(5) Yapılacak denetim faaliyetinin birden faz la alanı kapsaması veya görev alanının
birden fazla iç denetçinin çalışmasını gerektirecek ölçüde geniş olması halinde denetim, aynı
veya farklı sertifika derecesine sahip iç denetçilerden oluşan bir grup tarafından ifa edilebilir.
Grup tarafından yapılacak çalışmalarda gerekli koordinasyon varsa yüksek dereceli sertifikaya
sahip, yoksa en kıdemli iç denetçi tarafından sağlanır.
(6) Birden fazla kamu idaresini ilgilendiren konularda Kurul tarafından çıkarılan
“Birden Fazla Kamu İdaresi İç Denetçilerinin Or tak Çalışma Esas ve Usulleri” konulu
düzenlemeye uyulur.
Kimlik belgesi
Madde 6 0– (1) İç denetçilere Bakan ve Müsteşar tarafından imzalanan, unvan ve
yetkilerini belirten bir kimlik belgesi verilir.
İç denetçiliğin sona ermesi
Madde 6 1- (1) İç denetçili k Yönetmeliğin 24 üncü maddesinde sayılan durumlarda
sona erer.
ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Diğer Hususlar
Denetlenen birimlerin sorumluluğu
Madde 6 2– (1) Denetlenen birim yetkilileri, malî yönetim ve kontrol sistemleri ile
bütçenin hazırlanması, uygulanması, sonuç landırılması, muhasebeleştirilmesi, raporlanması
işlemleri ile malî olmayan işlem ve faaliyetlere ait elektronik ortamdakiler dahil bilgi ve
belgeleri iç denetçilere ibraz etmek, görevin sağlıklı yapılmasını sağlayacak önlemleri almak ,
fiziki şart ve donan ım temini de dâhil olmak üzere her türlü yardım ve kolaylığı göstermek
zorundadırlar.
(2) İç denetim faaliyetleri, yönetimin kendi görev alanındaki risk yönetimi, kontrol ve
yönetim süreçlerinin kurulması, uygulanması ve geliştirilmesi konularındaki sorum luluklarını
kaldırmaz.
İç Denetim Yönergesi 24/24
Kurul ile ilişkiler
Madde 6 3– (1) İç denetim faaliyetlerinde Kurul tarafından belirlenen standartlar,
rehberler, düzenlemeler ile usul ve esaslara uyulur.
(2) İç denetim sisteminin fonksiyonel bağımsızlığının sağlanması ve sürd ürülmesi,
bilgi paylaşımı, görüş ayrılıklarının giderilmesi, iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması,
Kurul kararlarının uygulanmasının izlenmesi gibi konularda Kurulla işbirliği sağlanır.
Dış denetim ve diğer denetim birimleri ile ilişkiler
Madde 6 4- (1) Denetimin planlanması ve koordinasyonu, mükerrer denetimin
önlenmesi, denetimde verimliliğin artırılması, ortak eğitim olanakları gibi hususlar ile
karşılıklı olarak denetim faaliyetine ilişkin çalışma bilgilerine ulaşılması konularında, Başkan
tarafından Kurulun belirlediği politikalar çerçevesinde dış denetimle gerekli işbirliği sağlanır.
(2) Başkanlık ve Sayıştay arasındaki ilişkiler aşağıdaki çerçevede yürütülür:
a) Sayıştay ile Başkanlık arasındaki iletişim ve koordinasyon Başkan tarafından
sağlanır.
b) Dış denetimde, iç denetime ilişkin rapor ve çalışma kâğıtlarına erişim talepleri
Başkan tarafından değerlendirilerek Müsteşarlık Makamının görüşüne sunulur.
(3) Başkan, Kurul tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde, teftiş, soruşturma ve
benzeri faaliyetleri yürüten diğer denetim birimleri ile gereken işbirliğini sağlar.
(4) Kurum içi belge talepleri Başkan tarafından değerlendirilir.
Yönergenin gözden geçirilmesi
Madde 6 5- (1) Başkanlık Yönergeyi yılda en az bir defa gözden geçirir. İhtiyaçlar
doğrultusunda yapılan değişiklikler Müsteşarlık Makamının uygun görüşüne sunulur ve
Kurula gönderilir.
Madde 66– (1) Bu Yönerge, Müsteşarın imzasıyla yürürlüğe girer.
Madde 67– (1) Bu Yönerge hükümleri Müsteşar tarafından yürütülür.